Кіріспе

Бошин соғысы кезіндегі шайқас Хакодате шайқасы (箱館戦争) 1868 жылдың 4 желтоқсанынан 1869 жылдың 27 маусымына дейін Жапонияда Токугава сёгунаты әскерінің қалдықтары, бүлікші Эзо Республикасының қарулы күштеріне біріктірілді және жаңа құрылған Император үкіметінің әскерлері (негізінен Чошу мен Сацума домендерінің күштерінен тұрады) арасында болды. Бұл Босин соғысының соңғы кезеңі болды және Жапонияның солтүстік бөлігіндегі Хоккайдо аралында Хакодате маңында болды. Жапон тілінде бұл шайқас Гориокаку шайқасы (五郭の戦い) деп те аталады. Жапон күнтізбесіне сәйкес, Хакодате шайқасы Мэйдзи 1 жылынан (ганнен), 10 айынан, 21 күннен Мэйдзи 2 жылынан, 5 айынан 18 күнге дейін өтті.

Өмірбаян

1868 жылы Бошин соғысы императордың саяси билігін қалпына келтіруді жақтаған әскерлер мен Токугава сёгунатының үкіметі арасында басталды. Мейдзи үкіметі Тоба-Фушими шайқасында шогунның күштерін жеңіп, содан кейін шогунның Едодағы астанасын басып алды. Шогундық әскери-теңіз флотының вице-командующиі Эномото Такеаки өзінің флотын жаңа үкіметке тапсырудан бас тартты және 1868 жылы 20 тамызда Шинагавадан төрт булық соғыс кемесімен (Кайё, Кайтен, Банрю, Чиёдагата) және төрт булық көлік (Канрин Мару, Микахо, Шинсоку, Чогей) және 2,000 теңізші, Иба Хачиро бастаған "Югекитайдың" (геррилья корпусының) 36 мүшесі, бұрынғы Бакуфу үкіметінің бірнеше лауазымды адамдары, соның ішінде Шогундық армияның бас қолбасшысының орынбасары Мацудайра Таро, Накадзима Сабурозуке және Жюль Бруне бастаған Жапониядағы француз әскери миссиясының мүшелері. 21 тамызда флота Чошхи маңында тайфунға ұшырады, онда Микахо жоғалып, қатты зақымдалған Канрин Мару кері бұрылуға мәжбүр болды, онда ол Шимидзуде тұтқынға алынды. Қалған флоты 26 тамызда Сендай портына жетті, ол Сендай, Йонезава, Айзу, Шонай және Нагаока феондарының құрамына кіретін жаңа үкіметке қарсы Солтүстік коалицияның (奥羽越列藩同盟) орталықтарының бірі болды. Император әскерлері солтүстікке қарай өрлеуді жалғастырып, Вакамацу қамалыны басып алды және Сендайдағы позицияны ұстап тұру мүмкін емес етті. 1868 жылы 12 қазанда флот тағы екі кеме (Оэ және Хоо, бұған дейін Сендай домені шогунаттен қарыз алған) және тағы 1000-ға жуық сарбаз: Отори Кейсуке, Хиджиката Тошидзо, Кацутаро Хитоми басшылығындағы Югекитайдың бұрынғы Бакуфу әскерлері, сондай-ақ тағы бірнеше француз кеңесшілері (Фортан, Марлин, Буффиер, Гарде) алғаннан кейін Сендайдан кетіп қалды.

Оңтүстік Хоккайдоны басып алу

Көтерілісшілер шамамен 3000 адамнан тұратын және Эномото Такеакимен бірге кемемен саяхаттап, 1868 жылдың қазан айында Хоккайдоға жетті. Олар 20 қазанда Хакодате артындағы Вашиноки шығанағына қоныс аударды. Хиджиката Тошидзо мен Отори Кейсуке әрқайсысы Хакодате бағытында бағананы басқарды. Олар Мейдзидің жаңа үкіметіне адалдықтарын жариялаған Мацумае доменінің күштері тарапынан жергілікті қарсылықты жойды және 26 қазанда Гориокаку бекінісін басып алды, ол бүлікші армияның командалық орталығы болды. Хоккайдоның оңтүстік жарты аралын толық бақылауға алу үшін әртүрлі экспедициялар ұйымдастырылды. 5 қарашада Хиджиката 800 жасақпен бірге Кайтэн және Банрё әскери кемелерінің қолдауымен Мацумаэ қамалынан қашып шықты. 14 қарашада Хиджиката мен Мацудайра Есаши қаласына жиналды, оған флагман Каио Мару мен транспорттық кеме Шинсоку қосылды. Каио Мару кемесі Есашидің маңында дауылда құрып, жоғалып кетті, ал Шинсоку да құтқаруға келген кезде жоғалып кетті, бұл бүлікші күштерге ауыр соққы болды. Жергілікті қарсылықтарды жойғаннан кейін, 25 желтоқсанда көтерілісшілер АҚШ-тың үлгісі бойынша үкіметтік ұйыммен, президенті (総裁) ретінде Эномото Такеакимен бірге Эзо Республикасын құрды. Токиодағы Мэйдзи үкіметі оқшауланған республиканы танудан бас тартты. Жаңа Император үкіметінің әскерлері шабуыл жасайтын болады деп, Хакодате айналасында қорғаныс желісі құрылды. Эзо Республикасы әскерлері гибридті франко-япондық басшылықпен құрылды, бас қолбасшы Отори Кейсуке Жюль Брунемен және төрт бригаданың әрқайсысы француз офицері (Фортан, Марлин, Андре Казенёв, Буффиер) басқарады, сегіз жарым бригада жапон командирлері. Екі бұрынғы француз әскери-теңіз офицерлері, Евгений Коллах пен Анри Николь көтерілісшілерге қосылды. Коллах Хакодате айналасындағы жанартаулық таулар бойында қорғаныс қамалдарын салуға жауапты болды, ал Николь әскери-теңіз флотын қайта ұйымдастыруға жауапты болды. Осы аралықта Мейдзи үкіметі АҚШ-тан сатып алған темір кеменің - Котецу айналасында Император флоты тез құрылды. Басқа империялық кемелер Касуга, Хирю, Тейбо, Йошун, Мошун болды, оларды 1868 жылы жаңа құрылған үкімет Сага, Чошу және Сацума феодалдарымен қамтамасыз етті. 1869 жылы 9 наурызда Токиодан шығып, солтүстікке қарай бет алды.

Мияко шығанағы

Императорлық флот 20 наурызда Мияко портына жетті. Император флотының келуін күтіп, көтерілісшілер күшті жаңа соғыс кемесі Котецуды басып алудың батыл жоспарын ұйымдастырды. Мияко шығанағы шайқасы деп аталатын оқиғада күтпеген шабуылға үш соғыс кемесі жіберілді: Каитен, онда элиталық Шинсенгуми мен бұрынғы француз әскери-теңіз офицері Анри Николь, соғыс кемесі Банрю, бұрынғы француз офицері Клато және соғыс кемесі Такао, бортта бұрынғы француз әскери-теңіз офицері Эжен Коллаше бар. Кейіннен "Кайтен" кемесі Мияко портына американдық туды көтеріп кірді. Олар "Котецуға" кірмес бұрын Эзо Республикасының туын көтерді. Котецу экипажы Гатлинг қаруымен шабуылдан қашып құтыла алды, сонда шабуылшылар үлкен шығынға ұшырады. Екі Эзо соғыс кемесі Хоккайдоға қашып кетті, бірақ Такао қуғындалып, жағаға жағады.

Император әскерлерінің қонуы

Император әскерлері, саны 7000 адам, ақыры 1869 жылы 9 сәуірде Хоккайдоға қоныс аударды. Олар әртүрлі қорғаныс позициясын біртіндеп басып алды, ақырғы соғыс Гориокаку және Хакодате қаласының айналасындағы Бентен Дайба бекінісі айналасында болды. Жапонияның екі заманауи теңіз флоты арасындағы алғашқы ірі теңіз соғысы, Хакодате шығанағының теңіз шайқасы, 1869 жылдың мамыр айында, қақтығыстың соңында болды. Соңғы берілу алдында, 1869 жылы маусымда, Эзо Республикасы француз әскери кеңесшілері Хакодате шығанағында орналасқан француз әскери флотының әскери кемесіне, Коетлогонға қашып, одан Йокогамаға және одан Францияға оралды. Өздерінің санының жартысына жуығын және кемелерінің көпшілігін жоғалтқаннан кейін, Эзо Республикасы әскерлері 1869 жылы 27 маусымда Мейджи үкіметінің қолдарына берілді.

Салдары

Бұл шайқас Жапониядағы ескі феодалдық режимнің аяқталуы мен Мейдзи қалпына келтіруіне қарсы қарулы қарсылықтың аяқталуымен аяқталды. Бірнеше жыл түрмеде болғаннан кейін көтерілістің бірнеше басшылары оңалтылды және жаңа біріккен Жапонияда жарқын саяси мансаптарын жалғастырды: Еномото Такеаки, атап айтқанда, Мейдзи кезеңінде түрлі министрлік функцияларды атқарды. Жаңа императорлық үкімет, ақыры, қақтығыстың аяқталуынан кейін көп ұзамай көптеген жаңа институттарды құрды. Жапон императорлық әскери-теңіз флоты 1869 жылы шілдеде ресми түрде құрылды және Хакодате шайқасына қатысқан көптеген жауынгерлер мен кемелерді қамтыды. 1905 жылғы Цусима шайқасының батыры, болашақ адмирал Того Хейхачиро, Касуга кемесі бортында оқшы ретінде шайқасқа қатысты.

Соғыстың кейінгі суреттері

Хакодате шайқасында сол дәуірдің ең заманауи қару-жарағы (булы соғыс кемелері, тіпті темір кемелер, әлемдегі алғашқы теңіз кеменімен, француздық La Gloire-мен, 10 жыл бұрын ғана ойлап табылған), Гатлинг қарулары, Армстронг қарулары, заманауи киімдер мен күресу әдістері қолданылса да, Мейдзи қалпына келтіруінен кейінгі бірнеше жыл ішінде жауынгерлік салттың жапондық суреттері, мүмкін, жанжалды романтизациялау немесе Бакумацу кезеңінде қол жеткізілген жаңғырудың мөлшерін азайту үшін, семсерлерімен күресудің дәстүрлі самурайлық бейнеленуі.

Жаңғырту

Жапонияның жаңғыруы, әдетте, Мейдзи дәуірінен (1868) басталғаны түсіндірілсе де, шын мәнінде Токугава сёгунатының соңғы жылдары (Бакумацу дәуірі) 1853 жылынан бастап едәуір ертерек басталды. 1869 жылғы Хакодате шайқасында асыл мәнінде заманауи қақтығыстағы екі күрделі қарсыластар көрінеді, онда бу күші мен қару-жарақ басты рөл атқарады, бірақ дәстүрлі шайқастың кейбір элементтері анық сақталған. Батыс ғылыми және технологиялық білімінің көп бөлігі 1720 жылдан бастап, батыс ғылымдарын зерттеу арқылы, рангаку арқылы Жапонияға кірді. Ал 1853 жылдан бастап Токугава шогунаты елді жаңғыртуда және оны шетелдік ықпалға ашуда өте белсенді болды. Бір жағынан, соно-джой идеологиясына негізделген қалпына келтіру қозғалысы осы жаңғыру мен интернационализацияға реакция болды, дегенмен, соңында Мейдзи императоры Фукоку кёхэй ("бай ел, күшті армия") қағидаты бойынша ұқсас саясатты таңдады. Сацумадан Саиго Такамори сияқты оның кейбір бұрынғы жақтастары бұл жағдайға қарсы көтеріліп, 1877 жылы Сацума көтерілісіне әкелді.

Франция қатысуы

Жапониядағы 1-ші француз әскери миссиясының мүшелері Жюль Бруне бастаған француз әскери кеңесшілерінің тобы 1867-1868 жылдары оқытқан бұрынғы Токугава бакуфу әскерлерімен қатар соғысты. Хакодате шайқасы сонымен қатар Франция Жапонияның істеріне қатты араласқан жапон тарихының кезеңін ашады. Сол сияқты, Жапониядағы басқа батыс державаларының мүдделері мен әрекеттері өте маңызды болды, бірақ француздарға қарағанда аз. Бұл француздық қатысу Наполеон III тұсындағы Француз империясының кең ауқымды және жиі апатты сыртқы қызметінің бөлігі болып табылады және Мексика науқанынан кейін болды. Солтүстікке жапондық одақтастарымен бірге барған француз миссиясының мүшелері олардың барлығы француз армиясынан кеткен немесе дезертирлікпен кеткен. Олар Францияға оралғаннан кейін тез қалпына келтіріліп, Жюль Бруне сияқты кейбіреулері көрнекті мансабын жалғастырғанмен, олардың қатысуы алдын ала ойластырылған немесе саяси бағытта емес, жеке таңдау мен сенім мәселесі болды. Бұл қақтығыста жеңілгенімен, Франко-Пруссия соғысында жеңілгенімен Франция Жапонияның жаңғыруында маңызды рөл атқара берді: 1872 жылы Екінші әскери миссия шақырылды, ал Жапон Императорлық Әскери-теңіз флотының алғашқы заманауи флоты француз инженері Эмиль Бертиннің қадағалауымен 1880 жылдары құрылды.