Кіріспе

Доктор Ху және Торчвуд телесериалдарының көркем кейіпкері Марта Джонс - ұзақ уақыт бойы ағылшындық ғылыми-фантастикалық телесериал Доктор Ху және оның Торчвуд сериалдарында Фрима Агимен ойнаған көркем кейіпкер. Шоудың алғашқы қара әйел серігі, ол Доктор Худағы Онінші дәрігердің серігі, Роза Тайлерден (Билли Пайпер) кейін, бірақ Донна Ноблден (Кэтрин Тейт) бұрын. Кейіпкердің авторы Расселл Т. Дэвистің Doctor Who: The Writer's Tale атты фантастикалық емес кітабында жазғандай, Марта бастапқыдан бастап 2007 жылғы серияның барлық бөлігіне қатысу және кейіннен келесі серияларда қонақ ретінде және шоудың екі спин-оффтарында кроссоверлік түрде көріну үшін әзірленген. Марта кейіннен Torchwood сериясының екінші және 2008 жылы Doctor Who сериясының төртінші және 2010 жылы "Уақыттың соңы" арнайы эпизодында қонақ ретінде көрінді. Марта 2009 жылы "Torchwood" және "The Sarah Jane Adventures" сериалдарында қонақ ретінде де ойнаған, бірақ актрисаның басқа жұмыс міндеттемелеріне байланысты бола алмады. Сериалдың сюжеті бойынша Марта дәрігерлік оқушы ретінде басталады, ол жұмыс істейтін ауруханада болған оқиғадан кейін дәрігердің уақыт саяхат серіктесі болады. Бір жылдан астам уақыт бойы (Дәрігердің және өзінің көзқарасынан) дәрігермен саяхаттағаннан кейін, Марта дәрігердің компаниясынан кетеді, өйткені олардың қарым-қатынасы қаншалықты денсаулығы нашар екенін мойындайды. Жердегі өмірге оралғаннан кейін, Марта жаңадан тәуелсіздік деңгейін табады, ол паранормальді әскери ұйымдарға UNIT, және қысқаша Torchwood. Доктормен бірге болған кезінде жалғыз өзі әлемнің ақырына тап болған Марта өзінің тәжірибелілігімен және медицинада танымал.

Теледидар

Фрима Агимен Doctor Who сериясының екінші сериясында (2006 жылы) "Армиясы жындылары" эпизодында алғаш рет пайда болды. Марта Джонс Доктор Худың үшінші сериясында (2007 жылы) алғаш рет "Смит пен Джонс" эпизодында пайда болды. Ол жұмыс істейтін аурухана Айға телепортацияланған кезде, медицина студенті Марта тек Доктор (Дэвид Теннант) ретінде белгілі ғарыш уақытында саяхаттаушымен бірге күнді құтқаруға көмектеседі. Қызға көмегі үшін алғыс білдіру үшін Доктор оны өзінің уақыт машинасы ТАРДИС-те өзіне қосылуға шақырады, бірақ кейіннен оны өзінің толық уақытты "жолдасы" ретінде қабылдайды, ол "ешқашан тек жолаушы" болғанын мойындап, тіпті оған ТАРДИС кілті береді. "42" эпизоды. Марта Доктұрға өзінің оған деген сезімдерін ұмытып кеткені үшін ренжіді және ол Доктұрдың бұрынғы серігі Роза Тайлерден (Билли Пайпер) ауыр жоғалтуынан кейін ол жай ғана қалпына келу деп алаңдайды. "Адам табиғаты" және "Қан отбасы" атты екі бөлімді әңгімелерде амнезиямен ауыратын дәрігер ғашық болған кезде, қайғылы Марта: "Сен барып, адамға ғашық болдың, ал мен емеспін". Сериалдың финалында "Драмдардың дыбысы" және "Уақыт иелерінің соңғысы" Доктордың қас жауы Қожайыны (Джон Симм) Жер планетасын басып алып, Докторды және оның серігі капитан Джек Харкнессті (Джон Барроуман) тұтқындап алады. Марта телепортация арқылы қашып құтылуға тырысады, бірақ әлемді құтқару үшін жалғыз қалды. Қожайынынан қашып, ол бір жыл бойы әлемді саяхаттап, қабілетсіз дәрігерді қалпына келтіретін және уақытты кері бұратын, Қожайынының іс-әрекеттерін болдырмайтын жоспар жасайды. Қожайынының билік етуі кезіндегі оқиғаларды есте сақтай отырып, Марта кейін ТАРДИС-тен өз еркімен кетеді, Докторға қарым-қатынас бола алмайтын кезде біреуді сағына отырып, өмірін ысырап ете алмайтынын айтады, бірақ оны қайта көретінін уәде етеді. Фрима Агимен дауыстаған Марта 2007 жылы сериалдың он екі апталық сегментінде көрсетіліп жүрген The Infinite Quest анимациялық сериалында да пайда болады. Марта екінші серияда (2008) Doctor Who spin off, Torchwood, капитаны Джек Харкнесске назар аударады. "Ресестр" эпизодында үш эпизодты сюжеттік арканың бір бөлігі ретінде алғаш рет пайда болған Мартаны Джек уақытша ғарышкерлерді аулаушы Торчвуд ұйымына шақырды, ол ғарышкерлер өмірі туралы медициналық сарапшыны қажет етеді. Экспозиция арқылы Мартаның медицина докторы ретінде біліктілік алғаннан бері халықаралық паранормальды тергеу агенттігі UNIT-тің "медициналық қызметкері" болғаны белгілі болады. Марта Кардиффте орналасқан Торчвуд Үшіншісіне Оуэн Харпердің (Бурн Горман) өліміне байланысты оның медициналық қызметкері ретінде қысқа уақытқа қосылады, бірақ кейіннен Оуэннің қайта тірілгеннен кейін қызметке оралуға жарамды екеніне көңілі жеткеннен кейін "Өлімдегі күн" эпизодында ұйымды тастайды. Кейінірек Доктор Худың төртінші сериясында (2008) Марта екі бөлімнен тұратын "Сонтарлық стратегия" және "Уытты аспан" әңгімесінен басталып, "Доктордың қызы"мен аяқталатын үш эпизодтық аркаға оралады. Марта сериалдың соңғы екі эпизодында "Жоғалған жер" және "Сапардың соңы" сериясына қайта оралады, онда ол UNIT-тің АҚШ бөлімшесіне көтеріліп, Сонтар технологиясына негізделген құпия телепортация жобасында жұмыс істейді. Ол Джек және Сара Джейн Смит (Элизабет Слэден) сияқты серіктерімен бірге Давростың (Джулиан Блич) шындықты жою туралы зайыбының қатеріне қарсы тұру үшін күш салады. Давросқа қарсы тұрып, Марта адамзатты азаптан құтқару және оның жоспарларын қысқарту үшін Жерді жоятын ядролық оқтарды іске қосумен қорқытады, бірақ Доктор оны тоқтатады. Эпизодтың соңында Марта Джек пен бұрынғы серігі Микки Смитпен (Ноэль Кларк) бірге кетеді, Джек оған "Мен қазіргі уақытта UNIT туралы сенімді емеспін, мүмкін сіз басқа бір нәрсе жасай аласыз" дейді. Доктор Ху сериясының төртінші сериясының соңында Мартаның орнына қарамастан, Марта Торчвудта: Жердің балалары (2009) пайда болмайды. Мартаның жоқтығы кейіпкерлер "Жердің балалары" фильмінде UNIT офицерлерімен қарым-қатынаста болған кезде түсіндіріледі; ол өзінің бал айларында. Мартаның орнына Лоис Хабиба (Кош Джамбо) кейіпкері құрылды. "Уақыттың соңы" (2010) фильміндегі бір көріністе Мартаның, UNIT-тен кеткенін, Миккимен бірге ғарышкерлермен күресіп, бұрынғы күйеуінің орнына оған үйленгенін көрсетеді. Доктор оларды сонтарлық мергеннен құтқару үшін регенерациядан аз уақыт бұрын пайда болады. Агиман Марта Смит Джонстың рөлін сомдаған.

Аудиодрама

Марта сонымен қатар BBC Radio 4 Torchwood драмасында пайда болады, "Жоғалған жандар", ол 2008 жылы жазда "Торчвуд" актерлері мен Фрима Агименнің дауыстары бар Түстен кейінгі ойын ретінде көрсетілді. 2008 жылғы "Торчвуд" сериясының оқиғалары арасында, бірақ сол жылы "Доктор Ху" финалынан бұрын Марта Джекті, Янто Джонсты (Гарет Дэвид Ллойд) және Гвен Куперді (Эв Майлс) "Торчвудтың" алғашқы халықаралық саяхатына шақырады. Бұл оқиғалар "Радио 4" радиосының Женевадағы CERN-те Ірі адрондық коллайдерді қосуды арнайы атап өтуі аясында болды. Арнайы радио эпизодтың сюжеті Үлкен адрондық коллайдердің белсендірілуі мен кейбіреулер болжаған қиямет күні сценарийіне, сондай-ақ Торчвуд командасының Тошико Сатоның (Наоко Мори) қайғысына және Оуэннің соңғы өліміне назар аударады. Торчвуд екінші сериясының финалы. Марта өзінің Big Finish Productions дебютін 2020 жылдың ақпан айында шыққан Torchwood аудио драмасы "Dissected" фильмінде жасаған. 2021 жылдың шілдесінде Big Finish Агименнің қатысуымен Мартаның шеберлікпен басқарылатын Жерді саяхаттаған жылы Марта Джонстың жылы Марта Джонстың жылы деп бейнеленген жаңа сериясын жариялады, ол Мартаның анасы Франсин рөлінде Аджоа Андоның қатысуымен желтоқсан айында жарық көрді.

Тұжырымдама

Билли Пайпердің Роза Тайлерінен кейінгі келесі серігі ретінде Мартаны таныстыру туралы BBC 2006 жылдың 5 шілдесінде баспасөз хабарламасында жариялады. Кейіпкер 2008 жылы 23 жастағы медицина студенті, бірақ бұрын ол 1914 жылдан келген деп ойланған. Роза сияқты Мартаның да бағдарламада көрінетін отбасы мүшелері бар: Аджоа Андо оның анасы Франсин рөлін ойнайды, Тревор Лэрд оның әкесі Клайв (Франсиннен ажырасқан), Гугу Мбата Роу оның қарындасы Тиш және Реджи Йейтс оның ағасы Лео. Дегенмен, Агиман Мартаның "өте тәуелсіз" екенін айтады; ол жалғыз тұрады және дәрігерлік біліміне жуық уақыт қалған. Оның бұрынғы жігіті жоқ, бірақ жазушы Рассел Т. Дэвис кейбір кружкелерде айтылғандай, ол лесбиянка емес екенін мәлімдеді. Алдыңғы Роза сияқты Марта да Лондоннан; Шығыс Англия университетінің Брет Миллс бұл елдің астанасынан келген кейіпкерлер "осылайша барлық британдықтармен байланысты", өйткені олар "нейтралды" деп саналады. Фрима Агиман мектептің "The Newspaper" басылымына Марта Розадан үлкен әрі сенімдірек екенін айтты. Агиман Мартаның, керісінше, дәрігермен бірге бақсылық немесе білім алу қажеттілігімен емес, саяхатқа баратынын болжады (Агиман сонымен қатар The Newspaper газетіне Мартаның ақырында Жерге оралып, медициналық білімін аяқтауды үміттенетінін айтты). Мартаны таңдауда актриса Фрима Агиман 2-ші серияның "Армиясы арбаулары" эпизодында Адеола Ошоди рөлін қайтадан ойнаған. Осыны мойындап, екі кейіпкердің ұқсастығына "Смит пен Джонс" романында Марта өзінің қайтыс болған туысына сілтеме жасағанда, сонымен қатар Мартаны үлкен Доктор Ху ғаламшарына қосуға көмектесті.

Даму

Доктор Who сериясының үшінші кезеңінде Марта Доктордың сүйіспеншілігін аңсайды. Соңғы әңгімесінде "Соңғы уақыт иелері" Марта Доктордан бір жылға бөлінді, әлемді құтқарып болғаннан кейін ол жерге дәрігер ретінде біліктілікке ие болу үшін, күйреген отбасына қамқорлық жасау және Доктордың оның сезімдерін қайтара алмауынан арылу үшін Жерге оралуға шешім қабылдады. "Соңғы уақыт иелері" эфирінен кейін BBC кейіпкердің Torchwood 2-ші сериясының үш эпизодында экранға оралатынын, кейін Дэвид Теннанттың Оныншы дәрігеріне жаңа серігі Донна Нобльмен (Кэтрин Тейт) қосылатынын мәлімдеді. Доктор Who төртінші сериясының бес эпизоды. Торчвудта пайда болған Мартаның ЮНИТ-тің дәрігерлік маманы, білікті дәрігер және ғарыш өмірінің адал сарапшысы екендігі туралы түсіндіріледі. Марта алғаш рет "Сонтарлық стратегияда" UNIT-пен бірге әрекет етеді, онда Доктордың қазіргі серігі Донна Нобль шокпен жауап береді, Доктор барлық серіктерін "әскерге" айналдыра ма деп күлді. Доктор сонымен қатар Марта өзінің ниеттерін қорғағанша, Докторға өзі қару ұстамайтынын және UNIT-ті ішінен "жақсырақ" етуге тырысатынын еске салып, жағдайды мақұлдамайтындай көрінеді. Агиманның өзі Мартаның қару алып жүретіндігіне ешқашан алаңдамағанын айтады: "Мен ешқашан мұндай қауіптің болғанын сезген емеспін. Үшінші серияның соңында ол бір жыл бойы күресті, жалғыз сапар шекті, барлық қиындықтарды көрді, отбасының азаптаулары оған әсер етті. Сонымен қатар, ол дәрігер болу үшін оқуын жалғастырды, сондықтан оның әлі де қамқорлық жағы бар". Марта Оуэнге "Торчвуд" эпизодындағы "Резеңке" эпизодында өзінің жігіті бар екенін айтады, ол "Сонтар Стратагемі" атты балалар дәрігері Томас Миллиган екені белгілі болады, бұл кезде екеуі қосылады Мартаның Докторға деген махаббатын жеңгенін көрсетеді. "The Poison Sky" романында ол Жер бетінде Дона мен Докторға қосылудың орнына Томас Миллиганмен қарым-қатынасын келтіреді. Ол қазір өзіне ұнайтын үлкен оқиғаға ие екенін айтады. Агиман Мартаның Томмен қарым-қатынасы "оның өмірдегі орнын нығайтуға көмектесті" деп санайды. Жердің балалары фильміндегі кейіпкерлер UNIT офицерлерімен қарым-қатынас жасағанда, Мартаның жоқ болуы оның бал айларында болғанымен түсіндіріледі. Айгемэн кейінірек шоуға қайта оралуын жоққа шығармайды. Дэвис өзінің фантастикалық емес кітабы Doctor Who: The Writer's Tale-де Мартаның 2008 жылдың желтоқсанында The Sarah Jane Adventures сериясының екінші финалында Enemy of the Bane-де де көрінуі тиіс екенін айтады, бірақ кейіпкерді классикалық серия кейіпкері Бригадир Летбридж Стюартпен (Николас Кортни) "соңғы сәтте" ауыстыруға тура келді. Агиеманның рөлі Заң және тәртіп: Ұлыбритания; оның кіріспесінде Марта бұрынғы Доктор Who серіктерінде болмаған "әдеттегі" ретінде бейнеленген. Мысалы, ол "Біз қанды айдамыз!" деп айқайлағанда жеңіл қарғыс сөздерді қолданған алғашқы кейіпкер болады. Дэвис мұндай қарғыс айтудың қалыпты әрі орынды екенін сезінді, ол Гарри Поттер фильмінің жас кейіпкері "Қанды тозақты" қарғаған кезде, шоқ емес, күлімсіреп жауап берген жас көрермендерді келтірді. Кейбір жағдайларда Мартаның орта таптық әйел мәртебесі оны ертедегі қара нәсілді жолдасы Микки Смиттен ерекшелейді, ол еркек және Роза Тайлер сияқты жұмысшы таптан. Мартаның нәсіліне назар аударатын мақалалар әдетте Мартаның әлеуметтік мәртебесі мен Миккидің әлеуметтік мәртебесі арасындағы айырмашылықты көрсетуге тырысады және нәсіл немесе таптың қандай деңгейде рөл ойнайтынын көрсетеді.

Растық мәселелер

Роза мен Миккиден айырмашылығы, Марта орта таптан шыққан және университет білімі бар; Шығыс Лондон университетінің Майкл мен Маргарет Растин үшін Миккидің алғашқы екі сериядағы Доктордан құрмет пен танылу үшін үнемі күресі "қазіргі Британиядағы көп ұлтты өмірдің динамикасын зерттеген". Рустиндер Мартаны таныстырып, "қара әйелдердің қазіргі Британиядағы қара ерлерге қарағанда білім мен кәсіптерде көбірек табысқа жеткенін" дәлелдейді. Қара уақыт саяхатшысы ретінде сериал авторы кейіпкердің болуын әлеуметтік пікірлерді енгізу құралы ретінде пайдаланды, ол өткен дәуірлерде де, қазіргі уақытта да расизм сияқты әлеуметтік мәселелерді шешті. Қара уақыт саяхатшысы ретінде Марта кейіпкері Doctor Who-ге нәсілге қатысты тарихи мәселелерді зерттеуге мүмкіндік береді. "Шекспир кодексі" эпизодында Марта азаттыққа дейінгі дәуірде қауіпсіз бе деп ойлайды, бірақ Доктор оны мазалай алмайды. Доктор Мартаға (осылай-ақ аудиторияның орнына) 1599 жылғы Англияның "сіздің уақыттарыңыздан мүлдем өзгеше емес" екенін айтады; қара әйелдер үйде және қауіпсіз көпшілік арасында жүріп жатқан көрінеді, ал Марта бірнеше қиылысқан киім киетін актерлерді анықтайды. Марта Уильям Шекспирдің қара нәсілді адамдарға арналған "blackamoor" және "ethiop" сияқты елизаветиндік терминдерді қолданғанына таңғалып, ренжіген болуы мүмкін. Бір сәтке ол бұл терминдер нәсілшіл болуы мүмкін деп санайды (Доктор бұл "саяси дұрыстықтың ақымаққа айналуы" деп шалаңдайды), бірақ Шекспирдің шын мәнінде оған ғашық екенін түсінеді. Эпизодтың соңында ол оны өзінің "Қара ханым" деп атайды, Шекспирдің бірнеше сонеттерінде шынайы Шекспирдің айтқан әйелінің аты; Демек, Марта - қара ханым. Линди А. Ортияның пікірінше, "Жердің өткені бақытты және игі түрлілік орны ретінде" деген оныншы Доктор дәуіріндегі бейнелеулер расаға қарсы ниетпен болуы мүмкін, бірақ ақыр соңында ол ғасырлар бойы Батыс қоғамын "азаптаған" деп мәлімдеген расизмді қарапайымдылыққа айналдырады. Мұндай бейнелеулерге "Депрессия дәуіріндегі Нью-Йорктің аралас нәсілдердегі қоқыс үйлері бар, оларды қара нәсілді ер адам басқарады ("Манхэттендегі Дейлектер"), ал қара нәсілді әйелдер Виктория дәуіріндегі Англия мен Ағартушылық Франциядағы көшелер мен корольдік соттарда тұрады".

Әйелдердің үлгі-өнегелері

Жас дәрігер ретінде Мартаның зерттеулері қыздардың "ғылым, технология, инженерлік және математикалық (STEM) гендерлік бейнелеу" туралы түсініктерін талқылайды. Ұлыбританияның ғылым, инженерлік технологиялар саласындағы әйелдер ресурстық орталығының зерттеушілері сауалнамалар арқылы 3-ші, 4-ші және 5-ші сынып оқушыларына "өздерінің үш сүйікті теледидар бағдарламасын анықтап, ғылым туралы немесе ғалымды қамтитын, олар көрген теледидар бағдарламасын еске түсіріп, сипаттауға тырысуды" сұрады. Зерттеушілер бұл таңдауды "қыздар мен жігіттердің сүйікті бағдарламалары ретінде "Симпсонс" (4-арна) және "Доктор Ху" (BBC) серияларын ғана таңдады". Зерттеу "STEM-ке қатысты тақырыптардың бейнеленуі" бағдарламалардың екі көрнекті, тиісті әйел кейіпкерлері арқылы: Лиза Симпсон (Йардли Смит) және Марта Джонс арқылы талдалды; бұл кейіпкерлер Штайнкеге байланысты таңдалды. және т. б. "Қыз ғалымдардың теледидардағы оң бейнелерін ұсыну қыздардың ғылымға деген қызығушылығын арттыру үшін, әсіресе, адам үлгілерімен тікелей қарым-қатынас мүмкін болмаған кезде, үлгілі үлгілерді ұсыну үшін ерекше тиімді стратегия болуы мүмкін" деген ұсынысы. Мақалада Марта мен Лизаның мүлдем басқаша екендігі атап өтіледі: ең алдымен, "Лиза өзінің көптеген құрбыларынан ерекшеленетін "бала дарынды" ретінде бейнеленеді, ал Марта "салыстырмалы түрде "әдеттегі" жас әйел ретінде бейнеленеді", ол Лизадан айырмашылығы өзін-өзі тануға шақырады. Мартаның алғашқы эпизодында науқасты диагностикалауға тырысуы қате деп сынға алынады; Мартаны ерекшелендіретін "күнделікті өміріне қарағанда, кейінірек өзін тапқан ерекше жағдайларға берген жауаптары". Оның "әдеттегі" мәртебесі "Доктор кім" сериалында "сөкпелеп жатқан" алғашқы кейіпкер болғанда да ерекшеленеді. Алайда, олардың айырмашылықтарына қарамастан, зерттеулер көптеген ортақ жайттарды ашып көрсетті. Лиза мен Марта екеуі де әлеуметтік дағдылары жоқ кейіпкерлер ретінде бейнеленеді, олар "олардың отбасылық қарым-қатынастарындағы орталық рөлді" атқарады (Дэвид Х. Коэн Лизаны "отбасының жүрегі" деп сипаттайды, Дэвис Мартаны "отбасы ішінде татулық жасаушы" деп сипаттайды); "Мартаның отбасы", - делінген мақалада, "және олармен қарым-қатынастары серияның барлық кезеңінде жүретін әңгімеге кіреді", серияның уақыт саяхатталу аспектісіне қарамастан оның тұрақты бөлігі болып табылады. "Кейбір таңғажайып және "нақты емес" Марта мен Лизаның тәжірибелері болуы мүмкін, олардың кейіпкерлері әрқашан отбасылық қарым-қатынастар жиынтығында орналасқан, көпшілік көрермендер оны өте кәдімгі деп таниды". "Симпсон" сериалдарында Лиза білім мен дүниетаныммен таныс кейіпкер болса, "Доктор Ху" сериалдарында ол кейіпкер - Доктор. Бұл Доктор мен Мартаның арасындағы күш қатынасына "42" фильмінде алғаш рет Мартаның пайдасына қарсылық білдіріледі, ол кезде бейтаныс адам Докторды "ордақтап" қалдырады; Агименнің айтуынша, Марта "басқаруды қолға алуы керек". Бұл тәуелсіздік "Адам табиғаты" / "Қан отбасы" жалғасады, ол туралы Дэвис былай дейді: "Марта жабайылармен жалғыз бетпе-бет келеді. Егер Доктор Мартаға сенбесе, бүкіл оқиға іске аспайтын еді". Мартадан "Драмдардың дыбысы" / "Уақыт иелерінің соңғысы" фильмінде әлемді жалғыз құтқаруды сұрайды. Марта келесі рет Торчвудта UNIT офицері және білікті дәрігер ретінде пайда болған кезде "көргендер Мартаның мансабын бақылап, оның тәжірибе мен сенімділігін арттыра алды". Олардың қорытындысында зерттеушілер: "Лиза Симпсон мен Марта Джонстың талдауларын талқылау барысында біз оларды жастардың өзін-өзі тануға болатын кейіпкерлер ретінде, сонымен қатар STEM-ке қатысты оң үлгілер беретін кейіпкерлер ретінде қарастыруға болатын жолдарды атап көрсеттік.