Кіріспе
Полиция қызметкерінің шамадан тыс күш қолдануы
Полиция қатыгездігі – заң күшін қорғау органдарының жеке адамға немесе топқа қарсы қолданатын, артық және негізсіз күш. Бұл полиция қызметкерлерінің қатыгездігінің ең ауыр түрі және азаматтық құқықтардың бұзылуы болып табылады. Полиция қатыгездігі тұншықтыру, ұрып-соғу, ату, қателікпен ұстау, сондай-ақ негізсіз шоқ тасқыш қолдану сияқты жағдайларды қамтиды, бірақ олармен шектелмейді.
Себептер
Көптеген елдерде полиция зорлық-зомбылығының жалғасуын қылмыстық әділет жүйесінің ұжымдық сәтсіздіктерімен байланыстыруға болады. Қылмысқа қатысты қатаң саясатты қабылдаған үкіметтер, нашар полиция дайындығы және азаматтарға қатысты артық күш қолданған офицерлерге заңдық жазалау шараларының болмауы полиция зорлық-зомбылығының болу мүмкіндігін арттырады. Бұған қоса, нәсілдік дискриминация және кедейлік сияқты әлеуметтік мәселелер зорлық-зомбылықты және оның маргиналды топтарға тигізетін әсерін күшейте түседі.
Есірткіге қарсы күрес
Есірткіге байланысты көптеген мәселелер, оның ішінде топтық зорлық-зомбылық, есірткі тасымалы және артық дозадан болатын өлім-жітім көптеп тіркелетін елдерде, үкіметтер жиі қолданатын бір жалпы шешім – мемлекеттік құрылымның барлық деңгейін қамтитын есірткіге қарсы ұжымдық науқанды ұйымдастыру. Бұл мәселелерді шешуге бағытталған өзгерістер білім беру, бюрократия және, ең маңыздысы, құқық қорғау саясаты мен тактикасын өзгертуді қамтиды. Құқық қорғау органдары кеңейіп, қоғамдағы есірткі мәселелерімен күресу үшін қосымша қаржыландырылады. Құқық қорғау саласындағы қатал тәсілдерге қолдау артады, себебі құқық қорғау қызметкерлері мен жергілікті полиция күштерінің әскериленуіне байланысты, мақсатына жету үшін кез келген құралды пайдалану философиясы қалыптасады. Дегенмен, көптеген зерттеулер осы күш-жігердің нәтижесіз екенін көрсетіп, есірткіге қарсы саясат жүргізілгеніне қарамастан, мұндай елдерде есірткі нарығының өсіп келе жатқанын дәлелдеді. Мысалы, АҚШ-та үкімет жүргізген "Есірткіге қарсы соғыс" саясатын сынға алғандар, бұл саясаттың тиімсіздігін айта келіп, президент Никсон бұл саясатты енгізгеннен бері есірткіге байланысты қылмыстар мен артық дозалардың көбейгенін атап көрсетеді.
Тергеу
Англия мен Уэльсте тәуелсіз полиция шағымдар комиссиясы (IPCC) деп аталатын тәуелсіз ұйым полиция қызметкерлерінің қасақана жасаған қылмыстары мен артыққылықтарын тергейді. Олар полицияның әрекеттерінен туындаған немесе туындаған деп саналатын барлық өлім жағдайларын автоматты түрде тергеп отырады. Шотландияда полицияны тергеу және қарау комиссары (PIRC) деп аталатын ұқсас орган жұмыс істейді. Солтүстік Ирландияда Солтүстік Ирландия полиция омбудсмені IPCC және PIRC сияқты қызмет атқарады. Африкада мұндай екі орган бар: біреуі Оңтүстік Африкада, екіншісі Кенияда, ол Тәуелсіз полициялық бақылау органы деп аталады. АҚШ-та Майкл Браунға оқ жатқаннан кейін полиция қызметкерлері көбірек дене камераларын тағуды бастады. АҚШ Әділет министрлігі елдегі барлық полиция бөлімшелеріне осы камераларды бөлімшелеріне енгізуге шақыру жасады, осылайша одан әрі тергеу жүргізуге мүмкіндік туады.
Өлшем
Полицияның қатыгездігі оны бастан өткерген немесе көрген адамдардың айғақтары, сондай-ақ полиция қатыгездігіне қатысты сот процестерін қараған қазылар алқасының бағалары негізінде өлшенеді, себебі кез келген жағдай үшін шамадан тыс күш қолдануды анықтаудың объективті әдісі жоқ. Бұған қоса, полиция қызметкерлерінің дене камералары полиция қатыгездігін тіркеуге мүмкіндік береді. Дене камералары полиция қатыгездігіне қарсы тиімді құрал болуы мүмкін (алдын алу және жауапкершілікті арттыру арқылы). Алайда, "Upturn" компаниясының атқарушы директоры Харлан Юйдің сөзіне сәйкес, мұның іске асуы үшін мәдениет пен заңдық базада кең ауқымды өзгерістер болуы керек. Атап айтқанда, қоғамның дене камерасының түсірілімдеріне қол жеткізуі қиындық тудыруы мүмкін. 1985 жылы бес адамның біреуі ғана полиция қатыгездігін маңызды проблема деп санайтын. Полицияның қатыгездігі жағдайға байланысты: күдікті қарсылық көрсеткеніне байланысты. 2008 жылы полиция қатыгездігіне ұшырағандардың арасында сауалнамаға қатысқандардың шамамен 12 пайызы ғана қарсылық көрсеткенін айтқан. Полиция күштерін сандық көрсету мүмкін болмаса да, түрлі нәсілдер, жыныстар мен жас топтары арасындағы қатыгездікке қатысты пікірлерді анықтауға болады. Африка-американдықтар, әйелдер және жастар полицияға қатысты кавказдықтарға, ер адамдарға және орта және егде жастағы адамдарға қарағанда көбінесе жағымсыз пікір білдіреді.
Тәуелсіз қадағалау
Қоғамның түрлі топтары полицияның қатыгездігін сынады. Бұл топтар көбінесе тәуелсіз азаматтық тексеру кеңестерінің қадағалауын және полиция әрекеттері үшін жауапкершілікті қамтамасыз етудің басқа да жолдарын қажет ететінін айтады. Көбінесе, қолдау ұйымдары мен әділет комитеттері зардап шеккендерге көмек көрсетеді. Amnesty International – адам құқықтарына бағытталған үкіметтік емес ұйым, ол дүние жүзінде үш миллионнан астам мүшесі мен жақтасы бар. Ұйымның мақсаты – "адам құқықтарының өте ауыр бұзушылықтарын болдырмау және тоқтату үшін зерттеулер жүргізу және шаралар қабылдау, сондай-ақ құқықтары бұзылғандар үшін әділдік талап ету". Бұл топтар қолданатын құралдардың қатарында бейнежазбалар бар, олар кейде YouTube сияқты веб-сайттар арқылы таратылады. Азаматтар полиция қызметін бақылау үшін тәуелсіз жобаларды бастады, осылайша зорлық-зомбылықты және қызметтен тыс әрекеттерді азайтуға тырысады. Мұндай бағдарламалар көбінесе "Полицияны бақылау" деп аталады.