Кіріспе
Грекиядағы каньон Викос шатқалы немесе Викос шатқалы - Грекияның солтүстік-батысындағы Пинд тауларында орналасқан шатқал. Ол Тимфе тауының оңтүстік беткейінде орналасқан. Оның ұзындығы шамамен 32 км, тереңдігі 120-1350 м, ал ені 2500 м-ден ең тар бөлігінде бірнеше метрге дейін. Викос әлемдегі "ең терең енімен салыстырғанда" ең терең ойыс ретінде Гиннес рекордтар кітабында басқалармен қатар саналады.
The Vikos Gorge or Vikos Canyon is a gorge in the Pindus Mountains of north western Greece. It lies on the southern slopes of Mount Tymphe with a length of about 32 km, depth ranging from 120 to 1350 m, and a width ranging from 2500 m to only a few meters at its narrowest part. Vikos is listed as the world's "deepest relative to its width" gorge by the Guinness Book of Records among others.
Орналасқан жері
Сағасы Загори аймағындағы Викос-Аоос ұлттық паркі аймағында орналасқан. Оның негізгі бөлігі Вица және Кукули ауылдарынан басталып, Викос (немесе Вицико) ауылының жанында аяқталады. Саға бірнеше шағын, негізінен маусымдық өзендердің суын жинап, оларды Voidomatis өзеніне апарады, ол негізгі сағаның соңғы бөлігін құрайды. Викос шатқалының ағысының негізгі бөлігі тек маусымдық болып табылады және ол шатқалдың ең төменгі бөлігінде ғана тұрақты. Алайда кейбір лоббистер бұл пікірге қарсы. Бұлақтардың негізгі бөлігі Викос ауылынан Монодендриге дейін созылып, тереңдігі шамамен 32 км. Бұлақтардың ландшафты, оның 12 км парктің негізгі аймағына жатады, әртүрлі рельефті ұсынады және кенеттен биіктік өзгерістермен сипатталады. Орта және жоғары аймақтарда тік беткейлер мен жартасты жартастар басым. Көптеген сағалар ойыстың екі жағын да бөлді, ал судың қозғалысы әртүрлі тас материалдарды бөліп, ұзын сағалар жасайды. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай созылатын ойыс. Воидоматис алабындағы шөгінділер мен литологиялық зерттеулер ең ішкі аллювиалды шөгінділер бұдан 30 000 жыл бұрын Voidomatis өзенімен жоғары биіктіктен мұздық әрекетімен әкелінген әктас материалдан тұрады. Кейінгі (ортаңғы) шөгінділер 20 000 жыл бұрын мұзсыздандыру және биік жерлерден ағып кетудің нәтижесі, ал сыртқы бірлік адам қызметінің жайылыммен байланысты, бұл ұзақ мерзімді орманды жою мен топырақ эрозиясын тудырды. Воидоматис алабында мұздықтың үш негізгі кезеңі туралы деректер бар, олардың ең үлкені және ең ертесі Орта плейстоцен кезінде орын алған. Мұздықтардың соңғы фазасы 22000-20000 жыл бұрын соңғы мұздық максимумы кезінде болған. Орта плейстоцендегі ірі мұздық кезеңдерінде мұздықтардың еріген суларынан жер бетіндегі ағынды сулар өзен арналарының желісіне тікелей құйылған болар еді, өйткені таулы жердегі әктас жердің көп бөлігі мұзбен қапталған, ал карстағы көптеген құбырлар шөгіндімен тұншығып қалған немесе тұрақты түрде мұздаған. Нәтижесінде мұздықтың мұрындықтары қазіргі аңғарлардың түбінде орналасқан. Керісінше, мұз аралық және стадияаралық кезеңдерде жер бетіндегі су бұру желісі мен ішкі карсттық су бұру жүйесі арасында тиімдірек байланыс пайда болды. Ағаштан жасалған қазылтас судың тесіктерінен ағып кетуімен ерігендіктен, жер асты су бұру жүйесі пайда болды. Тек су өткізбейтін қабатқа тап болғанда ғана су бетінде пайда болады. Бұл шөптермен емделушілер ежелгі гректердің Гиппократ немесе Диоскорид рецепттерінің көшірмелері болған ерекше рецепттерді қолданды және Грекияның шекарасынан тыс жерлерде танымал болды. Бұл рецепттерде қолданылатын өсімдіктерге лимон бальзамы Melissa officinalis, Tilia tomentosa, мылтық Mentha spicata, газ өсімдігі Dictamnus albus, St John's Wort Hypericum perforatum, абсинт Artemisia absinthium, өте танымал Sideritis raeseri, гректерде кеңінен белгілі "тау шай" және қарт бұта Sambucus nigra. Осы жергілікті өсімдік түрлерін химиялық тексеру олардың көпшілігі биологиялық белсенді заттармен сипатталатынын көрсетті.
The landscape of the 32 km long gorge, 12 km of which belongs to the park's core zone, presents a diverse relief and is characterized by abrupt altitudinal changes. Steep slopes and precipitous rocky cliffs dominate in the middle and higher zones respectively. Numerous gullies dissect both sides of the gorge and the movement of water detaching various rocky materials creates extended screes. The gorge, with a northwest southeast direction, Sedimentary and lithological investigation in the Voidomatis basin revealed that the innermost alluvial deposits consist of limestone derived material, carried by the Voidomatis river from higher elevations by glacial action about 30,000 years ago. The subsequent (middle) deposits are the product of de glaciation and the extended run off from the uplands about 20,000 years ago, while the outer unit is attributed to human activities associated with pastoralism, which caused extended deforestation and soil erosion. The Voidomatis basin contains evidence for three major phases of glaciation, with the two largest and earliest taking place during the Middle Pleistocene. The final phase of glacial activity probably occurred during the Last Glacial Maximum, between 22,000 and 20,000 ago. During the large Middle Pleistocene glaciations, surface runoff from glacial meltwaters would have fed directly into the river channel network because much of the upland limestone terrain was covered by ice, and many conduits in the karst would have been choked with sediment or permanently frozen. As a result, the glacier snouts came close to the modern valley bottoms. In contrast, during interglacial and interstadial periods, more effective coupling occurred between the surface drainage network and the internal karst drainage system. Since limestone dissolves as the water percolates through its pores, an extended underground drainage system has developed, with caves and channels that enlarge with time when their roofs collapse, producing rocky exposures and perpendicular slopes, which is also the reason why the water is scarce. Only when an impenetrable stratum is met, does water appear on the surface. These herbal healers used special recipes that were often copies of ancient Greek recipes of Hippocrates or Dioscorides and became famous beyond the borders of Greece. The plants used in these recipes include the lemon balm Melissa officinalis, Tilia tomentosa, the spearmint Mentha spicata, the gas plant Dictamnus albus, St John’s Wort Hypericum perforatum, absinth Artemisia absinthium, the very popular Sideritis raeseri, known colloquially in Greece as “mountain tea”, and the elder bush Sambucus nigra. A chemical screening of these native plant species has shown that a high number of them are characterized by biologically active ingredients.
Фауна
Жергілікті жердің ерекше көрікті жерлерінің бірі - бұл шамыза (Rupicapra rupicapra), адам әрекетінен алыс биіктікте, әсіресе, жартасты жартастарда, мысалы, Викос шатқалының екінші реңкі Мегас Лакоста өмір сүретін сирек түрі.
Демалыс
Оксиадағы ойыстың ең терең бөлігінде табиғи көру платформасы бар, ол Монодендри ауылынан жаңадан салынған жолдан 8 км жерде орналасқан. Бұлақ үстіндегі тағы бір көрнекі жер - Врадето ауылынан қолжетімді, бұлақтың шығыс жағындағы Белои. Монодендриден ойысқа қарай жаяу жүру жолы басталады. Содан кейін жол қиыршық арқылы солтүстікке қарай Воидоматис өзенінің бұлақтарына дейін барады, одан ары жолдар қиыршықтан шығып, қиыршықтың солтүстік жағындағы Папинго ауылына немесе қиыршықтың оңтүстік жағындағы Викос ауылына дейін барады. Сонымен қатар Монодендриден қиыршық арқылы Kipi маңындағы 18-ғасырлық тас көпірлерге дейін оңтүстікке қарай өрлеуге болады.
Адамзат тарихы
Воидоматис өзенінің жағалауындағы Клейти жартасынан эпипалеолит дәуірінің маңызды жәдігерлері табылған. Біздің заманымыздан бұрынғы 9 - 4 ғасырларда Монодендри мен Вица арасында шағын Молоссиан қонысы болды, оның ішінде маңызды табылған тастан жасалған үйлер мен екі зират бар. Алайда, тарихи кезеңнің басым бөлігінде жақын маңдағы ауылдардағы жергілікті халық аз болды. Викос шатқалына жанасатын жер, сондай-ақ шатқалдың өзі, негізінен мал шаруашылығы мен отын жеткізу үшін пайдаланылды.