Кіріспе

Анадолиядағы қола дәуірі қаласы Залпува, дәстүрлі түрде Зальпа деп саналады, бұл біздің заманымызға дейінгі 18 ғасырдың шамасында Анадолиядағы әлі табылмаған қола дәуірі қаласы. Оның тарихы негізінен Аниттаның жарияланымынан белгілі. Қазір Хатусили I, CTH 4 жылнамасында аталған Зальпа Тильмен-Хойюкта, Таурус тауларының оңтүстігіндегі Карассу өзені аңғарында орналасқан басқа қала болған деп ұсынылды. "Кенестің [патшасы] бір жылы отыз ұл туып, "Менің ұрпақтарым қандай үлкен әскер!" - деді. Ол қағып тастады))) Ол майлы себеттерді ұлдарына салып, оларды өзенге лақтырып жіберді. Сол кезде өзен оларды Салпуа деген жерге алып барды. Содан соң құдайлар оларды теңізден алып шығып, өсірді. Бірнеше жыл өткеннен кейін патшайым тағы да отыз қызға ие болды. Бұл жолы оларды өзі тәрбиеледі". Қанеш (Сarımsaklı Çayı) өзені Қара теңізге құяды, бұл қала Қара теңізге жақын орналасқан деген дәлелді растады.

Хеттілік байланыс және Арнованда намазы

"Залпуа" Арнуванда І-нің дұғасында Нерикпен бірге аталады. Нерик - Арноуанданың заманында каскиялықтардың қолына түскен хаттық тілінде сөйлейтін қала. Бұл бөлікте Арнуванда II-нің тұсында Каскаяның аты болған Каммама да айтылған. Жақында ғана жасалған қорытындыға сәйкес, Зальпууаны Солтүстік Орталық Анатолияның Хатт қалаларының аймағында табу керек еді: Нерик, Хаттуса және, мүмкін, Сапинува сияқты, ал Зальпууаны көршілері сияқты Хаттилер құрған деп ойланды. Б.з.д. 18-ші ғасырда Залпууаның патшасы Уна Нешаға шабуыл жасады, содан кейін Залпууалықтар қаланың "Сиус" мүсінін алып кетті. Хузияның тұсында Нешаның патшасы Анитта Залпууаға басып кірді. Анитта Хуззияны тұтқынға алып, Неша үшін Сиус мүсінін қайтарып алды. Көп ұзамай Зальпуа мәдениет пен тіл жағынан хеттілікке айналды. Арнуванданың дұғасы Залпууаны б.з.д. Екізылмақ дельтасындағы Екізылтепе - Залпуаның ықтимал орны ретінде қара теңіз жағалауындағы жер ұсынылды.

Балык өзеніндегі Зальпаны анықтау

1990 жылы Ж. М. Кордова Залпаны Балих өзеніндегі Телл Хаммам мен Түркменменмен сәйкестендірді, ал бұл ұсынысты 2016 жылы француз ғалымдары Неле Зиглер мен Энн Изабел Ланглойс, сондай-ақ Ева фон Дассоу өз (2022) эссесінде мүмкін деп түсіндірді.

Zalpa- ның жаңа идентификациясы

Залпа қаласын ғалымдар бұрын Анатолиядағы Залпууамен теңестірген. Бірақ Хаттусили I жылнамасында аталған Зальпа қазір Тавр тауларының оңтүстігіндегі Карассу өзенінің аңғарында Тильмен-Хойюктың орнында болғаны ұсынылды, онда II орта қола дәуірінің аяғында зорлық-зомбылықпен жойылған сарай мен ғибадатхана болды. Бұл Солтүстік Сирияның Зальпасы ежелгі Вавилон мәтіндерінде Зальвар деп аталды. Хетт патшасы Хаттусили I-нің әскери ерлігі ХVII ғасырдың соңғы бөлігінде билік құрған Хетт және Акад тілдерінде қыш тақташаларда сипатталған. Қазір Хетт мәтіндерінің каталогында Хетт астанасы Хаттусада қазба жұмыстары жүргізіліп, оның Зальпа қаласын жойғаны туралы айтылған.