Кіріспе

Круиздік зымыран Буран (Буран, "Қар дауылы" немесе "Близард"; GRAU индексінің сериялық нөмірі: 11F35 1K, конструкция нөмірі: 1.01) - совет/орыс Буран бағдарламасының бөлігі ретінде шығарылған алғашқы ғарыш кемесі. Буран 1988 жылы бір рет ұшқышсыз ғарышқа ұшып шықты, ал 2002 жылы оның қоймасының құлауы салдарынан жойылды. Буран класының орбиталық аппараттары супер ауыр жүк көтергіш ұшақ класы - энергия зымыранын пайдаланды. "Буран" алғашқы операциялық кеңес / ресейлік шаттл орбитасын сипаттаудан басқа, бүкіл кеңес / ресейлік ғарыш ұшағы жобасының және оның ұшу мақалаларының атауы болды, олар "Буран класының орбиталары" деп аталды.

Техникалық сипаттама

"Буран" орбиталық аппараты оның негізгі құрылымдық бөлігі болып табылатын ұшақ корпусының айналасына салынған, өйткені барлық басқа компоненттер оған бекітілген. Ұшу үшін қажетті компоненттер шамамен. Орбиталық аппараттың салмағының 20% -ы, ал салмақтың тағы 11% -ы пайдалы жүк жүйелері мен ауыстырылатын бөлшектермен қосылады. Буран орбитасының қанаттарында +35°-дан -20°-ға дейін ауыстырылатын лифттер бар.

Сыртқы

Буран орбиталық аппараттары сыртқы жағын 100 қайта кіруді басуға арналған 38 600 жылу қалқалаушы плиткалармен қапталған. Алайда, көміртекті көміртекті Буран жылу плиткалары антиоксидантты молибден дисилицидті қаптамамен қапталған. Көміртекті көміртекті жылу плиткаларының қара бояуы жылуды таратуға көмектеседі, және ғарыш айлағында қолданылатын жылу плиткаларына ұқсас, Буран жылу плиткалары орбитаға жабыстырылады, ал жылу плиткаларының төменгі жағы плиткадағы қысымды қоршаған ортамен теңестіру үшін жабыстырылмайды, бұл қосымша механикалық жүктемелерді болдырмайды. Плиткалар арасындағы бос орындар жылулық кеңеюге мүмкіндік беру үшін әдейі жасалады. Босаған жерлер кварц талшықтарымен, арқанмен, сілтілік элементтермен, кірпіштермен және щеткамен толтырылды, ал көміртекті көміртекті жылу плиткалары су өткізбейтін болды. Буран мен Шаттл орбиталары ұқсас температураға ұшырайды және екеуінің де оқшаулау деңгейі ұқсас. Буранның төменгі жағында әртүрлі көміртекті көміртекті жылу плиткасының орналасуы бар, онда жылу плиткалары арасындағы барлық саңылаулар орбитаның төменгі жағы арқылы ауа ағынының бағытына параллель немесе перпендикуляр, жылу плиткалары арасындағы жылуды азайтады және жылу плиткалары мен қоршаған ауа арасындағы шекаралық қабатта, сонымен бірге орбитаның айналасында ламинариялық ауа ағынын сақтауға көмектеседі. Кокпиттің орналасуы ғарыш кемесінің құрылымына ұқсас, үш катодты сәулелі түтік дисплейі бар.

Қосымша жүйе

Қосымша модуль (label=none) жүк қоймасының алдыңғы бөлігіне орнатылады. Бұл диаметрі , цилиндр тәрізді туннелі бар , андрогинді перифериялық сүйрегіш бірлігіне (APAS 89) алып баратын шар тәрізді бөлік . АҚШ-тың ғарыш шаттлдарынан айырмашылығы, Буранның сүйрейтін бөлмесі орбиталық аппарат пен станция арасындағы арақашықтықты арттыру үшін кеңейтілетін туннельге ие. Пайдалы жүк қоймасына қараған басқа люк орбиталық аппараттың сыртқа шығу қызметін қамтамасыз ету үшін жасалды.

Қашықтан басқару

Борттағы манипулятор жүйесі (белгі = жоқ), ғарыш шаттлының RMS-іне ұқсас, пайдалы жүктемемен операцияларды қолдау үшін Робототехника және техникалық кибернетика жөніндегі орталық ғылыми-зерттеу және даму институтында әзірленді. Ол қолмен және автоматты режимде жұмыс істей алады. Буран класындағы орбиталық кемеде, тапсырмаға байланысты, бір немесе екі манипуляторлы қол болуы мүмкін.

Зертханалық модульдер

Буранның мүмкіндіктерін кеңейту үшін 37K жобасына негізделген ЕКА Spacelab-ке ұқсас қысымды модульдер жасалды. Бұл модульдер тәжірибе жүргізу үшін екі бөлікте де және логистикалық көлемде болуы керек, оларды жүк қоймасына орнатып, ұшқыштар кабинасына туннель арқылы қосуға немесе уақытша "Мир" кемесі "Кристалл" радиалды док портына ілуге болады. Буранның алғашқы ұшуы кезінде орбиталық аппараттың жүк қоймасына 37KB No.37070 аксессуарлық блогы орнатылды. Ол жақта жазу құрылғылары мен аккумуляторлар бар еді, олар жүйеге қуат беретін болды, өйткені отын элементтерімен жұмыс істейтін жүйе сол кезде дайын болмаған. Екінші блок, 37КБ No 37071, 1987 жылы салынған. 37KB No 37072, үшінші блок салу жоспарланған, бірақ бұл бағдарламаның тоқтатылуына байланысты ешқашан болған жоқ.

Қозғалтқыш

Орбиталық маневрлерді бірлескен қозғалтқыш жүйесі қамтамасыз етеді (белгі = жоқ).

Автоматты қону жүйесі

Автоматты қону жүйесі орбиталық аппараттың ұшуын төмендеу кезінде бақылай отырып, "қолданылатын бастапқы жағдай аймағында" орналасқан кез келген нүктеден толық автоматты түрде төмен түсуді, жақындауды және қонуды жүзеге асырады. Жақындау кезінде қорғап, ақырында нөлге дейін баяулайды. Бірінші Буран ұшуы автоматты қону жүйесі үшін ерекше болды, ол негізгі нүктеде мүмкін емес (шамамен 3% ықтималдығы бар) маневрді орындауды таңдады, бұл жүзу қашықтығын кеңейту және шамадан тыс энергияны қандыру үшін қажет болды. Стандартты бағыт оңтүстікке қарай және соңғы бағытқа екі рет солға бұрылудан тұрады. Оның орнына, ол екі бағытта да қосымша бұрылыс жасап, солтүстік жағына қарай алаңның үстінен ұшып, оңға бұрылып, соңғы бағытқа оралды. Жерге түсу жүйесі маневрді орындауды таңдады, өйткені орбиталық аппараттың энергиясы аймақтағы күшті желдің әсерінен жеткілікті төмендеуі мүмкін емес, ол жер деңгейіне дейін өлшенді және көтерілді.

Орбиталық ұшу

Буран класының орбиталық орбитасының жалғыз орбиталық ұшырылуы, 1К1 (1К1: бірінші орбиталық, бірінші ұшу Буран арнайы жасалған Энергия зымыранымен ұшқышсыз миссияда ғарышқа көтерілді. Автоматтандырылған ұшыру реті белгіленгендей орындалды, ал "Энергия" зымыраны орбиталық аппаратты бағдарлама бойынша бөлінгенге дейін уақытша орбитаға көтерді. Жоғары орбитаға көтеріліп, Жерді айналып екі рет айналғаннан кейін, ОДУ (Объединенная Двигательная Установка) қозғалтқыштары автоматты түрде атмосфераға түсуді бастайды, ұшыру орнына оралады және ұшу-қону жолына көлденең қонуға кіріседі. 251-ге автоматты түрде жақындағаннан кейін, ұшырудан кейін 206 минуттан кейін. Бұл жердегі желдің күшімен "Буран" ұшағы мақсаттан бойын және бойлығын қарай құлады. Бұл - толық автоматты түрде қонуды қоса алғанда, ұшқышы жоқ ұшуды орындаған алғашқы ғарыш кемесі. Кейіннен "Буран" ұшақ 38000 термопластикалық плитканың сегізін жоғалтып алғаны анықталды. Буран бағдарламасы ресми түрде тоқтатылмаса да, Кеңес Одағының ыдырауы қаржыландырудың кемуіне әкеліп соқты.