Кіріспе

"Ұлы көлдердегі шхуна" (англ. Schooner on the Great Lakes Nancy) - 1789 жылы Мичиган штатының Детройт қаласында салынған шхуна. Ол бірнеше жыл бойы Ұлы көлдердегі тері саудасында қызмет етті, бірақ 1812 жылғы Англия-Америка соғысында рөл атқарғаны үшін белгілі. Ол бірнеше жыл бойы провинциялық теңіз флотының маңызды жабдықтаушы кемесі болып қызмет етті. Корольдік флот 1814 жылы провинциялық теңіз флотын басып алып, Нансиді иеленді. Нэнсиді американдық флот Ноттавасага өзенінің сағасына жақын тұтқындағаннан кейін, оның экипажы 1814 жылы 14 тамызда кеме мен жүкті тұтқындауға жол бермеу үшін оны өртеп жіберді. Көп жылдар бойы ұмытылған, құлаған кеме 1927 жылы шілдеде қайтадан ашылып, Нэнси аралы музейінің басты бөлігі болды.

Құрылыс

Нэнси Монреальдің Форсайт, Ричардсон және компаниясы үшін Руж өзені бойында Детройттан оңтүстікке қарай 6 миль (10 км) қашықтықта салынған. (Детройт Америка аумағында болса да, ол 1796 жылы Джей келісімшартына қол қойылғанға дейін Америка Құрама Штаттарына берілмеген.) Бұл уақытта компания Монреальда орналасқан бірнеше сауда фирмаларының бірі болды, олар Солтүстік-Батыс компаниясы деп аталатын еркін серіктестікті құрады. Ұлы көлдердегі үнді саудасы үлкен желкенді кемелермен жүргізілді, ал қайықтар каноэлері Канадның солтүстік-батысындағы тері саудасының негізгі көліктік құралы болды. Кеме ақ еменмен және шығыс қызыл самырсыннан жасалды. Кеменің ұзындығы 18 метр, ал палубасының ұзындығы 20 метр. Кеменің ұзындығы 7 метр, ал кеме қоймасының тереңдігі 2 метр болатын. Нэнсидің салмағы 67 тонна болатын, екі мачтасы, төрт бұрышты жоғарғы желкендері, алдыңғы және артқы басты желкендері болды. Алдыңғы жағында шапқыны мен қауырсынды киген сәнді әйел бейнеленген. Кеме палубада екі мыс пушкамен жабдықталған. Компанияның серіктестерінің бірі Джон Ричардсон, шебер ағаш шебері мен тағы алты ағаш шебермен бірге құрылыс жұмыстарын бастау үшін Детройттегі сауда бекетіне барды. Құрылыс 1789 жылдың маусым айының соңында басталды. 23 қыркүйек 1789 жылы Ричардсон былай деп жазды: "Шхуна шеберлік пен сұлулықтың кемелді шедеврі болады. Біз үшін шығын өте жоғары, бірақ оның мықты әрі берік екендігіне қанағаттандырамыз. Оның еденінің ағаштан жасалған қабырғалары, кемі, ұлы, тұяғы және төменгі жапырақтары - қара шыршадан. Оның артқы жағы, артқы тұғыры, жоғарғы жағы, жоғары жағы, арқалары мен тізелері - барлығы қызыл самырсыннан. Ол 350 баррельге дейін тасымалдай алады. Ричардсонның үлкен қызының есімімен аталған шхуна сол жылдың 24 қарашасында іске қосылды. Келесі көктемде ол капитан Уильям Миллстің қолбасшылығымен Форт-Эриге алғашқы сапарын жасады, ал 1790 жылы маусымда Солт-Сте. Мари толық жүкпен. 22 жыл бойы Нэнси тері саудасымен айналысты. Кеме бірнеше рет иелерін ауыстырды, алдымен 1793 жылы Джордж Лит пен Компанияға, ал кейіннен 1800 жылы Солтүстік-Батыс Компаниясына сатылды. 1805 жылы капитан Александр Макинтош капитан Миллзді алмастырғаннан кейін, ол командирлерін өзгертті.

1812 жылғы соғыс

Нэнси 1812 жылы АҚШ пен Ұлыбритания арасындағы соғыс басталғанда Мой даңғылында (Виндзор) Макинтош кемесінде болған. Амхерстбургке қорғаныс үшін көшірілген кемені британдық гарнизонның командирі подполковник Сент-Джордж көлік кемесі ретінде қабылдады. Соғыстан бұрын Нансиді Үндістан департаментінің подполковнигі Мэтью Эллиотт соғыс жағдайындағы құралдардың тізімін жасау үшін тексерді. Эллиоттың айтуынша, Нэнси алты арбалық және алты айналмалы қаруды орнатуға қабілетті. Кемеде бірнеше қару болған. Бұлардың көбісі шхунадан түсіріліп, Детройт өзенінде қарауылдаған бірнеше шағын канонерлік қайықтарды қаруландыру үшін пайдаланылды. Кейіннен Нэнсиге екі тапанша мен екі каронадты оқ түсті. 1812 жылы 30 шілдеде Нэнси жаңа провинциялық теңіз шхунасы Лэди Превостпен бірге Форт-Эриге жөнелтілді, ол әскери керек-жарақтармен және 41-ші полктің 60 адамымен қайтып келді, олар кейін Детройт қоршауына қатысты. Британдықтар мен генерал-майор Исаак Броктың басшылығымен Текумсехтің Конфедерациясының мүшелері Детройтті басып алғаннан кейін, Нэнси жазда және күзде Форт-Эри мен Детройт арасында әскерлер, қоймалар мен азық-түліктерді тасымалдайтын болды. Келесі көктемде, 1813 жылы 23 сәуірде Нэнси генерал-майор Генри Проктердің дивизиясын Амхерстбургтен Майами шығанағына көшіруде шағын эскадрильяға қосылды. 1813 жылы 9 қыркүйекте Нэнси Хьюрон көлінде Форт Макинакқа сапармен жүргенде (соғыстың алғашқы күндері британдықтар басып алған), американдықтар Эри көлінің шешуші шайқасында жеңіске жетіп, көлдегі барлық британдық қарулы кемелерді басып алды. Нэнси - Үстіңгі көлдерде қалған жалғыз британдық кеме. 5 қазанда капитан Макинтош Детройт өзеніне оралған кезде, ол жағдайды анықтау үшін экипаждың бір бөлігін жағаға жіберді. Дауыл басталып, Макинтош өзенге кірді, өйткені оның зәкірлері мен кабельдері ақаулы болды. Өзен жағасындағы американдық әскер тобы шхунаның берілуін талап етті. Оның орнына желге жол бергеннен кейін, Макинтош зәкірін көтеріп, өзеннен көліне қарай қайта жүзіп кетті. Екі американдық қарулы шхуна мен бір канонерлік қайық өзеннің төменгі жағында оның күтіп тұрса да, Нэнси тек жағалаудан атқан мылтық атысынан зақымданды. Хьюрон көлінде шхуна бұрқасын тағы да қатты соқты. Оның желкендері мен кабельдері қатты тозған немесе бұзылған, сондықтан ол Саулт-Сте. Мари, ол жерде ол жазылған, және қыста оның экипажымен қайта жабдықталған. Детройтті қайтадан басып алу арқылы американдықтар британдықтарды Форт-Маккинак пен Солтүстік-Батыстағы басқа да бекеттерге жеткізудің негізгі жолын кесіп тастады. Қыс кезінде британдықтар Онтарио көліндегі Йорктан Йонг көшесі арқылы Голландия қонысына және Голландия өзеніне дейінгі жер арқылы баламалы жол ашты. Осы жерден, жол Симко көліне кірді және Кемпенфелдт шығанағының басына (Барри) апарып, онда Nine Mile Portage Уилоу сағасына, Ноттавасага өзеніне және Хьюрон көліне әкелді. Подполковник Роберт Макдуолл 1814 жылы 19 мамырда осы жолмен Форт-Маккинакқа жетіп, пост пен оның айналасын басқаруға алды. Макдуоллмен бірге Корольдік флоттың лейтенанты Ньюдигейт Пойнтц болды, ол Хьюрон көліндегі флоттық мекемеге басшылық етті, ол негізінен Нэнси ғана болды. (Макинтош ұшқыш ретінде ұсталды.) Шкунаны канонерлік қайыққа айналдыру жоспарлары нәтижесіз деп тасталды, ал кеме сол жазда Ноттавасага мен МакКинак арасында үш рет айналма сапармен жабдықтау кемесі ретінде жалғасты.

Нансидің жойылуы

Кеме Ноттавасагаға жеткізілген жеткізілім сапарларының бірінде 1814 жылдың шілдесінде америкалық күш Форт Макинакты қайтарып алу ниетімен Детройттен кетті. Олардың майдан шабуылдары Макинак аралы шайқасында жеңілді. Алайда олар Нэнсидің орналасқан жерін тұтқыннан біліп алғандықтан, үш кеме Ноттавасага шығанағына қарай бет алды. Ноттавасагада Корольдік флоттың лейтенанты Миллер Ворсли Пойнцтің орнын басып, Нэнсидің командалығын қабылдады, ол 300 баррель ұн, бекон және басқа да рациондармен Макинакқа жүзуге дайын болды. Ол америкалықтардың бар екендігі туралы ескертілді және Нэнсиді өзеннен 2 миль (3 км) жоғары сүйретіп, екі 24 фунттық каронадтармен және 6 фунттық пушкамен қаруланған блокхаусты тез арада салдырды (бәлкім, шхунадан түсірілген). Оның құрамында 21 теңізші, 23 ожибба және 9 француз-канадтық саяхатшы болды. 13 тамызда капитан Артур Синклер үш американдық кемені (Ниагара, Скорпион және Тигр) Ноттавасага шығанағына алып барды. Американдықтар Нэнси әлі күнге дейін көлде және Ноттавасагаға қайтып бара жатыр деп сенді және оны шығанақта күтуге ниетті болды. Алайда Синклер өз әскерлерінің бір бөлігін өзен мен көл жағалауы арасындағы жердің арасына қоныстанды. Кейбір ағаш кесушілер шхунаның жасырын жерін тапты. Келесі күні американдық тұрақты жаяу әскердің үш ротасы, Синклер кемелерінің минометтері мен қаруларымен қолдана отырып, Ворслидің позициясына шабуыл жасады. Өте қиын жағдайға тап болған Ворсли Нэнсиді суға батырып, жаудың оны немесе оның құнды заттарын басып алуына жол бермеуді шешті. Нэнсиге бару үшін және одан блоктаусқа бару үшін оқ-дәрі желісі орнатылды. Сағат төртте Нэнсиді отқа өртеп жіберді, бұл өз кезегінде порох пойызы арқылы блокхауста жарылыс болды. Блокхаустың жарылуы Синклерді таңғалдырды, ол гаубицаның бір оғы нысанасын тапқан деп ойлады. Осыдан кейін "Скорпион" және "Тигр" атты каноэлер мен қайықтардың Форт-Маккинакқа азық-түлік жеткізуіне жол бермеу үшін өзенді күзету үшін қалдырылды. Ақырында өзеннің сағасы ағаштарды кесумен жабылды, ал екі канонерлік қайық көлдегі терімен жүктелген каноэлерді тосқауылға алу үмітімен солтүстік жағалаумен жүрді. Уорсли мен оның адамдары кедергілерді алып тастады және Макинаққа үлкен каноэмен 31 тамызда, 579 км қайықтап, ездікпен жетті. Маккинак гарнизонынан шыққан сарбаздар мен бас ассигинак (Қара құс) бастаған жергілікті жауынгерлермен күшейтілген Уорсли кейіннен екі американдық канонерлік қайықты да таңғалдырып, тұтқынға алды.

Салдары

Соғыстан кейін Адмиралтейство Солтүстік-Батыс компаниясына қызметтегі кемені жою үшін 2200 фунт төледі, 1812 және 1814 жылдар аралығындағы қызметтер үшін қосымша өтемақылар 1 243 фунт, 5 шиллинг. 1813 жылдың 5 қазанында Детройт өзеніндегі оқиға Канадалық әнші-сазгер Стэн Роджерстің "Нэнси" әнінің негізі болды.

Нэнси аралы

Кемелердің құлаған жеріне өзеннің саздары құйылып, кемеге арал пайда болды. Құрамында су бар. Оны 1911 жылы 1 шілдеде танымал канадалық теңіз тарихшысы және Торонто телеграмының редакторы Снайдер тауып алды, бірақ 1924 жылға дейін аз көңіл бөлді. Сол жылдың тамызында Снайдер, доктор Альфред Х. Маклин, К. В. Джеффрис және доктор Ф. Дж. Конбой келесі жылы апатты қалпына келтіруге көмектесу үшін қаражат жинау науқанын бастады. Бұл процесте құтқарушылар көптеген құнды заттарды тапты, соның ішінде 24 фунттық және 6 фунттық оқ-дәрілер бар. Снайдер мен оның құтқарушылар тобының зерттеулері нәтижесінде кеме қабығы қазылған. Нэнсидің бас мүсіні, кеме ас-аяқтары және көптеген жеке артефактілер Ноттавасага өзенінің түбінен және жағалауынан табылды. Доктор Маклин мен К. В. Джеффрис Канада үкіметін мұражайға Бірінші дүниежүзілік соғыс стиліне сай темірден жасалған әскери қойма ғимаратын беруге көндірді. 1923 жылы бұл жер Канаданың тарихи орындары мен ескерткіштер кеңесінің ұлттық тарихи орны болып белгіленді және 1954 жылы қамал орнатылды. 1927 жылы Нэнсидің сүйектері көтеріліп, аралға көшірілді. 1928 жылы 14 тамызда Нэнси мұражайы кеме мен оның соғыс күш-жігеріне қосқан үлесін мойындау үшін аралда ашылды. 1968 жылы қазіргі заманғы мұражай ашылды, оған аудиовизуалды көріністер, маяк және театр кіреді. 1978 жылы бұл жер Васага жағалауы провинциялық паркіне қарасты болды.