Кіріспе
Польшаның патшайымы Екатерина Австрияның (Katarzyna Habsburżanka; 15 қыркүйек 1533 28 ақпан 1572) - Федеран I, Киелі Рим императоры мен Богемия мен Венгрияның Аннаның он бес баласының бірі. 1553 жылы ол Польша королі Сигизмунд II Августқа үйленді және Польшаның королевасы және Литваның ұлы княгинясы болды. Олардың некелері бақытты болмады және балалары да болмады. 1554 жылы түсік жасатқаннан кейін және 1558 жылы аурудан кейін Зигмунд одан сайын алыстады. Ол паптан ажырасуды сұраған, бірақ ол бұған қол жеткізе алмады. 1565 жылы Катерина Австрияға оралып, қайтыс болғанға дейін Линц қаласында тұрды. Жығылманнан кейін бірнеше ай өткен соң, Жәжіеллон әулетінің еркек ұрпағы аяқталды. Династия, нақты айтқанда, тағы бір билік жүргізді - Сигизмунд Августтың әпкесі Анна Ягеллон, ол Rex Poloniae еркек титулымен тәжге отырғызылды.
Catherine of Austria (Katarzyna Habsburżanka; ; 15 September 1533 – 28 February 1572) was one of the fifteen children of Ferdinand I, Holy Roman Emperor and Anna of Bohemia and Hungary. In 1553, she married Polish King Sigismund II Augustus and became Queen consort of Poland and Grand Duchess consort of Lithuania. Their marriage was not happy and they had no children together. After a likely miscarriage in 1554 and a bout of illness in 1558, Sigismund became increasingly distant. He tried but failed to obtain a divorce from the pope. In 1565, Catherine returned to Austria and lived in Linz until her death. Sigismund died just a few months after her, bringing the male line of the Jagiellon dynasty to its end. The dynasty would continue, strictly speaking, for one more reign—that of Sigismund Augustus’ sister, Anna Jagiellon, who was crowned with the male title of Rex Poloniae.
Ерте өмір және Мантуя герцогинясы
Екатерина - Фердинанд I, Киелі Рим императоры мен Богемия мен Венгрияның Аннасының он бес баласының бірі. Балалық шағының көп бөлігін Хофбургте, Инсбрукте өткізді және итальян және латын тілдерін үйреніп, тәртіп пен дінге негізделген білім алды. 1543 жылы 17 наурызда Екатерина Мантуя герцогы және Монфферрат маркизі Франческо III Гонзагаға айтты, бұл оның әкесінің Солтүстік Италияда, әсіресе Миланда Францияға қарсы Габсбургтердің ықпалын күшейту құмарлығын білдірді. Екатерина мен Франческо сол кезде 9 және 10 жаста болған, сондықтан үйлену тойы алты жылдан кейін 1549 жылы 22 қазанда өтті. 1549 жылдың қазан айында Екатерина 100 000 Рейн флоринінің қалыңдықпен өзінің аға ағасы Фердинанд II, Австрияның эрцгерцогымен Инсбруктан Мантуяға дейін ертіп барды. Неке төрт ай ғана созылып, Франческо 1550 жылы 21 ақпанда Комо көлінде суға батып, жесір қалған Екатерина Инсбрукке оралды. Екатеринаның екінші некеге тұру мүмкіндігін арттыру үшін Габсбургтер некеге тұрмауды талап етті.
Үйлену тойы
1551 жылы мамыр айында екінші әйелі Барбара Радзвиль қайтыс болғаннан кейін, патша Сигизмунд II Август жесір қалды. Император Фердинанд I Польша сарайының ішінде Габсбургтерге жақтас топ құру үшін Екатерина мен Зигизмундтің некелерін жалғастырды. Әсіресе, ол Польшаның Сигизмундтің әпкесі Изабелла Ягеллонға және оның ұлы Иоанн Сигизмунд Заполяға Венгрия Корольдігіне қатысты мұрагерлік дауларында көмек көрсетуіне жол бермеуді қалаған. Екатерина да, Зигизмунд та бұл некеге қарсы болды. Екатерина Зигизмундті өзінің үлкен әпкесі мен оның алғашқы әйелі Австрияның Елизаветасын қатаң ұстап, ерте өлімге душар еткен деп айыптады. Зигизмунд Екатерина да Елизавета сияқты тартымды емес және әлсіз денсаулығы болады деп қорықты. Алайда Габсбургтер Ресей патшалығымен поляктарға қарсы одақ құрумен қорқытты. 1553 жылдың басында Миколай "Қара" Радзвиль Священная Рим империясының императоры Фердинанд І-нің сарайына барып, императорды патша Иван Грозныйға көмек көрсетуді тоқтатуға көндіруге тырысты. Радзвильге Баварияның Мехтильдасымен немесе Феррара герцогы Эрколь II д'Эстедің қыздарының бірімен некеге тұру мүмкіндігін зерттеу үшін саяхаттау туралы қосымша бұйрық берілді. Алайда император Радзвильді Екатерина мен Зигизмундтың некелесуі ең жақсы деп сендірді. Радзвиль Зигизмундке құлшыныспен хат жазды, ол көп ұзамай беріліп, 1553 жылы 10 сәуірде келісім берді. Паптың рұқсатымен (олар бір рет алыстатылғаннан кейін бірінші туысқандар болды) 20 мамырда қабылданды және некеге тұру туралы келісімге 23 маусымда қол қойылды. Проквайралық неке қию той болған күні. Некеге тұруды 1 шілдеден 30 шілдеге дейін Сигизмундтің денсаулығы нашарлауына байланысты кейінге қалдырды. Мереке 10 күн бойы жалғасты. Екатеринаның қалыңдық сыйлығы 100 000 флорин, 500 гривна күміс, 48 қымбат киім және 800-ге жуық зергерлік бұйымдар болды.
Зигизмундпен өмір
Екатерина итальян тілінде сөйлегендіктен, патша анасы Бона Сфорца мен оның отбасымен сөйлесе алды. Ол өркениетті болған және Польша сарайына саяси ықпал етуге тырысқан, бұл Зигизмундтың ашуын туғызды. Алғашында ол әйеліне дұрыс әрекет етуге тырысты - оған мұрагер қажет болды және ол өзінің алғашқы әйелі Елизавета Австрияға жасаған сынынан хабардар болды. 1554 жылдың ақпан айында патша жұбы алғаш рет ажырасты. Екатерина Парчевте болған, ал Зигизмунд Люблиндегі жалпы сеймге қатысты. Патшаның хатшысы Михаль Трезебуховскидің айтуынша, патшайым ажырасудан қатты күйзеліп, жылап-сықтап жүрді. 9-10 сәуірде Зигизмунд әйеліне келгенде, Екатерина оған жүкті екенін айтты. Сәуірдің соңында патша жұбы Литваға сапар шегіп, 25 мамырда Вильнюске жетті, онда Екатерина қысқа үзілістермен тоғыз жыл өмір сүрді. Бұл түсік, жалған жүктілік немесе интрига болды ма, белгісіз, бірақ 1554 жылдың қазан айында туылған жоқ. Қалыпты, бірақ біршама алыста, неке тағы бірнеше жыл жалғасты. Екатерина күйеуін 1555 жылдың көктемінде жалпы сеймге және 1556 жылдың қаңтар айында София Ягеллон мен Генрих V-дің (Брансвик Люнебург герцогы) прокаткалық үйлену тойына ертіп барған көрінеді. Ол күйеуі мен әкесі арасында далдалдық жасауды жалғастырды, Пруссия герцогы Альбертке жиі хат жазысты және протестантизмге жалпы оң көзқараспен танылды. Екатеринаның қалыңдықтарын әкесі 1555 жылдың соңында немесе 1556 жылдың басында төледі, ал 19 қаңтарда 1556 жылы Екатерина Вислица, Жарнов, Радом, Новый Корчин, Козиенец, Ченцины және Радошице қалаларын алды. 1556 жылдың көктемінде королева ана Бона Сфорца туған Италияға оралды, ал оның әлі тұрмысқа шықпаған екі қызы Анна Ягеллон мен Екатерина Ягеллон Вильнюске көшіп барды. Осылайша олар бір-біріне жақын болып кеткен. 1558 жылдың жазында патша отбасы Польшаға оралды. Қазан айында Екатерина қатты ауырып қалды, бірақ аурудың себебі белгісіз, өйткені ол поляк дәрігерлеріне жақындауға рұқсат бермеді. Әкесі австриялық дәрігерлерді жібергенде, олар тек жоғары температура мен салқын тигізіп жатқанын айтты. Ол 1559 жылдың көктемінде ғана біршама қалпына келді, бірақ оның сауығуы 1559 жылдың жазында оба ауруының алдын алу үшін жиі сапарлармен үзілді. Екатерина Вильнюске тек 1560 жылдың басында ғана оралып, қайтадан ауырып кетті. Зигизмунд бұл аурудың эпилепсия екеніне сенімді болды, оның бірінші әйелі мен Екатеринаның әпкесі зардап шеккен аурудың өзі. Олардың некелері тым қашықтықта болды.
Оңышсыз неке
1562 жылдың қазан айында Екатерина Ягеллон мен Финляндия герцогы Иоаннның үйлену тойында жұп соңғы рет көріскен. Екатерина 1563 жылы сәуір айында Радомға жіберілмей тұрып, Вильнюс пен Гроднада өмір сүрді. 40 жастағы Зигизмунд төртінші рет үйленіп, мұрагер ұл тапқысы келгендіктен, некелерін бұзуды талап етті. 1565 жылдың қаңтар айында Зигизмунд папалық нунций Джованни Франческо Комендонеге Катеринаға үйлену күнә екенін, өйткені ол оның бірінші әйеліне туған апасы екенін, Польшаны жек көретінін, 1554 жылы оның түсік жасауына себепші болғанын және оның эпилепсиясына байланысты әйеліне тәндік жағынан жиренгенін айтты. Габсбургтердің ықпалына байланысты Папа Пий IV ажырасуға рұқсат бермеді. 1564 жылдың шілдесінде Киелі Рим империясының императоры Фердинанд I қайтыс болып, оның орнына ұлы Максимилиан II билік құрады. Жаңа император өз дипломаттарын Андреас Дудит пен Вильгельм фон Курцбахты жұпты татуластыруға немесе егер бұл сәтсіз болса, Зигизмундті Польшадан кетуіне рұқсат беруге сендіруге жіберді. Екатеринаның кетуге қатысты жоспары 1565 жылдың мамыр айында талқыланды. Алғашында Зигизмунд бұл Габсбургтер сотында поляктарға қарсы сезімді арттырады деп қорқып, бас тартты, бірақ кейінірек Екатеринаның кетуі ажырасуды жеңілдетеді деп ойлағандықтан, ойын өзгертті. 1565 жылдың соңында ол Вилюньге кетті, бірақ поляк ақсүйектері араласты және оның Венаға кетуі 1566 жылдың 8 қазанына дейін кешіктірілді. Екатерина сапарға шығуының бір күні бұрын Пруссия герцогы Альбертке жазған хатында Польшаға қайтып оралу туралы шешімін білдірді. Екатерина Венада жылы қарсы алынбады, өйткені оны некеде сәтсіздікке ұшыраған деп айыптады. Император Максимилиан II оның болу мерзімін ұзартты және бұл мәселені талқылау үшін Зигизмундпен жеке кездесуді қалады, бірақ ол бас тартты. 1567 жылдың наурызында Андреас Дудит Зигмундтің Екатеринамен өмір сүруден қатаң бас тартқанын (егер бұл Екатеринадан құтылуды білдірсе, ол қуана-қуана монах болатынын айтқан) және Екатерина Австрияда қалса, наразылық білдірмейтінін айтты. Сигизмунд Катерина Польшаға қайтып келсе, қайда тұруы керектігін нақтыламады және оның ордасына ақша бөлмеді, бұл оның қайтып келуіне кедергі болды. 1567 жылдың маусым айында Екатерина дәрігерлер деп атаған меланхолиямен ауыр ауырады. Қазан айында ол Linz-ке көшіп, қалған бес жыл өмірін өткізді. Куәгердің айтуынша, Кэтрин жесірдей өмір сүрген. Елуден астам адамнан тұратын сарайы үшін ол Жығылдан жылына 28 000 гульден алады. Ол отбасымен кездесті, Киелі кітапты және басқа да теологиялық еңбектерді зерттеді және әр түрлі шөптермен емделетін дәрілік шөптер бағын құрды. Ол әлі де Польшаға қайтуға ниетті болған көрінеді: Джованни Франческо Коммендоне оған екі рет келіп, күйеуіне хат жазып тұрған кезде, ол көз жасын төгіп көмек сұрады. Өмірінің соңғы өсиетінде ол күйеуінен кешірім сұрап, одан алған барлық зергерлік бұйымдарын оған қалдырды. Оның ақшасының басым бөлігі қайырымдылыққа жұмсалды. Екатерина 1572 жылы 28 ақпанда қайтыс болды және қамалдың шіркеуінде жерленді. Рудольф II, Киелі Рим императоры, қаланы қайта құруға бұйрық бергенде, оның денесі 1599 жылы 22 қыркүйекте Санкт-Флориан монастырына көшірілді. 1614 жылы 22 қыркүйекте император Матиас тұсында жерлеу рәсімі ұйымдастырылды. Сақталып қалған саркофаг 1781 жылы салынған.