Кіріспе

Ежелгі Хури тілінде сөйлейтін мемлекет Солтүстік Сирия мен Оңтүстік-Шығыс Анатолияда орналасқан. Митанни (шамамен б.з.д. 1550–1260), бұрынғы атауы ежелгі Вавилон мәтіндерінде Ḫabigalbat (шамамен б.з.д. 1600) деп кездеседі, және Үнді-Арий тілдік және саяси ықпалына ие болған. Қазба жұмыстарынан табылған тарих, патшалық жылнамалар немесе шежірелер әлі табылмағандықтан, Митанни туралы білім аймақтағы басқа державалармен салыстырғанда аз, және көрші мемлекеттердің мәтіндерінде қалдырылған мәліметтерге тәуелді. Хуриттер б.з.д. III мыңжылдықтың соңынан бері осы аймақта болған. Телл Мозанда б.з.д. 2300 жылға тартатын саз мөрде Хурит есімді Үркеш патшасы Тупкиштің аты табылды. Олардың тіліндегі ең алғашқы жазба – б.з.д. 21 ғасырдағы Үркеш патшасы Тиш-Аталға (Tish-atal) жатады. Кейіннен Хуриттер Митанни халқының басым бөлігін құрады, ол алғаш рет Вавилониядағы Ежелгі Вавилон кезеңінің соңғы екі мәтінінде Ḫabigalbat деп аталды. Олардың ықпалы Хурит жер-су аттарында, жеке есімдерде және Сирия мен Левант арқылы таралған ерекше қыш ыдыс үлгісі – Нузи ыдысында (Nuzi ware) көрінеді.

Митанни

Хетт мәтінінен ең жақсы түсінік бере алатын нәрсе – белгілі бір (аты аталмаған) ұл бұрынғы патша Тушраттаны өлтірді, нәтижесінде Тушраттың ағасы Атратама II, Тушраттың ұлы Шуттарна III және Тушраттың ұлы Шаттиваза арасында мұрагерлік дағдарысы туындады. Хеттілер содан кейін Атратама II-мен келісім жасады (Suppiluliuma Shattiwaza келісіміне дейін әлі де күшінде). Атратама II мен Шуттарна III Митанниде билікті ұстап тұру үшін ассириялықтармен одақтасты, 1450 жыл шамасында Митанни патшасы Шауштатар Ассурды шабуылдаған кезде тартып алынған қасиетті заттарды қайтару мақсатында. Бұл Шаттивазаның хетт патшасы Суппиллюмаға барып, хетт әскери көмегінің орнына тәуелділікке келуін жариялауына себеп болды. Бұл амал сәтті аяқталды, өйткені хетт әскері жеңіске жетті, бірақ оның құны, тәуелділікке келуден басқа, Хеттілерге Митанни аумағының бір бөлігін беру болды, кейіннен патшаның ұлы Пияссили Каркемиш патшасы ретінде басқарды. Келісімге сәйкес, Шаттиваза Суппиллюманың қызына үйленді, он әйелге ие болуға рұқсат етілді, бірақ басқа әйелдердің ешқайсысы басты болмайды және оның патшайымнан туған балалары мұрагер болады. Хетт мәтінінде мұрагерлік соғысқа қатысты түсіндіру қиын жайттар да бар. Бір кезде хурриттік ақсүйектер Тайтеге әкелініп, "тоқсанға тартылды", дегенмен бұл практика ежелгі Таяу Шығыста классикалық кезеңге дейін белгісіз болған. Сонымен қатар, бір кезде Шаттиваза 200 соғыс күймесімен касситтерге қашады, бірақ касситтер күймелерді тартып алып, оны өлтіруге тырысады, ол керемет түрде құтылып, Суппиллюмаға жол табады. Митанни қалдықтарының тағына отырғаннан кейін Шаттиваза тарихтан жоғалып кетті.

Шаттура I

Шаттура шамамен б.з.д. 1305–1285 жылдары билік құрған. Хет патшасынан (әлде Мысыр патшасына) жазылған бір хат (KBo. 1, 14) "Ханигальбат патшасынан" сөз етеді, ол Васашатта болған болуы мүмкін.

Шаттура II

Ассирия патшасы I Шалманесердің (б.з.д. 1270-1240 жылдары) патшалық жылнамаларында (A.0.77.1) Ханигалбат патшасы Шаттура II шамамен б.з.д. 1250 жылы хеттер мен көшпелі Ахламу тайпаларының көмегімен Ассирия билігіне қарсы көтерілгені айтылады. I Шалманесер хеттер мен Митанниді жеңгенін, 14 400 адамды өлтіргенін, қалғандарын соқыр етіп, тұтқынға алғанын мәлімдеген. Оның жазуларында тоғыз бекінілген ғибадатхананың басып алынуы, 180 хурит қаласының "құлатылып, үйіндіге айналдырылуы", сондай-ақ Шалманесердің "хеттер мен оның одақтасы Ахламулардың әскерлерін қой сияқты қырғандығы" жазылған. Тайдудан Ирридуға дейінгі қалалар, Кашиар тауының Элухатқа дейінгі барлық бөлігі, Суду мен Харрану бекіністері және Эвфрат өзеніндегі Кархемиш қаласы басып алынды. Тағы бір жазуда Митанни қаласы Қахаттағы Адад құдайына арналған ғибадатхананың қалпына келтірілуі еске алынады, бұл қала да басылып алынған болуы керек.