Кіріспе

Сан-Паулудағы биік ғимарат, Бразилия, 1971 жылы салынған және 1974 жылы өртенген. Edifício Praça da Bandeira, бұрын Джоелма ғимараты деп аталатын, Сан-Паулу қаласының орталығында 25 қабатты ғимарат, Бразилия, 1971 жылы аяқталды, Авенида 9 де Юлио, 225 мекенжайында орналасқан. 1974 жылдың 1 ақпанында 12-ші қабаттағы ауа баптағыш қондырғысы қызып, өрт шыққан. Оның ішінде өртенуге қауіпті материалдар қолданылғандықтан, жиырма минут ішінде бүкіл ғимарат өртеніп кетті. Ол кезде ғимаратты мекендеген 756 адамның 179-ы қаза тауып, 300-і жарақат алған. Жоелма ғимаратындағы өрт Сан-Паулу қаласының орталығында Андраус ғимаратында болған басқа бір өлімге әкелген өрттен екі жыл өтпей-ақ болған. 2021 жылға қарай Джоелма өрттері 2001 жылдың 11 қыркүйегінде Нью-Йорктегі Дүниежүзілік сауда орталығының құлауынан кейін, өлім-жітім бойынша ең нашар екінші көкпар өрт болып табылады.

Өрт қауіпсіздігі мәселелері

Жоелма ғимараты отқа төзімді темір бетон корпус конструкциямен жасалса да, оның ішкі бөлмесі тұтанғыш заттармен жабдықталған. Қиыршық қабаттар, үстелдер мен орындықтар ағаштан, ал төбелер ағаштан жасалған тақташаларға орнатылған целлюлоза талшықтарынан жасалды. Сондай-ақ, перделер мен кілемдер де өртенуге бейім еді. Ол кезде ғимаратқа апаттық жарықтар, өрт сөндіру сигнализациясы, өрт сөндіру жүйесі немесе апаттық шығыстар орнатылмаған. Тек лифтілер мен баспалдақ болды, екеуі де ғимараттың барлық биіктігін алып жатты. Өртті тудырған он екінші қабаттағы ауа кондиционеріне арнайы типті тоқ өткізгіш керек болды, ол орнатылған кезде ол жоқ еді. Бұл құрылғыны пайдалану үшін он екінші қабаттағы электрлік басқару панелін айналып өту арқылы орнатылды.

Өрт

Өрт 1974 жылы 1 ақпанда сағат 8:50-де 12-қабаттағы ауа баптауыш қондырғысының ақаулығы қысқа тұйықталған кезде болды. Бұл ғимаратты негізінен бір банктік компания - Banco Crefisul S/A иеленді, оның 756 қызметкері жұмыс істеді. Жақын маңдағы ғимараттан біреу өрт туралы хабарлаған, алғашқы көмек көрсетушілер оқиға орнына таңғы сағат 9.10-да келген. Көмек сұралды және қосымша бірліктер таңғы сағат 9.30-да келді, бұл кезде от оттар ғимараттың шатырына дейін жетті. Өрт ғимараттың жалғыз баспалдағына жетіп, он бесінші қабатқа дейін көтерілді. Ол баспалдақтағы жанғыш заттардың жоқтығынан жоғарыға көтерілмеді, бірақ баспалдақты түтін мен жылумен толтырды, оны өту мүмкін емес етті. Өрт сөндірушілер баспалдақ арқылы кіруге тырысты, бірақ он бірінші қабаттан жоғары көтеріле алмады. Алғашқы күш-жігер 300-ге жуық қызметкерді ыстық пен түтін тым қатты әсер етпейінше, эвакуациялауға әкелді. 300-ге жуық адам лифті арқылы шығарылды, бұл тәжірибе өрт сөндірушілерге ұсынылмайды. Алайда, ғимараттың ішіндегі жағдай жалғастыруды мүмкін емес қылып, төрт лифт операторы бірнеше рет қана жол жүріп шықты. Қалған қызметкерлердің көбі балкондарға шығып, ауа алды, ал 171 адам шатырдың төбесінде қашып кетті. Тіпті, егер қонуға орын болса да, жылу мен түтінге байланысты ғимаратқа тікұшақпен жақындау өте қауіпті болды. Шамамен 80 адам ғимараттың төбесіндегі плиткалардың астына жасырынған; оларды тірідей тауып алған. Құтқарушылар мен куәгерлердің бар күш-жігерін салып, адамдарды тыныш болуға шақырған белгілер жасап, 40 адам ішіндегі жағдайдан құтылу үшін секіріп, қол жетпейтін өрт баспалдақтарынан ұстап алуға тырысты. Бұл секірушілердің ешқайсысы аман қалған жоқ. Лифтілердің бірін пайдаланып қашып құтылуға тырысқан он үш адам түтін жұтып, денесін от жағып кетті; олар ешқашан анықталмаған және Вила Альпина зиратында жасырын қабірге қойылды. Өрт сөндірушілердің көмегімен таңғы сағат 10.30-да өрт сөндіріле бастады. Төрт жарым сағаттан кейін ол барлық жанғыш заттарды жалмап, жай ғана өздігінен жанды. Медициналық бригадалар, өрт сөндірушілер және полиция ғимаратқа кіріп, аман қалғандарды іздестіре алды. Ол кезде өрт биік ғимараттағы осындай апаттан өлгендердің ең көп саны болды. Өлім-жітімнің саны 179-дан 189-ға дейін деп бағаланады.

Салдары

Жоелма ғимараты қайта құру үшін төрт жыл бойы жабық болды. Қайта қалпына келтірілгеннен кейін, оны Праса да Бандейра ("Жалпы алаңы", ғимаратқа қараған бұрынғы алаңның атауы) деп атады. Өрт Бразилияда ғана емес, бүкіл әлемде өрт қауіпсіздігі ережелерін өзгертуге әкелген маңызды оқиғаға айналды. Мысалы, Лос-Анджелес 10-ны ережеге енгізді, ол Джоелма өртінен кейін барлық жаңа ғимараттардың биіктігі 75 футтан (23 м) жоғары шатырдағы тікұшақ айлағына төтенше өрттен құтылу үшін ие болуды талап етті. 10- ереже 2014 жылы 73 қабатты Уилшир Гранд Орталығының құрылысшылары өтініш бергеннен кейін жойылған, олар ғимараттың орталық өзегін темір бетоннан жасады. 2013 жылы "Фольха де Сан-Паулу" газеті өрт қауіпсіздігі жөніндегі маманнан Жоелма мен Андраус ғимараттарын тексеруді сұрады. Ол Жоелманың жаңартылуы өрт қауіпсіздігі ережелерін арттырды деп тапты, олардың көбі дәл екі өрттен кейін қабылданған. Жоелма тіпті құтылу жолдарындағы соқыр адамдар үшін сенсорлық едендерді жасады; бұл міндетті емес. Андраус та сол тексеруден өтпеді.