Кіріспе
Құстың жойылып кеткен түркіні Тасманиялық эму (Dromaius novaehollandiae diemenensis) - эмуның жойылып кеткен түркіні. Ол Тасманияда табылды, онда ол Плейстоценнің соңында оқшауланды. Басқа аралдық эму таксондарынан айырмашылығы, Кинг аралы эму және Кенгуру аралы эму, Тасманияда популяция едәуір болды, яғни басқа екі оқшауланған түрдегідей популяцияның шағын мөлшерінің айқын әсері болған жоқ. Тасманиялық эму Австралияның түрлер мен қауіптер туралы деректер базасына сәйкес 1865 жылы жойылып кетті. Бұл 1997 жылы ресми түрде тіркелді, өйткені ұлттық қауіп төнген түрлердің тізімдеріне енгізілген өзгерістерде Тасмания эмусы жойылған деп саналатын түрлер тізіміне қосылды. Эму туралы ақпарат XIX ғасырдағы құжаттамалық деректерге және музейлердегі эму үлгілерінің шектеулі санына негізделген. Сондықтан тасманиялық эмуды зерттеуде ең үлкен қиындықтардың бірі - эмуды сипаттау үшін қолданылатын көптеген атаулар немесе орфография. Алғашқы отаршылдық деректерде "эму" деп жазылған, ақсақал Роберт Нопвуд "эму" деп жазған. Басқа ерте жазбаларда ол "казуар" және тіпті "көпеш" деп аталады. Джордж Огастус Робинсон тасманиялық эму үшін екі жергілікті сөз жазды. Остер-Бейдің жергілікті тіліндегі эму деген сөз - пан. ню. Нер және Бруне жергілікті тілдерінде "Gonanner" деп аталады.
The Tasmanian emu (Dromaius novaehollandiae diemenensis) is an extinct subspecies of emu. It was found in Tasmania, where it had become isolated during the Late Pleistocene. As opposed to the other insular emu taxa, the King Island emu and the Kangaroo Island emu, the population on Tasmania was sizable, meaning that there were no marked effects of small population size as in the other two isolates. The Tasmanian emu became extinct around 1865 according to the Australian Species Profile and Threats database. This was officially recorded in 1997 when changes to listings of nationally threatened species saw the Tasmanian emu added to the list of species presumed extinct. Information regarding the emu is reliant on 19th century documentary evidence and the limited number of emu specimens in museums. As a consequence one of the biggest challenges in researching the Tasmanian emu is the many names or spellings used to describe the emu. The early colonial accounts spell it 'emue', Reverend Robert Knopwood spelt it as 'emew'. Other early accounts referred to it as a 'cassowary' and even an 'ostrich'. George Augustus Robinson recorded two indigenous words for the Tasmanian emu. The Oyster Bay Indigenous language word for emu is Pun. nune. ner and the Brune Indigenous language word is Gonanner.
Сипаттама
Тасманиялық эму өзіндік түр ретінде қарастыруға болатын дәрежеге жетпеді, тіпті оның өзіндік түр түрінің мәртебесі де жалпыға бірдей қабылданбады, өйткені ол өлшеулер мен оны ажырату үшін қолданылатын сыртқы таңбалар бойынша материктегі құстармен келісті. Құстың материктегі эмудан сәл кішірек болғаны айтылады, бірақ басқа дәлелдер (плейстоцен қалдықтарының сипаттамаларын қоса алғанда) екеуінің де өлшемдері ұқсас екенін көрсетеді.
Таралуы және мекендейтін ортасы
Тасманиялық эмулардың Ван Димен жерінде көп болғанын көрсететін көптеген дәлелдер бар. Джон Лэтамның 1823 жылғы басылымы Чарльз Джеффридің байқауларын растайды, онда ол эмулардың үйірмелері кең таралған және үйірме жетпіс немесе сексен құстан тұратын болады деп мәлімдейді. 1803 жылы Сидней газеті лейтенант Боуэннің Леди Нельсонға келгенін хабарлаған кезде Ван Димен жерінің пейзажының суретін суреттеп берді: "Ел қонысының жанында эмулар, үлкен кенгурулар мен қарлығаштар көп". 1804 жылы Дэвид Коллинз экспедициясы "эмуи көп" екенін анықтады. 1808 жылы Джордж Харрис жер зерттеуші Хобарт Тауннан Лансестонға сапар шекті және оның тобы "дүниедегі ең жақсы елді тастады" деп жазды. Біз көрген кенгурулар, эмулар мен жабайы қаздардың саны [бұл] керемет ". Тасманияның жергілікті халқының эмумен тұрақты қарым-қатынасы эму популяциясының саны елеулі болғандығын көрсетеді. Жергілікті халық "патенер" деп аталатын затты қолданған. Бұл май эмудың май-майлымен араластырылған ұнтақталған металдан жасалып, олардың басы мен денесін таңбалау үшін пайдаланылған. 1831 жылы Робинсон аборигендердің бір үйін сипаттап, оның алдындағы жердің эмудың қауырсындарымен қалың шашылып, жерді құстың сүйектерімен жауып, жерлестер олардың басын және денесін майлау үшін ішек-қарын алу үшін бөлшектегенін айтты. Тасманиялық эму жергілікті өнерде де бейнеленген. Эмуның "туған жерлердің суреттерінде" бейнеленуі 1842 жылы сэр Джон мен леди Франклиннің Хобарттан Маккуори портына дейінгі құрлықтағы сапары туралы баяндауда айтылған. Олар айтып отырған жер кейіннен "Бейнелеуші жазығы" деп аталды. Эмуның салтанатты іс-әрекеттер мен өнердегі бейнесі эмумен үлкен таныстықты білдіреді және Ван Димен жерінде оның мол болуы туралы түсінікті одан әрі қолдауы мүмкін. Ван Димен жерінде эму есімін алған жерлердің көп болуы да бұл түрдің мол екенін көрсетеді. Генри Хелллер, Ван Дименс Лэнд Компаниінің геодезисі, өзенге келіп, судың жанында ылғалды жерде эмудың аяқ іздерін көріп, оны Эму өзені деп атады. Эму шығанағы өз атын сол өзеннен алған. Сонымен қатар, Ему түбінде, Ему аңғарында, Ему жазығында, Ему төбесінде, Ему жерінде, Ему биіктіктерінде, Ему жазықтарында және Ему нүктесінде бар. 1823 жылы Хобартта Эму мейрамханасы болды, кейіннен Ливерпуль көшесіндегі Эму мейрамханасы болды.
Құрып кету
1838 жылы Джон Гулд Ван Димен жеріне сапарынан кейін "оралдың ең шалғай жерлерінде бірде-бір адамды көре алмау үшін бір ай іздеу қажет болады" деп мәлімдеді. Эмулардың саны артып бара жатқаны туралы ескертулер болды. 1826 жылы Ойстер-Бейден келген хатта "олар жуырда жойылып кетеді" деп жазылған. 1831 жылы бір саяхатшы батысқа қарай көп болса да, орта аймақтарда эмулар сирек көрінетінін хабарлады. 1832 жылы екінші хатта "эму қазір Ботуэлл маңындағы орта аймақтан жойылған" деп мәлімделген. Сол жылы иттер Оутлендте "эмудың әдемі бір түрін" өлтірді. Оның салмағы 45 килограмм болатын. 1832 жылы Хобарт Таун Куриерінде жарияланған мақалада эмуның жоғалуы туралы айтылып, оны додомен салыстырып, "біз оны қазіргі жағдайда атап өтейміз, жергілікті үкіметті осы сияқты құстың жойылуына жол бермеу үшін кейбір шаралар қабылдаудың орындылығын түсіндіру үшін, біздің туған Эму. Қазір аралда мұндай жануарлар өте сирек кездеседі". Автор бірнеше жұпты жабық жерде ұстауға кеңес берді. Бұл өтінішті сақтау туралы Рональд Кэмпбелл Ганн 1836 жылы Тасмания эмуының қиын жағдайына жауап беру үшін губернатор-лейтенантты Артурды итермелеудің сәтсіз әрекеті туралы ойландырып, "эмулар қазір өте сирек кездеседі және бірнеше жылдан кейін мүлдем жоғалады" деп атап өтті. Джеймс Фентон Тасманиялық эмуның құрып кетуіне себеп болған көптеген теориялар бар.
Аң аулау
Тасманиялық эму, құрлықтағы құстар сияқты, зиянкес ретінде аңға түсіп, бірақ көбірек азық-түлік үшін ауланған. Елді мекендеушілер эмуларды аңғару үшін қаруды қолданған кезде, эмулардың жылдамдығы мылтықтардың өздігінен тиімді аң аулау қарулары болмағанын білдірді. Үй итінің пайда болуы бұны өзгертті. Бұл өте революциялық оқиға болды, сондықтан иттерді енгізу Тасмания эмуының құрып кетуіне ықпал еткен негізгі фактор деп саналуы керек: Еуропалықтар келгенге дейін Ван Дименнің жерінде үй иттері болмаған, сондай-ақ динголар да болған жоқ. Адамдардан басқа, эмуға аң аулаған жалғыз басқа түр - тилацин, ол өзінің олжасын іздеп, шаршатуға бейім шыдамдылық аңшысы болды. Ал үй жануарларындағы үлкен ау иттері жылдамдығы мен көлемімен айтарлықтай әсер етті.
Қоршаулар
Австралияның құрлықтағы эмулардың саны азаюына себепші болып отырған қоршаулар, эмулар қоршаумен соқтығысқан кезде пайда болған жарақаттан. Тасманияда да осындай қоршаулар болған болуы мүмкін. Бұл туралы толық дәлел келтіру қиын болса да, The Mercury журналында Перегрин жариялаған мақала бұл пікірді растайды. Осы қоршау жерді пайдалану мен emu мен қой мен ірі қара мал арасындағы жер, азық-түлік және ресурстар үшін бәсекелестікті күшейту мәселесін шешуге көмектесе ме? Ван Димен жеріндегі эмулар өздерінің санын сақтап қалу үшін өсімдіктер көбейіп, көбейе алу үшін құнарлы және қорғалған жерлерге мұқтаж болған. Шаруалардың жерді басып алуы, тазартуы және қоршауы emu популяцияларына зиянды әсер етуі мүмкін, өйткені emu гүлдену үшін қолда бар жердің көлемін шектеуі мүмкін.
Инвазивті тышқандар
Тағы бір теория бойынша, тасманиялық эмуның тез жойылуына еншілес болған еншілес еншілер болуы мүмкін. Құрып кету теориясы Тасмания аборигендерінің жұмыртқаларын тышқандар жегенін айтқан тарихи құжаттарға негізделген. Тасманияда гоанналар жоқ, сондықтан бұл аборигендік "эму" сөзінің "gonanner" деген сөздің қате аудармасы.
Мұражай үлгілері
Тасманиялық эмуның үлгілері бүкіл әлемге таралған. Австралияда музейлер коллекцияларында тасманиялық эмуның жұмыртқалары, сүйектері, қауырсындары мен қаңқалары бар. Алайда, Тасмания эмуының терісі әлемде аз ғана. Нокс және Уолтерс (1994) 1838 жылы Британдық музейге екі тері үлгісі келіп түскені белгілі. Британ мұражайындағы үлгілер 1907 жылға дейін каталогталмаған, сол кезде орнитолог ле Суф қазір жойылып кеткен Тасмания эмуының Ганн үлгілерін тапқанын хабарлады. Бұл хабар Австралияға тез тарады. 1908 жылы мамыр айында Тасмания мұражайының кураторы Роберт Холл Британ мұражайына хат жазып, бір терісін Тасманияға қайтаруды өтінді. Бұл хат-хабарлар расталмаған сияқты, және, айта кету керек, терілер де қайтарылмаған. Он екі айдан кейін түзету жасалды. Журналдың хабарлауынша, "Бақытымызға орай, бұл эмулар орналастырылмаған және басқа көптеген бағалы құс тәрізді жануарлар материалдарымен бірге қауіпсіздік үшін Хертфордширдің Тринг қаласында орналасқан мұражайға әкетілді". Бұл даналар Трингтегі Табиғи тарих мұражайының ғимаратында сақталып, бүгін де осында сақталған. Франкфурттағы үшінші үлгісі осы түрге қате жатқызылады (Штейнбахер, 1959). Германиядағы тері Тасманиядан келгені белгілі болса да, бұл тері шын мәнінде Тасманияға әкелінген үйрендірілген австралиялық материктік эмудан болуы мүмкін деп болжанады. Джон Хелдер Уедж 1833 жылы Сафрон Уолдендегі Сафрон Уолден мұражайына тасманиялық эму терісін сыйлады. Өкінішке орай, 1960 жылдары мұражай коллекциялары қайта ұйымдастырылып, көптеген үлгілер жойылған. Сафран Уолден мұражайының деректеріне сәйкес, эму жойылу тізімінде. 2018 жылы Венадағы Австрияның табиғи тарих мұражайында тасманиялық эму көрсетілді.