Кіріспе

Ulmus laciniata (Trautv.) ағашының түрі Майр, Маньчжурия, кескен жапырақ немесе жапырақты шұңқыр деп аталады, Жапонияның, Кореяның, Солтүстік Қытайдың, Шығыс Сібірдің және Сахалиннің ылғалды шатқал ормандарында өсетін жапырақты ағаш. Ол Cercidiphyllum japonicum, Aesculus turbinata және Pterocarya rhoifolia-мен бірге 700-2200 м биіктікте өседі, бірақ кейде солтүстік кеңістікте, әсіресе Хоккайдода төмендейді.

Сипаттама

Ulmus laciniata негізінен жапырақтарымен ерекшеленеді, көбінесе үнемі үштен жетіге дейінгі апикалды жапырақшалар пайда болады, бұл оның жалпы атауын, кескен жапырақты шұңқырдан туындатады. Жапырақтары үстіне тіктелген жапырақтары ересектерде кездеседі, бірақ олар бұл белгісіз жапырақтары да болады. Ағаштың биіктігі 27 м-ге жетеді, бірақ діңінің биіктігі сирек 0,5 м-ден асады. Жас ағаштардың қабығы қараңғы, сұр қоңыр, қабыршақтарда пішінді, бірақ жетілу кезінде терең емес жарылады. Қанатты емес бұтақшаларда жапырақтары, әдетте, үшбұрышты, ұзындығы < 18 см. Кемел желмен тозаңданатын аппақ гүлдер сәуірде (Англияда наурыз) екінші жылдық ұрықтарда, содан кейін мамыр айында ұзындықтары < 20 × 14 мм эллипстік самаралар пайда болады. Өсуі орташа; Ұлыбританияның оңтүстік Гэмпшир қаласында тұрақты ылғалды, құнарлы топыраққа отырғызылған бір дананың діңгегі кеуде биіктігі (d. b. h.) бойынша диаметрі жылына орташа 1,7 см-ге өсті.

Зиянкестер мен аурулар

U. laciniata табиғи популяцияларының голландтық шырша ауруына (DED) тек шекті төзімділігі бар, ол 5-тен 2-ге бағаланады, бұл жапондық шыршадан төмен. Сонымен қатар, Италия мен АҚШ-тағы сынақтарда U. laciniata-ға шырша жапырақтарынан шыққан жуанша Xanthogaleruca luteola қатты зақым келтірді, ал Италияда ағаштың тіршілігін қамтамасыз ету үшін химиялық бақылау қажет болды, оның отандастарынан айырмашылығы U. parvifolia және U. davidiana var. Жапонияның бір бөлігі аман қалды. Бұл түрдің тұқымдасы да құртқа бейім.

Өсіру

Бұл түр Батыс елдеріне 1905 жылы әкелінді, бірақ өсіруде өте сирек кездеседі. Орлеандағы Леон Шеноның балабақшасынан алынған бір үлгі 20-ғасырдың басында Норфолктегі Ристон Холл аробарометінде тұрды. 1950 жылдары Нидерландыда бұл ағаш голландтық елім гибридтеу бағдарламасында қолдануға арналған антигриб гендерінің әлеуетті көзі ретінде жан-жақты бағаланды, бірақ ең қорғалған және ылғалды жағдайлардан басқа барлық жағдайларға төзбеушілік танытылды. Англияда Сэр Гарольд Хиллиер бағында отырғызылған ағаштар (жалғыз қосылу 2007 жылы қайтыс болды) және Үлкен Фонтлидегі Бабочканы қорғаудың сынақ сынақтарының бөлігі ретінде голландиялық бағалауды растады. Түрді қатты ағаш кесінділерінен көбейту өте қиын, тіпті тұман астында, жиі тамырлайды, бірақ жапыраққа жетпейді. Алайда, ағаш Ұлыбританияда Хиллиер және Ұлдар питомнигі, Винчестер, Гэмпшир, 1948 жылдан бастап көбейтіліп, сатылды, бірақ сату өте төмен болды, 1962 жылдан 1977 жылға дейін тек үш сатылды. U. laciniata-ның белгілі бір сорттары жоқ, сондай-ақ ол саудада да жоқ.

Белгілі ағаштар

Батыста сирек өсетін және DED-ге бейім, егісте айтарлықтай ағаштар аз, егер бар болса. 1982 жылы Ромсидегі Сэр Гарольд Хиллиер бақшасына отырғызылған түпнұсқа TROBI Champion 27 жылдан кейін DED-тен қайтыс болды. Ұлыбританиядағы ең көне ағаштар 1981 жылы отырғызылған, Оксфордширдегі Харкорт Арборетумында орналасқан.

Ішкі түрлер мен сорттар

Рехдер ықтимал сортты таныды: Ulmus laciniata var. nikkoensis Никко елмірі, Жапонияның Никко қаласының маңында Чузенжи көліне жақын жерде тұқым ретінде ашылып, 1905 жылы Арнольд Арборетумынан алынды.

Гибридті тұқымдар

Бірнеше будандастырып өсірілген сорталар голландтық елм селекциялық бағдарламасының бөлігі ретінде, Даршкамп Орман шаруашылығы және ландшафттық жоспарлау ғылыми-зерттеу институтында, Вагенинген, түрлерді U. wallichiana және U. minor будандастарымен кесіп, Clone no. 560-шы жылқының ұрығы 720-шы жылқымен (оның өзі U. glabra, U. minor, U. wallichiana және U. pumila-ның күрделі ұрығы) шағылысып, 1234-ші жылқыны шығарды. Бұл клондардың ешқайсысы коммерциялық мақсатта шығарылмаған. Таллин ботаникалық бақшасы, Эстония. Қосылу туралы мәлімет жоқ.