Қылмыстық статистика: әдістер мен талдау

Кіріспе

Қылмыстық мінез-құлық туралы ресми статистика

Қылмыстық статистика – қылмыс туралы жаңалықтар мен жеке оқиғалардан өзгеше, қылмыс туралы жүйелі, сандық мәліметтер. Қылмыстық статистика екі түрлі процестің нәтижесі болуы мүмкін: ғылыми зерттеулер, мысалы, криминологиялық зерттеулер мен құрбандарды сұрау; ресми деректер, мысалы, полиция, прокуратура, соттар және түрмелер жариялаған мәліметтер. Дегенмен, криминологтар өз зерттеулерінде ресми деректерді де пайдаланады.

Әдістер

Қылмысты өлшеудің бірнеше әдістері бар. Халық арасында жүргізілетін сауалнамалар кейде полицияға хабарланбаған қылмыстың көлемін анықтау үшін қолданылады. Мұндай сауалнамалар көбінесе үрдістерді бағалауда сенімдірек болып табылады. Дегенмен, олардың да шектеулері бар және көбінесе жергілікті қылмыстың алдын алуға қажетті статистиканы қамтамасыз етпейді, балаларға қатысты қылмыстарды елемейді және қылмыстық сот жүйесіне жеткізілген қылмыскерлерді есепке алмайды. Кейбір елдерде құқық қорғау органдары қылмыстың түрлі түрлері бойынша статистикалық жинақтар ұсынады. Қылмыстық деректерді жинаудың екі басты әдісі бар: полиция есептері, олар тек хабарланған, тіркелген және кейіннен тоқтатылмаған қылмыстарды көрсетеді; және жәбірленушілерді зерттеу (жәбірленушілердің статистикалық сауалнамалары), олар жеке естелік пен шыншылдыққа сүйенеді. Сирек кездесетін қылмыстар, мысалы, қасақана кісі өлтіру және қарулы тонау үшін хабарланған жағдайлар көбінесе сенімдірек, бірақ жеткіліксіз тіркелуден зардап шегеді. Мысалы, Ұлыбританиядағы зорлық-зомбылықтың үштен бірінен астам қылмыстары полициямен тіркелмейді. Заңдар мен тәжірибелер елдер арасында және тіпті ел ішінде әртүрлі болғандықтан, қылмыс статистикасын салыстыру қиын болуы мүмкін: көбінесе зорлық-зомбылық нәтижесіндегі өлім (кісі өлтіру немесе қасақана дене жарақаттауы) ғана тұрақты және жоғары есеп беру және анықтығының арқасында салыстыруға жарамды. АҚШ-та ФБР-дің Бірыңғай қылмыс есептері және Әділет статистикасы бюросының Ұлттық қылмыс құрбандары зерттеуі сияқты екі маңызды деректерді жинау бағдарламасы бар. Алайда, АҚШ-та қылмыс тенденцияларын бақылау және осы ақпаратты құқық қорғау органдары сияқты мүдделі тараптарға жеткізуге арналған толыққанды инфрақұрылым жоқ. Еуропалық комиссияның қаржыландыруымен Еуропалық Одақтың 18 елінде жүргізілген жәбірленушілерді зерттеу (2005) Еуропадағы қылмыс деңгейі 1990 жылғы деңгейге дейін төмендегенін көрсетті және АҚШ, Канада, Австралия және басқа да дамысқан елдерде жалпы қылмыс деңгейінің төмендеу тенденциясын байқады. Еуропалық зерттеушілер бұл халықаралық үрдістің басты себебі демографиялық өзгерістер екеніне келіседі. АҚШ-та 1980 жылдары кісі өлтіру және ұрлық көрсеткіштері өскенмен, ғасыр соңына қарай олар 40%-ға төмендеді.

There are several methods for the measuring of crime. Public surveys are occasionally conducted to estimate the amount of crime that has not been reported to police. Such surveys are usually more reliable for assessing trends. However, they also have their limitations and generally don't procure statistics useful for local crime prevention, often ignore offenses against children and do not count offenders brought before the criminal justice system. Law enforcement agencies in some countries offer compilations of statistics for various types of crime. Two major methods for collecting crime data are law enforcement reports, which only reflect crimes that are reported, recorded, and not subsequently canceled; and victim study (victimization statistical surveys), which rely on individual memory and honesty. For less frequent crimes such as intentional homicide and armed robbery, reported incidences are generally more reliable, but suffer from under recording; for example, no criming in the United Kingdom sees over one third of reported violent crimes being not recorded by the police. Because laws and practices vary between jurisdictions, comparing crime statistics between and even within countries can be difficult: typically only violent deaths (homicide or manslaughter) can reliably be compared, due to consistent and high reporting and relative clear definition. The U. S. has two major data collection programs, the Uniform Crime Reports from the FBI and the National Crime Victimization Survey from the Bureau of Justice Statistics. However, the U. S. has no comprehensive infrastructure to monitor crime trends and report the information to related parties such as law enforcement. Research using a series of victim surveys in 18 countries of the European Union, funded by the European Commission, has reported (2005) that the level of crime in Europe has fallen back to the levels of 1990, and notes that levels of common crime have shown declining trends in the U. S., Canada, Australia and other industrialized countries as well. The European researchers say a general consensus identifies demographic change as the leading cause for this international trend. Although homicide and robbery rates rose in the U. S. in the 1980s, by the end of the century they had declined by 40%.

Санау ережесі

Стандарттар салыстырмалы түрде аз, және олардың ешқайсысы да өте шектеулі қылмыстардан басқа халықаралық салыстыруға мүмкіндік бермейді. Дегенмен, көптеген юрисдикциялар келесіні қабылдайды: Қылмыс тіркелмес бұрын, қылмыс жасалғанына prima facie дәлел болуы керек. Яғни, полиция қылмыс жасалғанының дәлелін табады немесе қылмыс жасалғаны туралы сенімді хабарлама алады. Кейбір юрисдикциялар қылмысты тек белгілі бір процестер орын алғанда ғана есептейді, мысалы, тұтқындалғанда, айыппұл салынғанда, сотта айып тағылғанда немесе тек айыптама расталғанда. Бір қылмыстың бірнеше хабарламасы әдетте бір қылмыс ретінде есептеледі. Кейбір юрисдикциялар әрбір хабарламаны жеке есептейді, ал басқалары әрбір қылмыс құрбанын жеке есептейді. Егер бір уақытта бірнеше қылмыс жасалса, бір әрекет арқылы жасалған жағдайда, ең ауыр қылмыс ғана есептеледі. Кейбір юрисдикциялар әрбір қылмысты жеке-жеке тіркейді және есептейді, ал басқалары сотталуы мүмкін жағдайларды немесе қылмыскерлерді есептейді. Бір қылмысты бірнеше адам жасаған жағдайда, қылмысты есептегенде бір ғана әрекет ескеріледі, бірақ әрбір қылмыскер ұсталғанда есептеледі. Қылмыс жасау құқық қорғау органының назарына түскен кезде есептеледі. Кейбір юрисдикциялар қылмысты орын алған кезде тіркейді және есептейді. "Тек ауырсыну тудыру" кейбір елдерде шабуыл ретінде есептелетіндіктен, Австрия, Финляндия, Германия, Нидерланды, Португалия және Швецияны қоспағанда, шабуыл көрсеткіші жоғары болады. Бірақ Чехия және Латвия сияқты ерекшеліктер де бар. Франция – кішігірім шабуылдарды есепке алмағанда, шабуыл көрсеткіші жоғары болатын кері жағдай. Заңды бұзу, бірақ оған жаза қарастырылмаған қылмыстар көбінесе есепке алынбайды. Мысалы: Көптеген елдерде заңсыз саналатын өзіне-өзі қол жұмсау қылмыс ретінде есептелмейді, бірақ өзіне-өзі қол жұмсау әрекеті және өзіне-өзі қол жұмсауға көмектесу қылмыс болып саналады. Сондай-ақ, айыппұл салу арқылы қарастырылатын жол қозғалысы және басқа да ұсақ құқық бұзушылықтар көбінесе қылмыс ретінде есептелмейді. Дегенмен, мұндай құқық бұзушылықтар бойынша бөлек статистика жүргізілуі мүмкін.

Relatively few standards exist and none that permit international comparability beyond a very limited range of offences. However, many jurisdictions accept the following:
There must be a prima facie case that an offence has been committed before it is recorded. That is either police find evidence of an offence or receive a believable allegation of an offense being committed. Some jurisdictions count offending only when certain processes happen, such as an arrest is made, ticket issued, charges laid in Court or only upon securing a conviction. Multiple reports of the same offence usually count as one offence. Some jurisdictions count each report separately, others count each victim of offending separately. Where several offences are committed at the same time, in one act of offending, only the most serious offense is counted. Some jurisdictions record and count each and every offense separately, others count cases, or offenders, that can be prosecuted. Where multiple offenders are involved in the same act of offending only one act is counted when counting offenses but each offender is counted when apprehended. Offending is counted at the time it comes to the attention of a law enforcement officer. Some jurisdictions record and count offending at the time it occurs. As "only causing pain" is counted as assault in some countries, it let higher assault rates except in Austria, Finland, Germany, the Netherlands, Portugal and Sweden. But there are exceptions, like Czech Republic and Latvia. France was the contrasting exception having a high assault ratio without counting minor assaults. Offending that is a breach of the law but for which no punishment exists is often not counted. For example: Suicide, which is technically illegal in most countries, may not be counted as a crime, although attempted suicide and assisting suicide are. Also traffic offending and other minor offending that might be dealt with by using fines rather than imprisonment, is often not counted as crime. However separate statistics may be kept for this sort of offending.

Сауалнамалар

Қылмыстың нақты қаншалықты орын алатынын анықтаудағы қиындықтарға байланысты, зерттеушілер қылмыс туралы статистиканы жинау үшін әдетте екі тәсіл қолданады. Дегенмен, полиция қызметкерлері тек оларға түскен қылмыстарды тіркеуге мүмкін, ал қызметкерге бұл мәселе ұсақ көрініп, қылмыс деп есептелмесе, оны қылмыс ретінде тіркемеуі мүмкін. Мысалы, ерлі-зайыптылар арасындағы жанжалды қарастырғанда, құқық қорғау органының қызметкері әйелдің күтіп-бағуға балалары болғандықтан, еркек тарапты ұстаудың оңайырақ екеніне шешім қабылдауы мүмкін, екеуі де жанжалға бірдей кінәлі болса да. Осы тәрізді тәжірибелік шешімдер қабылдау, құрбандықтар қылмысқа ұшырады ма, жоқ па деген сұрақтарды қоюға әкеледі, бұл үшін ешқандай дәлелдер ұсынбау қажет. Мұндай сауалнамаларда, қылмыс болды деген қатысушының түйсігі немесе пікірі, тіпті қылмыс дегеніміз не екені туралы түсінігі өлшенеді. Салдарынан, әртүрлі әдістемелер басқа сауалнамалармен салыстыруды қиындатуы мүмкін. Қылмыстың басқа түрлері туралы мәліметтер жеткіліксіз болып қалады. Бұл сауалнамалар қылмыстың неге хабарланғанын немесе хабарланбағанын түсінуге де көмектеседі. Сауалнамалар көрсеткендей, сақтандыру талабын беру қажеттігі, медициналық көмек іздеу және қылмыстың ауырлығы хабарлау деңгейін арттырса, хабарлаудың қиындығы, жақын туыстардың қатысуы және қылмыстың сипаты хабарлау деңгейін төмендетуі мүмкін. Бұл түрлі қылмыс статистикасына сенімділік деңгейін орнатуға мүмкіндік береді. Мысалы, көлік құралдарын ұрлау туралы хабарлау көбінесе жақсы болады, себебі құрбандық сақтандыру талабын беру үшін хабарлауы керек, ал тұрмыстық зорлық-зомбылық, балаларға жасалатын тұрмыстық зорлық-зомбылық және жыныстық қылмыстар көбінесе аз хабарланады, себебі бұл жағдайларда жеке қарым-қатынастар, ұят сезімі және құрбандыққа хабарлауды қиындататын басқа да факторлар болады. Бұрын әртүрлі елдерден алынған құрбандықтар туралы сауалнамаларды халықаралық салыстыруға талпынулар сәтсіз аяқталды. Стандартталған сауалнама жобасы – Халықаралық қылмыс құрбандары туралы сауалнама жобасының нәтижелері осы мақалада қысқаша талқыланды. 2019 жылы Глобалды ұйымдасқан қылмыс индексі бойынша Демократиялық Конго Республикасы (ДҚР) ең жоғары қылмыстық көрсеткішке ие болды. АҚШ-та жасалған қылмыстардың жылдық бағасы он бір миллионнан отыз миллионға дейін жетеді, себебі көптеген құқысбұзушылықтар хабарланбай қалады.

Because of the difficulties in quantifying how much crime actually occurs, researchers generally take two approaches to gathering statistics about crime. However, as officers can only record crime that comes to their attention and might not record a matter as a crime if the matter is considered minor and is not perceived as a crime by the officer concerned. For example, when faced with a domestic violence dispute between a couple, a law enforcement officer may decide it is far less trouble to arrest the male party to the dispute, because the female may have children to care for, despite both parties being equally culpable for the dispute. This sort of pragmatic decisionmaking asked if they are victims of crime, without needing to provide any supporting evidence. In these surveys it is the participant's perception, or opinion, that a crime occurred, or even their understanding about what constitutes a crime that is being measured. As a consequence differing methodologies may make comparisons with other surveys difficult. One way in which, while other types of crime are under reported. These surveys also give insights as to why crime is reported, or not. The surveys show that the need to make an insurance claim, seek medical assistance, and the seriousness of an offence tend to increase the level of reporting, while the inconvenience of reporting, the involvement of intimate partners and the nature of the offending tend to decrease reporting. This allows degrees of confidence to be assigned to various crime statistics. For example: Motor vehicle thefts are generally well reported because the victim may need to make the report for an insurance claim, while domestic violence, domestic child abuse and sexual offences are frequently significantly under reported because of the intimate relationships involved, embarrassment and other factors that make it difficult for the victim to make a report. Attempts to use victimisation surveys from different countries for international comparison had failed in the past. A standardised survey project called the International Crime Victims Survey Results from this project have been briefly discussed earlier in this article. In 2019, the Global Organized Crime Index found that DRC had the highest rate of criminality. Annual estimates of crimes committed in the United States range from eleven to thirty million as many acts go unreported.

Жіктеу

Көптеген юрисдикциялар, мүмкін, адам өлтіру қылмысының қандай жағдайларды қамтитыны туралы келісе алады, бірақ адам өлімі дегеніміз не екенін анықтау қиын болуы мүмкін, ал адамға қарсы жасалған қылмыс өте кең ауқымды болуы мүмкін. Заңнамалық ережелердегі айырмашылықтар қылмыстардың құрамы юрисдикциялар арасында әртүрлі болуына себеп болады. Халықаралық қылмыс құрбандары туралы сауалнама қазірге дейін 70-тен астам елде жүргізілді және жалпы қылмыстарды анықтаудың "де-факто" стандарты болып табылады. Қатысушы елдердің толық тізімі және анықталған 11 қылмыс түрлері жобаның веб-сайтында қолжетімді. 2015 жылдың наурыз айында БҰҰ Есірткі құқық бұзушылыққа қарсы басқармасы (UNODC) Статистикалық мақсаттар үшін қылмыстың халықаралық жіктемесінің (ICCS) бірінші нұсқасын жариялады.

Іс-шаралар

Күрделі шаралар құрбандар мен қылмыскерлер санын, сондай-ақ қайталап қылмысқа ұшырау жиілігі мен рецидивтілікті өлшеуді қамтиды. Қайталап қылмысқа ұшырау – бір құрбанға жасалған қылмыстың қанша рет қайталанып жатқанын, көбінесе бір қылмыскердің жасаған қылмысын анықтау. Қайталану көрсеткіштері әдетте араласу шараларының тиімділігін бағалау үшін қолданылады.