Кіріспе
Глобиденс ("Глобус тістері") - Мозасауриделер тұқымдасына жататын ғайып болған мұхиттық кекілектер туысы. Globidens alabamaensis - Globidens тұқымдасының алғашқы түрі, оны Чарльз У. Гилмор жариялаған (1912). Ол Globidens типтік үлгісі ретінде қолданылады. Globidens Mosasauridae тұқымдасына жатады, ол әртүрлі өлшемдегі жыртқыш теңіз кеміргіштерінің бірнеше тұқымдасынан тұрады, олар соңғы креда дәуірінде кең таралған. Глобидендердің үлгілері Ангола, Бразилия, Марокко, Сирия және АҚШ-та табылған. Мозазаврлар арасында Глобиденс, бәлкім, өзінің атын берген өте дөңгелек, шар тәрізді тістерімен танымал.
Globidens ("Globe teeth") is an extinct genus of mosasaurid oceanic lizard classified as part of the Globidensini tribe in the Mosasaurinae subfamily. Globidens alabamaensis was the first species of Globidens described, in a publication by Charles W. Gilmore (1912). It is used as the type specimen for Globidens. Globidens belongs to the family Mosasauridae, which consists of several genera of predatory marine lizards of various sizes that were prevalent during the Late Cretaceous. Specimens of Globidens have been discovered in Angola, Brazil, Morocco, Syria and the United States. Among mosasaurs, Globidens is probably most well known for the highly rounded, globe like teeth that give it its name.
Сипаттама
Глобиденс орташа өлшемді мозазавр болған, ұзындығы шамамен. Оның дене бітімі, қанаттары, жағасына жалпақ құйрығы және күшті жауырықтары басқа мозазаврларға ұқсас болды. Глобиденс тістері басқа мозазаврлардың тістерінен дөңгелек немесе "глобулярлық" болып ерекшеленді, бұл оның жалпы атауын тудырады. Мозазаврлардың көпшілігі балық, кальмар, плезиозавр және басқа мозазаврлар сияқты жұмсақ, сырғанақ жемді ұстап алу үшін дамыған өткір тістері бар еді. Кейбір мозазавр түрлерінің тістері ет жырту үшін де өзгертілген. Басқа көптеген мозазаврлар аммониттер мен қиялы қуыстарды талқандауға қабілетті болса, олардың ешқайсысы да Globidens сияқты брондалған олжамен күресуге маманданған жоқ. Глобидендердің жарты шар тәрізді тістері болды, олар қуыршақтар, аммониттер, наутильдер және екібақтылар сияқты қатал, броньды олжаларды талқандауға жарамды. Оның үлкен туысы Мозазавр сияқты, Глобиденстің дәмі қатты, шашы тығыз, тісі де күшті болған, бұл жануардың қабықшалы олжасының қару-жарағын бұзып өту қабілетіне үлкен әсер етті. Гилмордың Глобиденс түрін алғашқы бағалауы, G. alabamaensis толық емес үлгісіне негізделген, бас сүйегінің бөліктерінде, тістерде және мойын омыртқаларының бірінде байқалатын сипаттамаларды атап өтті. Ол үлкен сопақшалы ұзын мұрын, үлкен, мықты маңдай сүйегі, ұсақ-түйекті эмальді шар тәрізді тістерін байқаған. Гилмор бұл бас сүйегінің белгілері Платекарпусқа немесе, одан да жақын, Брахизаврға (қазіргі Прогнатодон) ұқсас деген қорытындыға келді. Гилмордың бағалауынан кейінгі зерттеулер диагностикалық сипаттамалардың нақты және толық тізімін құрады. Гилмор Глобидендердің морт, күшті бас сүйегі бар екенін дұрыс тұжырымдаған. Сонымен қатар, оның кейбір айқын бас сүйегінің ерекшеліктері - тұтас тері сүйегінің ішінде орналасқан шағын тері сүйегі, тері сүйегінде орналасқан түбіршектер, алдыңғы бетінің арқалық бетінде орналасқан бойлық қыртысы және премаксилласы бар премаксил тістерінің алдындағы ростра. Гилмордың Глобиденс түрін анықтағаннан бері, басқа да бірнеше түрлер анықталды, соның ішінде G. dakotensis (Рассел 1975), кейде G. alabamaensis-мен бірге екінші типті үлгі ретінде қолданылады. Бұрын Глобидендердің жаңа түрлері деп саналған кейбір үлгілер кейіннен басқа таксондарға, мысалы Прогнатодонға қайта тағайындалды немесе жаңа таксондарға, мысалы G. aegypticus, қазір Igdamanosaurus типтік үлгісі болып табылады. G. simplex LeBlanc және басқалар. 2019 жылы Мароккодан. Толық жамбас және жарым-жартылай бас сүйегі табылды, онда қатты қабықшалы олжаның белгісі ретінде үлкен жамбас адукторының мысықтардың бекітілу нүктелері көрсетілген. Бұған басқа глобидензинді мозазаврларға қарағанда артқы жаак бірлігіне қатысты қысқартылған тіс тістері де қолдау көрсетеді. Сонымен қатар, бас сүйегінен кейінгі қалдықтар табылды және бір қабырғаның гистологиялық талдауы теңіз тетраподаларының эволюциясының ерте кезеңдерінде байқалған жағдайларды еске түсіретін сүйектің тығыздығын арттырды, бұл теңіз түбінде ұзақ уақыт бойы су астында қалу қабілетін арттырды.
Жіктеу
Глобиденс Mosasaurinae тұқымдасына жатады, оның ішінде бірнеше мозазаврлар тұқымдасы бар, ал оның ішінде Globidensini тайпасы, оның ішінде Carinodens туысы да бар. Осылайша Carinodens Globidens-тің бауырлас таксоны ретінде қарастырылады. Глобидендерді және белгілі бір дәрежеде Мозазауриді филогенетикалық ағашта орналастыру біршама түсініксіз, ал тұқымдардың нақты орналасуы көптеген морфологиялық және молекулалық сынақтар арасында өзгереді. Жалпы алғанда, Mosasauridae - бұл барлық жыландарды қамтитын Pythonomorpha-ның бауырлас тобы. Mosasauridae-де Globidens әдетте Prognathodon-ға жақын орналасады, бірақ Prognathodon үлгілерінің кейбір орналасуы күмәнді.
Палеобиология
Глобиденс басқа мозазаврлармен салыстырғанда қатты қабықты олжаны пайдалану үшін ерекше бейімделген. Жалпы алғанда, мықты бас сүйегінен басқа, Оңтүстік Дакотадан табылған бір дананың асқазанында Inoceramid моллюскаларының ұнтақталған қабықтарын көрсеткен, бұрынғы болжамдарды растайды.
Палеоэкология
Глобидендер, басқа мозазаврлар сияқты, Солтүстік Американың Батыс ішкі теңіз жолы сияқты, соңғы креда дәуірінің жылы, терең емес теңіздерінде өмір сүрді. Осы уақытқа дейін Глобиденс негізінен Солтүстік Америкада және Марокко мен Ангола сияқты Солтүстік және Батыс Африканың кейбір жерлерінде табылған, бірақ Таяу Шығыста және Оңтүстік Американың шығысында да үлгілер табылған.