Кіріспе

17-19 ғасырлардағы католиктік діни аванпосттар Баха-Калифорниядағы испандық миссиялары 1683 және 1834 жылдар аралығында католиктік діни ордерлер, иезуиттер, францискандар және доминикандықтар құрған көптеген діни аванпосттар болды. Миссионерлік мақсат - Баха-Калифорния түбегінде тұратын жергілікті халықтар арасында христиан ілімін тарату еді. Миссиялар Испанияға шекаралық жерде құнды тұрақ берді, сонымен қатар пираттардың Лас Калифорния жарым аралын Жаңа Испаниямен контрабанда сауда үшін бас тарту нүктесі ретінде пайдалануына жол бермеу үшін қорқынышты іс-әрекет жасады. Миссионерлер сол аймаққа еуропалық мал шаруашылығын, жеміс-жидекті, көкөністі және өнеркәсіпті әкелді. Жергілікті халықтар еуропалық аурулардың, мысалы, талма мен қызылшаның пайда болуынан қатты зардап шекті; сонымен қатар, 1767 жылы иезуиттерді испан империясынан қуу, жарты аралдың әлеуметтік торысын жыртып жіберді, бірақ оларды алмастыру үшін францискандар жіберілді. 1769 жылы францискандар Жоғарғы Калифорнияға көшіп, Доминикандықтарды Бая Калифорнияға қалдырды. 1800 жылы жергілікті тұрғындардың саны испандықтардың келуінен бұрын болғандардың бір бөлігі болды, бірақ тіпті бүгін де Баха-Калифорнияда тұратын көптеген адамдар жергілікті мұра. Мексикадағы барлық миссионерлік қызметтер 1833 жылғы Мексиканың секуляризация актісімен 1834 жылы секуляризацияланды және соңғы миссионерлер 1840 жылы кетті. Секуляризация кезінде жергілікті миссионерлік қауымдар шомылдыру рәсімінен өткеннен бері егілген жерлеріне деген қауымдық құқықтарын жоғалтты. Кейбір миссионерлік шіркеулер сақталып қалды және әлі де қолданылуда.

Өмірбаян

Кристофер Колумбтың саяхаттары кезінде Испания патшалығы Новая Испанияда (Жаңа Испания) жалған тәңірлерге табынушыларды католик дінін қабылдату үшін миссионерлік қызмет орнатқысы келді. Жаңа Испания Кариб теңізі, Мексика және қазіргі Құрама Штаттардың оңтүстік-батысының кейбір жерлерін қамтиды. Католик шіркеуі бұл жерлерді Испанияға колониялық басқаруды жеңілдету үшін берді. Президио (патшалық форт) және пуэбло (қала) -нан басқа, миссия испан патшасы өзінің шекараларын кеңейту және отарлау аумақтарын нығайту үшін қолданған үш негізгі агенттіктің бірі болды. Asistencias ("кіші миссиялары" немесе "жарналы шіркеулер") - бұл міндетті күндері католикалық діни қызметтерді үнемі жүргізетін, бірақ резидент діни қызметкері жоқ шағын масштабтағы миссиялары. Визитас ("әуендеуші шіркеулер") деп аталатын кішігірім орындарда да жергілікті діни қызметкер болмаған, және олар жиі ара-тұра ғана қатысқан. 1493 жылдан бастап Испания корольдігі Nueva España-да миссионерлік миссияларын ұстап келді. 1683 және 1685 жылдар аралығында Еусебио Кино Сан-Брунода миссионерлік қызметті құрды, бірақ ол қоғамдастықты қолдау үшін саяси немесе қаржылық қолдауға ие болмады және құрлыққа оралып, Калифорния шығанағының қарама-қарсы жағында Долорес миссионерлігін құрды. 1696 жылы Мексикадағы иезуиттердің бас кеңсесінде Калифорниялар үшін Құдайға бағышталған қор құрылды. Бұл идеяның мақсаты - бұл қор жыл сайын екінші миссионерлік іс-қимылға маңызды қаржылық қолдау көрсету үшін жеткілікті табыс әкелуі мүмкін. Бұл 1697 жылы Хуан Мария Сальватиерра Лорето миссиясынан басталды. Бай саудагерлер қорына сыйға тартқан әрбір 10 000 испан долларына жарты аралда қатаң өмір сүрген иезуит 500 испан долларын алады, ол өзін-өзі қамтамасыз етуге, сонымен қатар жергілікті қауымдарға арналған құралдар мен маталарды және шіркеу үшін әшекейлеуге жұмсалды. Жыл сайынғы 500 испан долларынан басқа, әр шекаралық миссия өзін-өзі қамтамасыз етуді мақсат етті. Кейде азық-түлік материктен, Гуаймас арқылы Сонорадағы бауырлас миссионерлерден немесе иезуиттер қолданған Матанчел портына жақын Тепиктегі саудагерлерден келетін. Манила галеоны 1734 жылдан 1767 жылға дейін Кабо-Сан-Лукаста үнемі тоқтап тұрды және ол арзан өнім көзі болды. 1760 жылдары иезуит монахы Игнасио Тирш Сан-Хосе-дель-Кабо миссиясында осындай Манила галеон саудасының суретін тартты. Миссияны қолдау үшін падрлерге отаршылар немесе неофиттер деп аталатын түпкүлгі америкалықтар қажет болды, олар егін егуге және мал бағуға қажетті көлемде мал бағу үшін қажет болды. Импортталған материалдар мен білікті жұмысшылардың жетіспеушілігі отарлаушыларды қарапайым құрылыс материалдары мен әдістерін қолдануға мәжбүр етті. Испания иерархиясы миссионерлік іс-шараларды уақытша іс-шаралар деп қараса да, жеке қоныстардың дамуы тек "қасиетті қалау" негізінде емес: миссионерлік қызметті құру ұзақ уақыттан бері қалыптасқан ережелер мен рәсімдерді ұстанды. Иезуиттер заманында қосымша 10 000 испан долларын тарту қажет болды. Сонымен қатар, қағаз жүзінде бірнеше ай, кейде бірнеше жыл хат алмасу қажет болды және бюрократияның барлық деңгейлерінің назарын талап етті. Бірде белгілі бір аймақта миссионерлік қызметті бастауға өкілеттік берілгеннен кейін, тағайындалған ер адамдар жақсы сумен қамтамасыз етілген, жергілікті халықтардың халқына жақын және егістік жері бар нақты бір жерді таңдады. Падрестер, олардың әскери ертіп жүрушілері және көбінесе түпкүлiк тұрғындар немесе метистер бастапқыда қорғауға болатын баспаналар жасады, олардан база құрылды және миссия өсе алды. Iglesia ( шіркеу) құрылысы елді мекеннің басты нүктесін құрады және қоғамдастықтың орталығын жасады. Миссиялық қасиетті орындардың көпшілігі ішкі жарықтандыру үшін күннің орнын барынша пайдалану үшін шамамен шығыс-батыс оське бағдарланған. Жұмыс орындары, асханалар, тұрғын бөлмелер, қоймалар және басқа да қосалқы бөлмелер төртбұрышты болып топтастырылып, олардың ішінде діни салтанаттар мен басқа да іс-шаралар жиі өткізілетін.

Американың түпкүлкілері

Баха-Калифорнияда (солтүстіктен оңтүстікке қарай) испан миссионерлері кездескен индей халықтары: Кумейяй, Кокопа, Пай Пай, Килива, Кочими, Монки, Гуаикура және Перику. Кумейяй мен Кокапа шектеулі ауыл шаруашылығымен айналысты, бірақ Баха-Калифорнияның көпшілігі көшпелі немесе жартылай көшпелі аңшы-жинағыштар болды, олар қиын шөлдік жағдайларда және тұщы судың жетіспеушілігімен өмір сүруді қолға алды. Латын Америкасының көп бөлігінде жүргізілген саясатта миссионерлер үндістерді миссионерлік үй-жайда немесе оның маңында топтастырып, діни тәлім-тәрбие және оралмандар мен малшылар болу үшін жаттықтырды. Олардың мақсаты - өздігінен қамтылатын теократия құру еді. Онда миссионер, әдетте, испандық сарбаздар мен діндар еместер қолдап, үнділердің діни және зайырлы өмірінің барлық аспектілерін басқаруға тырысты. Жергілікті халықтар көбінесе жынысына қарай орналастырылды, католиктік дінге күштеп айналдырылды және миссияның шегінде Испания империясына мәдениеттіленді. Батырлық танытқан жергілікті халықтар жиі қашады немесе көтерілді, ал көптеген миссиондар отарлы дәуірде қауіпті өмір сүруді жалғастырды. Атыс қаруын қолдану, қамшылау түріндегі дене жазасы, діни рәсімдер мен психологиялық жазалар - миссионерлер бақылауды сақтау және кеңейту үшін қолданған әдістердің бәрі болды. 1734-1737 жылдардағы Перику бас көтеруі сияқты, миссионерлерге қарсы қарулы қарсылық көрсеткен жағдайлар болды. Миссиядағы үндістер миссионерлер оларға мәжбүрлеген діни және еңбек режимінен қашу үшін жиі қашатын немесе миссионерлердің күш-жігерін пассивті қарсылықпен саботаждайтын. Испандықтар алғаш рет қоныстанған кезде Баха-Калифорнияда тұратын америкалықтар саны 60 мыңға жетуі мүмкін. 1762 жылы олардың саны 21000-ға, ал 1800 жылы 5900-ге дейін төмендеді. Бұл төмендеудің басты себебі - Еуропалық аурулардың қайталанатын эпидемиясы, негізінен, шамалы шаян, қызылша және тиф. Аурудың таралуына миссионерлердің халықты миссионерлік үйдің маңында жинап алуы ықпал етті. Эндемиялық сифилис бала өлімінің жоғарылауына және туудың төмендеуіне әкелді. XIX ғасырдың басында Баха-Калифорнияның тайпалары Кумейяй, Кокопа және Пай Пайдан басқа, мәдени жағынан жойылып кеткен.

Баха-Калифорниядағы миссионерлік қызметтер

Фортун Хименес де Бертадоня 1534 жылдың басында Баха-Калифорния түбегін ашқан. Алайда, 1535 жылы мамыр айында түбекті "Калифорния аралы" деп таныған және сондықтан ресми түрде бұл табылған. 1683 жылдың қаңтар айында испан үкіметі 200 адамды Баха-Калифорнияның оңтүстік шетіне жеткізу үшін үш кемеден тұратын экспедиция жалдады. Синалоа губернаторы Исидоро де Атондо и Антильонның басшылығымен иезуит діни қызметкері Эусебио Франсиско Киноның еріп жүруімен кемелер Ла-Пасқа жетіп қалды. Жерге түсу тобы түпкүлiншiлердiң жауыздыққа қарсы әрекетiне байланысты бастапқы қоныстанудан бас тартуға мәжбүр болды. Миссионерлер қазіргі Лоретоның жанында қоныс құруға тырысты, оны Миссия Сан-Бруно деп атады, бірақ азық-түлік жетіспегендіктен сәтсіз аяқталды. Кино кейіннен қазіргі Аризонаның оңтүстігінде және Мексиканың Сонора штатында орналасқан Пимерия Альтада бірқатар миссионерлік қызметтерін құрды. Кейін иезуит діни қызметкері Хуан Мария де Сальватиерра Баха-Калифорнияда алғашқы тұрақты испан қонысын - Миссия Нуэстра-Сеньора-де-Лорето-Конхоны құрды. 1697 жылы 19 қазанда құрылған миссионерлік іс аралдың діни орталығы және Лас Калифорнияның әкімшілік астанасы болды. Сол жерден басқа иезуиттер 1697 және 1767 жылдар аралығында жарым аралдың төменгі үштен екі бөлігінде 17 миссияларын және бірнеше визитасын (кіші миссияларын) құрып, басқа елді мекендерді құруға шықты. Материктегі қоныстардан айырмашылығы, олар өзін-өзі қамтамасыз ететін кәсіпорындар ретінде жобаланған, ал аралдағы шалғай және қатал жағдайлар материктен тұрақты көмексіз бұл миссияларды салуды және ұстауды мүмкін емес етті. Калифорния шығанағы арқылы, оның ішінде материктегі Padre Eusebio Kino миссиялары мен ранчоларынан Гуаймас портына дейінгі жабдықтау желілері Баха Калифорния миссиясын тұрақтандыруда маңызды рөл атқарды. Алпыс жыл бойы иезуиттерге Калифорнияның тума жерлестері арасында жұмыс істеуге рұқсат берілді, Баха Калифорния түбегіне Иса қоғамының 56 мүшесі келді, олардың 16-сы өз орындарында қайтыс болды (екісі шейіт болды). Он бес діни қызметкер мен бір ер бауырлас қиындықтардан аман қалды, бірақ Испания королі Карлос III-нің Қоғамға қарсы шығарған жарлығын орындауға мәжбүр болды. Исаия дінінің діни қызметкерлері жарым аралда байлық жинап, зор билікке ие болды деген хабар тарады. 1768 жылы 3 ақпанда король иезуиттерді Америкадан күшпен қуып, өз елдеріне қайтаруға бұйрық берді. Гаспар де Портола Лас-Калифорнияс губернаторы болып тағайындалды, оған иезуиттерді қуып шығаруды қадағалау және францискандық діни қызметкерлерді ауыстыруды қадағалау тапсырылды. Фрай Джуниперо Серраның басшылығымен францискандар миссионерлік қызметті өз қолдарына алып, бірнеше қолданыстағы қондырғыларды жапты немесе біріктірді. Францискандықтардың бес жыл бес айлық билігі кезінде жарты аралда барлығы 39-ы кіші монахтар еңбек етті. Олардың төртеуі қайтыс болды, 10-ы солтүстікке жаңа миссионерлік қызметке ауыстырылды, ал қалғандары Еуропаға оралды. Губернатор Портоланы солтүстікке сапар шегіп, Сан-Диего мен Монтерейде жаңа қоныстар құруға арналған экспедицияға басшылыққа алды. Серра миссионерлердің басшысы ретінде сол жерлерге миссионерлік қызмет орнатқан. Солтүстікке қарай сапар шегіп бара жатқанда Серра Сан-Фернандо-Рей-де-Испания-де-Великата миссиясын құрды. Франсиско Палоу қолданыстағы миссияларын басқарып, 1769 жылы Visita de la Presentación-ды құрды. Доминикандықтар 1772 жылы келді, ал 1800 жылға қарай Баханың солтүстігінде тағы тоғыз миссионерлік ұйым құрылды, бұл ретте бұрынғы иезуит миссионерлік ұйымдарының әкімшілігі жалғасты. Жарым арал 1804 жылы екі бөлек ұйымға бөлінді, оңтүстік бөлігі Лоррето портында орналасқан. 1810 жылы Мексика испан отарлаушылық билігін тоқтатуға тырысты, 1821 жылы оның тәуелсіздігін алды, содан кейін Мексика президенті Гвадалупе Виктория подполковник Хосе Мария Эчеандияны Баха-Калифорния-Сур губернаторы етіп тағайындады және оны төрт бөлек муниципалитетке (муниципалитеттерге) бөлді. Лоретоны жауын-шашыннан жаппай қиратып жібергеннен кейін, 1830 жылы астана Ла-Пасқа көшірілді. 1833 жылы Баха-Калифорния федералды аумақ ретінде тағайындалғаннан кейін, губернатор миссионерлік жүйеге ресми түрде тоқтап, миссионерлік топтарды приход шіркеулеріне айналдырды.

Миссияның орналасқан жерлері

Баха-Калифорнияның бүкіл жарты аралын алып жатқан Баха-Калифорнияда 30 миссионерлік және 11 визит бар еді. Playas de Rosarito-дан Сан-Хосе-дель-Кабодағы ең оңтүстік миссияға дейін миссиялар: + Бая-Калифорния мен Бая-Калифорния-Сурдегі миссиялардың тізімі, солтүстіктен оңтүстікке дейін Аты-жөні Орындық күні құрылған Реті-өрегіЕскертпелер Миссия Эль-Дескансо (Сан-Мигель-ла-Ньюэва) Playas de Rosarito Доминикандықтар Миссия 1830 жылы солтүстік-шығысқа көшірілді, бастапқы жерде тек іргетастары қалды. Екінші жер 1834 жылы тасталып кетті. Қираған күйінде. Миссия Сан-Мигель Аркангел де ла Фронтера Миссия 1787 03 28 Доминикандықтар 1834 жылы тастап кетті. Қираған күйінде. Сан-Фернандо-Рей-де-Испания-де-Великата Сан-Квинтин муниципалитеті 1769 05 14 францискандар 1818 жылы тастап кетті. Қираған күйінде. Миссия Санта Розалия де Мулеге Мулеге муниципалитеті иезуиттер Миссиялық шіркеу 1766 жылы салынған. 1828 жылы тастап кеткен. Қайта қалпына келтірілді. Сан-Хосе-де-Комонду иезуиттері Миссия 1736 жылы оңтүстік-батысқа, Визита-де-Сан-Мигельге көшірілді. Содан кейін 1737 жылы миссия солтүстік-шығысқа, Визита-де-Сан-Игнасиоға көшірілді. 1827 жылы тастап кеткен. Қираған күйінде. Миссия Нуастра-Сеньора-де-лос-Долорес-дель-Сур Апате Ла-Паз муниципалитеті иезуиттер Миссия 1741 жылы Визита-де-Ла-Пасионға көшірілді. 1741 жылы тастап кеткен. Қираған күйінде. Миссия Сан-Луис Гонзага Чириаки Комонду муниципалитеті иезуиттер Миссиялық шіркеу 1750-ші жылдары салынған. 1768 жылы тастап кеткен. Миссия Нуастра-Сеньора-де-лос-Долорес-дель-Сур-Чилла (Ла-Пасион) Ла-Паз муниципалитеті иезуиттер Визита-де-Ла-Пасион 1741 жылы миссия мәртебесіне көтерілді. 1768 жылы тастап кеткен. Қираған күйінде. Миссия Сантьяго эл Апостол Айнини (Лас Корас) Сантьяго иезуиттері 1795 жылы тастап кетті. Тек тас іргетастар ғана қалды (жеке). Миссия Нуастра Сенора дель Пилар де ла Пас Тодос Сантос иезуиттер Миссия 1748 жылы Ла Пастан Тодос Сантосқа көшірілді, Санта Роза де лас Пальмастың оңтүстік-батысына қарай. 1825 жылы қайтадан көшірілді, оның орнын шіркеу алып отыр. Соңғы жер 1840 жылы тасталды. Каламажуе (Каламигет) қалашығы 1766 10 дф=y иезуиттер Сан-Франциско Борья миссиясының сапары. Визита 1767 жылы тоқтатылды. Тек су тасқынынан құлаған фонтандар ғана қалды. Лорето муниципалитеті францискандықтарының презентациясына бару Сан-Франциско Хавьер де Вигге Бяундо миссиясының визитасы. 1817 жылы тастап кеткен. Қираған күйінде. Angel de la Guarda (El Zalato) Ла-Паз муниципалитеті иезуиттерінің Миссия де Нуасра-Сеньора дель Пилар де Ла-Паз Аирапи миссиясының сапары. Қираған күйінде. Сан-Хассино Лос-Кабос муниципалитеті иезуиттері Санта-Роза-де-лас-Пальмас (Тодос-Сантос) миссиясына сапар. Қираған күйінде.