Кіріспе

Грекиядағы каньон Викос шатқалы немесе Викос шатқалы - Грекияның солтүстік-батысындағы Пинд тауларында орналасқан шатқал. Ол Тимфе тауының оңтүстік беткейінде орналасқан. Оның ұзындығы шамамен 32 км, тереңдігі 120-1350 м, ал ені 2500 м-ден ең тар бөлігінде бірнеше метрге дейін. Викос әлемдегі "ең терең енімен салыстырғанда" ең терең ойыс ретінде Гиннес рекордтар кітабында басқалармен қатар саналады.

Орналасқан жері

Сағасы Загори аймағындағы Викос-Аоос ұлттық паркі аймағында орналасқан. Оның негізгі бөлігі Вица және Кукули ауылдарынан басталып, Викос (немесе Вицико) ауылының жанында аяқталады. Саға бірнеше шағын, негізінен маусымдық өзендердің суын жинап, оларды Voidomatis өзеніне апарады, ол негізгі сағаның соңғы бөлігін құрайды. Викос шатқалының ағысының негізгі бөлігі тек маусымдық болып табылады және ол шатқалдың ең төменгі бөлігінде ғана тұрақты. Алайда кейбір лоббистер бұл пікірге қарсы. Бұлақтардың негізгі бөлігі Викос ауылынан Монодендриге дейін созылып, тереңдігі шамамен 32 км. Бұлақтардың ландшафты, оның 12 км парктің негізгі аймағына жатады, әртүрлі рельефті ұсынады және кенеттен биіктік өзгерістермен сипатталады. Орта және жоғары аймақтарда тік беткейлер мен жартасты жартастар басым. Көптеген сағалар ойыстың екі жағын да бөлді, ал судың қозғалысы әртүрлі тас материалдарды бөліп, ұзын сағалар жасайды. Солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай созылатын ойыс. Воидоматис алабындағы шөгінділер мен литологиялық зерттеулер ең ішкі аллювиалды шөгінділер бұдан 30 000 жыл бұрын Voidomatis өзенімен жоғары биіктіктен мұздық әрекетімен әкелінген әктас материалдан тұрады. Кейінгі (ортаңғы) шөгінділер 20 000 жыл бұрын мұзсыздандыру және биік жерлерден ағып кетудің нәтижесі, ал сыртқы бірлік адам қызметінің жайылыммен байланысты, бұл ұзақ мерзімді орманды жою мен топырақ эрозиясын тудырды. Воидоматис алабында мұздықтың үш негізгі кезеңі туралы деректер бар, олардың ең үлкені және ең ертесі Орта плейстоцен кезінде орын алған. Мұздықтардың соңғы фазасы 22000-20000 жыл бұрын соңғы мұздық максимумы кезінде болған. Орта плейстоцендегі ірі мұздық кезеңдерінде мұздықтардың еріген суларынан жер бетіндегі ағынды сулар өзен арналарының желісіне тікелей құйылған болар еді, өйткені таулы жердегі әктас жердің көп бөлігі мұзбен қапталған, ал карстағы көптеген құбырлар шөгіндімен тұншығып қалған немесе тұрақты түрде мұздаған. Нәтижесінде мұздықтың мұрындықтары қазіргі аңғарлардың түбінде орналасқан. Керісінше, мұз аралық және стадияаралық кезеңдерде жер бетіндегі су бұру желісі мен ішкі карсттық су бұру жүйесі арасында тиімдірек байланыс пайда болды. Ағаштан жасалған қазылтас судың тесіктерінен ағып кетуімен ерігендіктен, жер асты су бұру жүйесі пайда болды. Тек су өткізбейтін қабатқа тап болғанда ғана су бетінде пайда болады. Бұл шөптермен емделушілер ежелгі гректердің Гиппократ немесе Диоскорид рецепттерінің көшірмелері болған ерекше рецепттерді қолданды және Грекияның шекарасынан тыс жерлерде танымал болды. Бұл рецепттерде қолданылатын өсімдіктерге лимон бальзамы Melissa officinalis, Tilia tomentosa, мылтық Mentha spicata, газ өсімдігі Dictamnus albus, St John's Wort Hypericum perforatum, абсинт Artemisia absinthium, өте танымал Sideritis raeseri, гректерде кеңінен белгілі "тау шай" және қарт бұта Sambucus nigra. Осы жергілікті өсімдік түрлерін химиялық тексеру олардың көпшілігі биологиялық белсенді заттармен сипатталатынын көрсетті.

Фауна

Жергілікті жердің ерекше көрікті жерлерінің бірі - бұл шамыза (Rupicapra rupicapra), адам әрекетінен алыс биіктікте, әсіресе, жартасты жартастарда, мысалы, Викос шатқалының екінші реңкі Мегас Лакоста өмір сүретін сирек түрі.

Демалыс

Оксиадағы ойыстың ең терең бөлігінде табиғи көру платформасы бар, ол Монодендри ауылынан жаңадан салынған жолдан 8 км жерде орналасқан. Бұлақ үстіндегі тағы бір көрнекі жер - Врадето ауылынан қолжетімді, бұлақтың шығыс жағындағы Белои. Монодендриден ойысқа қарай жаяу жүру жолы басталады. Содан кейін жол қиыршық арқылы солтүстікке қарай Воидоматис өзенінің бұлақтарына дейін барады, одан ары жолдар қиыршықтан шығып, қиыршықтың солтүстік жағындағы Папинго ауылына немесе қиыршықтың оңтүстік жағындағы Викос ауылына дейін барады. Сонымен қатар Монодендриден қиыршық арқылы Kipi маңындағы 18-ғасырлық тас көпірлерге дейін оңтүстікке қарай өрлеуге болады.

Адамзат тарихы

Воидоматис өзенінің жағалауындағы Клейти жартасынан эпипалеолит дәуірінің маңызды жәдігерлері табылған. Біздің заманымыздан бұрынғы 9 - 4 ғасырларда Монодендри мен Вица арасында шағын Молоссиан қонысы болды, оның ішінде маңызды табылған тастан жасалған үйлер мен екі зират бар. Алайда, тарихи кезеңнің басым бөлігінде жақын маңдағы ауылдардағы жергілікті халық аз болды. Викос шатқалына жанасатын жер, сондай-ақ шатқалдың өзі, негізінен мал шаруашылығы мен отын жеткізу үшін пайдаланылды.