Кіріспе

Палестинадағы білім берудің жалпы сипаттамасы Палестина мемлекетіндегі білім беру Газа секторындағы және Батыс жағалаудағы білім беру жүйесін білдіреді, оны Палестинаның Білім және жоғары білім министрлігі басқарады. Палестиналықтардың оқу орындарына оқуға түсу деңгейі өңірлік және әлемдік стандарттарға қарағанда салыстырмалы түрде жоғары. 2003 жылы жастар арасында жүргізілген сауалнамаға сәйкес, 10-24 жас аралығындағы 60%-ы білім беруді бірінші орынға қояды. 2006 жылы 15-24 жас аралығындағы жастардың сауаттылығы 98,2%, ал жалпы ұлттық сауаттылық 91,1% құрады. 2016 жылы 15-24 жас аралығындағы сауаттылық деңгейі 99,4%-ды құрады. 2022 жылы жоғары білім алушылардың 45%-ы оқуға түседі. 2016 жылы Ханан Әл Хруб балаларға зорлық-зомбылықпен күресуді үйретудегі еңбегі үшін Варки Қорының Бүкіләлемдік мұғалім сыйлығын алды. Адам құқықтарын өлшеу бастамасы (HRMI) Палестина елінің табысы деңгейіне байланысты білім алу құқығына 92,9%-ын орындап отырғанын анықтады. HRMI білім алу құқығын бастауыш және орта білім алу құқығын қарастыру арқылы бөледі. Палестинаның табыс деңгейін ескере отырып, халық бастауыш білім беру үшін өзінің ресурстарына (табысына) негізделген 91,0% және орта білім беру үшін 94,9% қол жеткізеді. Палестинаның білім беру жүйесінде міндетті негізгі білім беру 1-10 сыныптарды қамтиды және ол дайындық кезеңіне (1-4 сыныптар) және өкілеттілік кезеңіне (5-10 сыныптар) бөлінеді. Орта білім беру (жалпы орта білім беру және кейбір кәсіптік орта мектептер) 11 және 12-сыныптарды қамтиды. Жоғары білім беру саласында 11 университет (10 жеке және 1 мемлекеттік) және 11 техникалық колледж (4 Палестина билігі, 2 UNRWA, 4 мемлекеттік және 1 жеке) бар, олардың барлығы негізінен төрт жылдық курстарды ұсынады. Сонымен қатар, 19 қоғамдық колледж бар (1 Палестина билігі, 9 мемлекеттік, 2 UNRWA және 7 жеке) негізінен техникалық және коммерциялық мамандықтар бойынша екі жылдық дипломдық курстарды ұсынады. Алғашқы босқындар лагеріндегі мектептерді Қызыл Крест 1949 жылы құрды. Алғашқы UNRWA бастауыш алты жылдық мектептері 1959-60 оқу жылында басталды. UNRWA мектептері 1-10 сыныпқа дейін білім береді және орта білім беруді қамтамасыз етпейді (11 және 12-сыныптар). UNRWA-ның білім беру қызметі 1967 жылдан бері палестиналықтардың білім беруінде маңызды рөл атқарады. Тіпті 1 - 3-сынып оқушылары жақсы нәтиже бермеген жағдайда да, министрлік саясаты бойынша олар сол деңгейдегі сыныпты қайталамауы керек. Алайда, 4 - 12 сынып оқушылары министрліктің ережелері бойынша қайталауға тиіс (класстың ең көп 5 пайызы), бұл оқушылардың жалпы орташа жетістіктерінің көрсеткішіне негізделген. Қайталануы үшін ұсынылған студенттер үшін қайталану жылында түзету сабағы жоқ.

Білім беру саясаты

МОЭХЕ құрылғаннан кейін бес жыл өткен соң ғана ресми секторлық жоспар әзірленді, бірақ бұл осы уақытқа дейін жоспарлауды елемеді дегенді білдірмейді. 1998 жылы бес жылдық жоспар алғаш рет талқыланды, оны дайындау үшін бір жылдан астам уақыт қажет болды. ЮНЕСКО-ның білім беруді жоспарлау жөніндегі халықаралық институты (IIEP) жоспарды әзірлеуге техникалық көмек көрсетті, ал МОЕХЕ екі жұмыс тобын құрды; бірі саясатқа, екіншісі егжей-тегжейлі жұмыс істеді. 2000-2005 жылдардағы білім беруді дамытудың бес жылдық жоспарында бес мақсат бар: 1) барлық балалардың білім алуына қол жеткізу, 2) білім беру сапасын жақсарту, 3) ресми және бейресми білім беруді дамыту, 4) жоспарлау, әкімшілік, қаржы саласындағы басқару қабілетін дамыту және 5) білім беру жүйесі бойынша адам ресурстарын дамыту. Білім беруді дамытудың стратегиялық жоспары (EDSP) 2008-2012 төрт мақсатқа ие: 1) мектеп жасындағы балалар мен барлық білім деңгейіндегі студенттердің білім алуына қол жеткізуді арттыру және білім беру жүйесінің оларды ұстап тұру қабілетін арттыру (Қосымша), 2) оқыту мен оқыту сапасын жақсарту (Сапа), 3) жоспарлау және басқару қабілетін дамыту және пайдаланылатын қаржылық және басқару жүйелерін жақсарту (Басқару) және 4) жоғары білім беру секторын сұранысқа бағытталған секторға ұсынысқа бағытталғаннан кезең-кезеңмен ауыстыруды жүзеге асыру, бұл жоғары білім беру өнімдері мен еңбек нарықтары арасындағы сәйкестікті қамтамасыз етеді) сапалық және сандық жағынан қажет (Маңыздылығы). 1 - 3 мақсаттар мектепке дейінгі, жалпы, бейресми, жоғары және кәсіптік білім беруді қамтиды, ал 4 мақсат тек жоғары және кәсіптік білім беруді қамтиды.

Дайындық кезеңі

2005-2006 оқу жылында жалпы 383 748 оқушы (195 618 еркек, 188 130 әйел) мектептерге дайындық кезеңінде оқуға түсті. Олардың ішінде 238 500 оқушы (жалпы санының 62 пайызы) Палестина билігімен қамтамасыз етілген мектептерде оқыды, 109 419 оқушы (29 пайызы) UNRWAмен қамтамасыз етілген мектептерде оқыды, ал 35 829 оқушы (9 пайызы) жеке мектептерде оқыды. Дайындық сатысына жалпы білім алушылардың жалпы саны 80,4%, ұлдар 80,4% және қыздар 80,4% құрайды. 2003 жылы ғылым сынағында 435, 2007 жылы 404 балл жинаған.

Орта білім

Орта білім екі жыл тұрады, оның ішінде академиялық және кәсіптік бағдарлама бар. (MOEHE 2005b) Студенттер осы бағдарламалардың бірін таңдай алады, бірақ олардың оқуға түсу құқығы 10-сыныпты қорытынды бағалаудың нәтижелері бойынша сәтті аяқтауға негізделеді. Университеттердің көпшілігі коммерциялық емес мекемелер. Олар Палестина билігінен қаржы жинауға байланысты. 2004-2005 оқу жылында жоғары оқу орындарында 138 139 студент оқуға түсті. Олардың ішінде 76,650 студент (жалпы санының 55%) жоғары оқу орындарына, 46,453 студент (34%) қашықтықтан білім беретін университеттерге, 6,034 студент (4%) университет колледждеріне, ал 9,002 студент (7%) қоғамдық колледждерге оқуға түсті. Ерлер студенттерінің үлесі университеттердегі, ашық университеттердегі және университет колледждеріндегі әйел студенттерден көп. Ал, екінші жағынан, колледждерде қыздар көбірек. МОЕХЕ жоғары білім алу үшін жаңа студенттік несие жүйесін әзірледі. Осы несиелік схеманың мақсаттары: 1) студенттерге болашақта көмектесетін тұрақты ресурс құру; 2) студенттердің өздерінің білім алу шығындарын бөлісу жауапкершілігін түсінуін қамтамасыз ету; 3) күшті, оңай және әділ өтеу жүйесін қамтамасыз ету (кредиттерді қайтару барлық студенттерден алынуы тиіс); 4) тұрақтылықты қамтамасыз ететін жинау механизмін қамтамасыз ету (қайталанатын қор). "Докторантураны бітіруді қалаған палестиналық студенттер Израильде немесе шетелде оқуы керек". 2017 жылдың қарашасынан бастап Палестина университеттеріндегі шетелдік оқытушылардың жартысына жуығына олардың тұруға визалары ұзартылмайтыны туралы хабарлана бастады, өйткені олар "аумақта бес жылдан астам уақыт өмір сүріп келеді". Сонымен қатар, олардың жұбайлары жұмыс істемейтіндігіне кепілдік ретінде он мыңдаған шекел төлеуі керек болды. Мектепте кәсіптік білім берудің бес бағыты бар: өнеркәсіптік, ауыл шаруашылығы, сауда, қонақ үй және үй шаруашылығы. 2004-2005 жылдары 15 орта кәсіптік мектеп 17 мамандық бойынша білім береді және 2185 студент оқуға түседі. Үшін ғана қоспағанда, барлық осы өндірістік мектептерді үкімет қаржыландырады. 64 академиялық орта мектеп коммерциялық пәндерді ұсынады және 3000-ға жуық студент оқуға түседі. Екі қонақ үйдің оқу-жаттығу мектебі жеке меншік. Бес бағытқа жалпы студенттер саны 1999/2000 жылдары 3000-нан 2004-2005 жылдары 5561-ге дейін өсті. Бұл МОЕХЕ 2000-2005 жылдарға арналған мақсаттан (9000 студентті қабылдау) айтарлықтай төмен. Бұл, бір жағынан, оқытудың бұл түрі студенттер мен ата-аналар арасында танымал емес. UNRWA мектептері өздерінің қабылдаушы елдерінің оқу бағдарламасына сәйкес келеді. Бұл БАҚБ оқушыларына жергілікті деңгейде танылған біліктіліктерін ұстап, білім алуды жалғастыруға немесе жұмысқа орналасуға мүмкіндік береді және босқындарды қабылдайтын елдердің егемендік талаптарына сәйкес келеді. 1960 жылдары БАҚМУ мектептері өңірде бірінші болып толық гендерлік теңдікке қол жеткізді. 40 немесе тіпті 50 оқушыдан тұратын толған сыныптар жиі кездеседі. UNRWA-ның барлық мектептері екі ауысыммен жұмыс істейді, мұнда оқушылар мен мұғалімдердің екі топтары бір ғимаратты пайдаланады. Барлық босқын балалар UNRWA мектептеріне бармайды. Иордания мен Сирияда балалар мемлекеттік мектептерге толық қатыса алады, олардың көбісі олармен жақын орналасқандықтан барады. UNRWA сонымен қатар 8 кәсіптік және техникалық оқу орталығын және 6200 оқушыға арналған 3 мұғалімдерді даярлау колледжін басқарады.

Сын

2022 жылы Еуропалық парламенттің Бюджеттік бақылау комитеті Палестина өкіметін (ПА) ЕО қаражатын қатыгездік пен жеккөрушілік мазмұны бар оқулықтарды жасауға пайдаланғаны үшін айыптап шықты. Комитет өз шешімдерін IMPACT SE компаниясының 2021 жылғы есебіне негіздеді, онда барлық сыныптар мен пәндердегі антисемит мазмұны мен бейнелері, жек көрушілік сөзі және зорлық-зомбылыққа, шейіт болу мен джихадқа шақыру туралы алаңдататын сілтемелер тізімі келтірілген. ЕО-ның тапсырмасы бойынша Георг Эккерт институтының мәліметінше, палестиналық оқулықтар антисемиттік наративтерді көрсетеді және зорлық-зомбылықты дәріптейді.