Кіріспе

Паб-викторина – паб немесе барда өткізілетін викторина. Мұндай шаралар викторина кештері, тривиа кештері немесе бар тривиасы деп те аталады және басқа да орындарда ұйымдастырылуы мүмкін. Паб-викторина – паб ойындарының қазіргі заманғы түрі, көбінесе тыныш күндері клиенттерді мекемеге тарту мақсатында өткізіледі. Паб-викторина 1970 жылдары Бернс пен Портердің Ұлыбританияда танымал болғанынан бері британдық мәдениеттің бір бөлігіне айналды, бірақ баспасөздегі алғашқы жазбаларды 1959 жылға дейін табуға болады. Кейіннен ол ирландиялық паб мәдениетінің маңызды бөлігіне айналып, халықаралық деңгейде танымалдылығын арттырып келеді. Паб-викториналардың әртүрлі форматтары мен тақырыптары болғанымен, олардың көптеген ортақ белгілері бар. Көптеген викториналарда команда мүшелерінің саны шектеулі, жеңімпаз командаларға сыйлықтар беріледі және кезеңдер категориялар немесе тақырыптар бойынша бөлінеді.

Тарих

Паб викторинасының пайда болу тарихы толыққанды белгісіз. 1946 жылы Йоркширде болған бір оқиға Гиннестің рекордтар кітабына енгізілген. 1950 жылдардың соңында Мерсисайд және Ланкаширде "Бутльден Саутпортқа дейін құрылған ұйымдастырылған викторина лигаларына шамамен 4000 адам қатысты". 1963 жылдың 30 қазанында "Ливерпуль Эхо" газеті Мерсисайд викторинасының басынан бері қатысып келе жатқан Джек Робинсонмен сұхбат жариялады. 1976 жылы Шарон Бернс және Том Портер Оңтүстік Англияда үш лигада 32 викторина командасын құрып, ұйымдастырды. Осының мақсаты – тыныш, "сұраныс аз" күндері адамдарды пабтарға тарту болды. 1970 жылдары Бернс пен Портер апталық викторинаны бастағаннан кейін, оның танымалдылығы келесі бірнеше жылда 30 командадан 10 000 командаға дейін өсті, бұл олардың апталық шараларындағы көрсеткіш еді. Бұл Ұлыбританияда болды.

Дөңгелектер

Әдетте сұрақтар саны 10-нан 80-ге дейін жететін 16 раундтан тұрады. Раундтар келесі тақырыптарды қамтуы мүмкін (популярлық ретімен):

Фактикалық раундтар – бұл раундтар әдетте ауызша оқылады, қоғамдық дабыл жүйесі арқылы немесе жай ғана айтылады. Көбінесе келесі тақырыптар кездеседі:
Жалпы білім – тарих, география, ғылым және табиғат сияқты тақырыптарды қамтиды. Мұндай раундтар бірнеше болуы мүмкін. Спорт – танымал және сирек кездесетін спорт түрлерінің статистикасы мен егжей-тегжейлі мәліметтері. Көңіл көтеру – жалпы поп-мәдениет, фильмдер, телешоулар және музыка (төмендегілерді де қараңыз). Дұрыс немесе жалған – жауабы дұрыс немесе жалған болатын сұрақтар. Сурет раунды – танылатын суреттерден тұратын басылған парақтар немесе телеарнада көрсетілетін суреттер қолданылады. Бұл раундтарда танымал адамдардың суреттері (контекстен тыс немесе ішінара жасырылған), компаниялардың логотиптері (әйтпелі әріптерсіз), танымал жерлер немесе ерекше бұрыштан түсірілген заттар пайдаланылуы мүмкін. Әдетте, бұл раундтар викторинаның барысында орындалады, бастапқыда қызу белсенділік болады, бұл қонақтарды раундтар арасындағы үзілістерде көңілді ұстауға көмектеседі; және ортасында бағаланады. Мен кіммін? – Белгілі бір адамның (немесе нәрсенің) кім екенін анықтауға арналған бірнеше анықтама. Анықтамалар қиындық деңгейі төмендейтін ретпен беріледі. Команда дұрыс жауабын қаншалықты ертерек анықтаса, соғұрлым көп ұпай алады. Музыкалық раунд – бұл раундтар әндердің үзінділерінен тұрады (көбінесе тек кіріспе немесе вокалды емес бөлімдер) дабыл жүйесі арқылы ойнатылады. Әдетте командалар әнді, орындаушыны және/немесе ән шығарылған жылды анықтауы керек. Вариацияларға кино және телешоу саундтректерін немесе классикалық музыка раундтарын (композиторды, атауын және/немесе стилін анықтауды талап ететін) пайдалану жатады. Бұл раунд орындаушылардың құқықтарын қорғайтын ұйымдардан тиісті лицензия алуға байланысты болуы мүмкін. Аудио раунд – музыкалық раундтарға ұқсас, бірақ кино, телешоу, YouTube бейнелері және т.б. дыбыс үзінділері ойнатылады. Жыл раундтары – бұл раундтарда маңызды тарихи оқиғалар тізімі келтіріледі және олардың орын алған жылын дұрыс анықтау үшін ұпайлар беріледі. Пазл раундтары – әдетте қолға берілетін парақшада болады. Бұл кроссвордтар, анаграммалар, дитлоидтар, дингбаттар және қарапайым математикалық есептерден құралуы мүмкін. Жаңалық раундтары – белгілі бір сөз немесе есіммен байланысты (мысалы, барлық сұрақтар белгілі бір нормандық тұлғаға қатысты); «байланыстар», онда раундтағы соңғы жауап алдыңғы барлық жауаптарға сілтеме береді; дұрыс немесе жалған; және сұрақтардың жалпы ағынын өзгерту үшін басқа да түрлі раундтар. Стандартты раундтардан басқа, тақырыптар мен әртүрлілік тек викторина жүргізушінің шығармашылығымен шектеледі. Раундтарда кез келген ерекше және кездейсоқ тақырыптар болуы мүмкін, олардың қиындық деңгейі мен мазмұны әртүрлі болуы мүмкін.

Бонус раундтары

Кейбір викториналарда командалар бір немесе екі раундты "жокер" ретінде таңдай алады, онда олардың ұпайлары екі еселенеді (немесе басқаша көбейтіледі). Командалар әдетте викторина басталғанға дейін өздерінің жокер раундтарын таңдайды, бірақ кейбір раундтардан бас тартуға болады. Өздерін белгілі бір тақырыптарда өте күшті деп санайтын командалар, сәтті жокер раундысымен жеңіс мүмкіндіктерін арттыра алады, бірақ сұрақтар күтпегендей қиын болса, жокерді ысырап ету қаупі бар. Ойында жокерді пайдалану идеясы BBC телеарнасының "It's a Knockout" бағдарламасынан туындаған болуы мүмкін. Кейбір викториналар бонус сұрақтарын қамтиды, онда әр раундта берілетін бір немесе бірнеше анықтама арқылы бір жауап қажет, бұл жауапты табуды бірте-бірте жеңілдетеді. Кейбір нұсқаларда, дұрыс жауапты бірінші тапсырған команда сыйлық немесе жалпы есепке қосымша ұпай алады. Ал басқаларында сұрақтар барлық командалар дұрыс жауап бергенше жалғасады, сонда әр команда дұрыс жауап беруге көбірек уақыт жұмсаса, оларға берілетін қосымша ұпай саны азаяды.

Жеңіс жүлделері

Кейбір викториналар әдеттегі викторинаның соңына шағын, бөлек сұрақтардан тұратын раунд қосады, осы арқылы джекпот ұтуға мүмкіндік туады. Әр апта сайын джекпотқа белгілі бір сома ақша қосылады, егер ешбір команда сұрақтарға дұрыс жауап бермесе, ақша келесі викторинаға көшеді. Джекпоттың ең жоғары сомасы жергілікті ойын заңнамасымен шектелуі мүмкін. Ақшалай джекпоттарды түрлі тәсілдермен ұтуға болады, мысалы, жекелеген сұрақтарға жауап беру арқылы немесе би сайысында жеңіске жетіп.

Белгілеу

Көп жағдайда, жауап парақтарын викторина жетекшісі тексереді. Баламалы әдіс – командалар бағалаудан бұрын жауап парақтарын алмастыру, бірақ мұндай тәсіл көбінесе көптеген командалар қатысқан жағдайларда қолданылады. Әдетте, командалар өз жауаптарын тексемейді, алдаспаушылық айыптауларынан сақтану үшін. Көбінесе, әр дұрыс жауапқа бір ұпай беріледі, алайда кейбір сұрақтарға жауаптарына қарай бірнеше ұпай берілуі мүмкін. Кейбір викториналарда "гена келген" жауаптарға жарты ұпай беріледі (мысалы, толық аты сұралғанда тек тегі жазылса), сондай-ақ, өте қиын сұрақтарға қосымша ұпайлар қосылуы мүмкін.

Алдау

Ұялы телефондар мен мобильді интернетке кең қол жеткізудің арқасында, кейбір паб викториналарында алдау проблемаға айналды – дәретханада жасырын қоңыраулар мен хабарламалар жіберу, оқиғаға арнайы әкелінген жаңа газеттер мен журналдар, және т.б. Кейбір викториналар ұялы телефондарды пайдалануға тыйым салады және алдау жасаған команданың ұпайларын есепке алмайды. Бұл мәселе көбінесе үлкен ақша сомаларымен байланысты болғанымен, салыстырмалы түрде аз сыйлықтар үшін де алдау оқиғалары кездеседі. Алдаудың тағы бір түрі – үлкен топтардың бірнеше команда ретінде қатысуы. Көптеген викториналар команда мүшелерінің санын шектеу арқылы көп адамдардың бірлесіп жұмыс істеуіне жол бермейді, бірақ бұл мәселені реттеу қиын. Сондай-ақ, кейбір викториналар викторина басталғаннан кейін пабқа қайта кіруге тыйым салады, команда мүшелерінің викторина жүргізушінің көзінен тыс жерде қоғамдық интернет желілерін, қоғамдық телефондарды және ұялы құрылғыларды пайдалануына бөгет жасайды.

Сыйлықтар

Ең жоғары ұпал жинаған командаға жүлде беріледі, сондай-ақ көбінесе жүлдегерлерге де сыйлықтар тағайындалады. Жүлделер әдетте келесілердің бірі болады:

Алкогольдік сусындар: сыраның бір жәшігі немесе сол пабта жұмсауға арналған ақшалай сома жиі кездеседі. Ақша: егер викторинаға қатысу үшін төлем алынса, бұл ақша көбінесе жүлде қоры ретінде жиналады. Бұл ақшаның барлығы жеңімпаз командаға берілуі мүмкін немесе «джекпотқа» (жоғарыда қараңыз) үлес қосуға жұмсалады. Купондар: кинотеатрлардың жеңілдік купондары, тамаққа жеңілдіктер немесе викторина өткізілетін барда қолдануға болатын сусындар купондары. Сыра зауытынан жарнамалық өнімдер: футболкалар немесе сыраға арналған келіштер сияқты тауарлар. Әртүрлі немесе ерекше жүлделер: шоколад немесе арзан ойыншықтар да болуы мүмкін. Жеңімпаз команда ұсынылған жүлделерден бірін таңдауға алғашқы болады. Көбінесе негізгі кезеңдерден кейін, ұпалдар есептелген кезде уақытты толтыру үшін аз сомалы лотерея ұйымдастырылады, онда ойыншылар қосымша төлем жасайды. Паб-викториналардағы жүлделер мен ынталандырулардың әртүрлілігі дәстүрлі сыйлықтар, мысалы, сусындар немесе купондардан асып түсуде. Ұйымдастырушылар қазір эксклюзивті тауарлар мен қоғамдық мойнындау мүмкіндіктерімен қатар, іс-шара билеттері немесе бірегей саяхаттар сияқты тәжірибелік жүлделер ұсынады. Кейбір викториналар тіпті қайырымдылыққа қаржы бөліп, іс-шараларды әлеуметтік мақсаттармен үйлестіреді. Бұл жаңашылдықтар қатысушыларды есте қаларлық оқиғалармен байланыстыруға және қоғамдық қатысуды ынталандыруға, бүгінгі динамикалық ортада паб-викторинасының мәдениетін және тартымдылығын арттыруға бағытталған.

Технология

Цифрлық викторинада сымсыз құрылғылар дәстүрлі қалам мен қағазды алмастырады. Компьютер әр команданың құрылғысынан жауаптарды қабылдап, тіркеп алады, ал викторина аяқталған соң нәтижелер электрондық кестеге экспортталады. Әр сұраққа уақыт лимиті белгіленеді (мысалы, 60 секунд), сондай-ақ қай команда ең жылдам жауап бергенін анықтап, сыйлықтар мен тең түскен жағдайдағы қосымша сұрақтар үшін пайдалануға болады. Көрнекі турларда викторинаның шартын көрсету үшін бардың айналасындағы теледидар экрандары да қолданылуы мүмкін. 1984 жылы құрылған. NTN Buzztime 1987 жылы барлар мен мейрамханаларға викторина бағдарламалық жүйелерін жасап, таратқан алғашқы компания болды.

Коммерциялық жобалар

1990 жылдары паб викторинасы тұжырымдамасы АҚШ-қа тараған кезде, викториналарды ұйымдастыратын барлар мен мейрамханаларға қызмет көрсету үшін бірнеше компания құрылды. Ұлыбританиядағы викторина лигасынан өзгеше, АҚШ-тағы коммерциялық паб викториналарында көбінесе екі командадан астам қатысады және бір орында 25–35 командаға дейін ойнауы мүмкін, әр командада 6 адамнан. Викторина ұйымдастырушы компаниялар барлардан викторина өткізу үшін ақы алады, бұл ақы аптасына 80 доллардан бастап 175 долларға немесе одан да көп сомаға жетеді, қатысушылар санына байланысты. Қазіргі уақытта АҚШ-та кем дегенде 20 түрлі паб викторинасы компаниясы жұмыс істейді, олардың көпшілігі ірі қалалар мен мегаполистерде шоғырланған.

Лигалар мен жарыстар

Викториналар лигасы – викториналарды ұйымдастыратын ұйым, әдетте пабтарда, бірақ стандартты паб викторинасынан бірнеше ерекшеліктері бар. Олар көбінесе екі командадан ғана тұрады және жеке сұрақтарды қамтиды. Лига матчтарында жүлделер сирек кездеседі, лига немесе элиминациялық жарысты жеңген викторина командасына құттықтаулар ғана беріледі. Сонымен қатар, пабқа байланысты емес лигалар да бар, онда командалар бүкіл аймақтан, округтен, штатынан немесе елден жыл сайын кездесіп, ірі жүлделермен, беделді жарыстарда бақ сынасады. Өкілдік құрамына әр пабтың ең жақсы командасы немесе ең жақсы ойыншылардан құралған команда кіруі мүмкін. Халықаралық деңгейде, Жаңа Зеландиядағы Believe it or Not Quiz Events 1998 жылдан бері Окленд қаласында «Чемпиондардың чемпионы» викторинасын өткізіп келеді [ДЕРЕККӨЗ]. Бастапқыда үлкен Окленд аймағындағы пабтар командаларына ғана ашық болған, қазір бүкіл Жаңа Зеландия командаларына қол жетімді. Іс жүзінде, жол ақысы Солтүстік аралдың оңтүстігінен және Оңтүстік аралдан келген көптеген командалардың қатысуына кедергі келтіреді, бірақ Крайстчерч, Нельсон және Веллингтон қалаларынан командалар қатысқан. Австралия және Жаңа Зеландия паб викториналары чемпионаты 2018 жылдан бері жыл сайын өткізіледі. Австралия мен Жаңа Зеландияның пабтары мен клубтарының командаларына ашық, 2018 жылғы чемпионат сәуір айының соңында Сидней, Канберра және Веллингтон қалаларында бірдей уақытта өтті. АҚШ Ұлттық тривия қауымдастығы "Айқас" атты финалдық жарысты ұсынады, ол NTA ресми "Quizzo!" ойынын ойнаған құқылы командаларға ашық. Тірі викторина ойыны. 2008 жылғы Атлантик-Ситиде (Нью-Джерси) өткен шараға шамамен мың ойыншы қатысты. Sporcle Паб чемпиондары тривия лигасының басқарушысы болып табылады, ол аймақтық, штаттық және ұлттық турнирлер өткізеді. Олардың лигалық чемпионаттары негізінен АҚШ-тың орталық бөлігінде өтеді. [18]

Әлемдік рекорд

Гиннес рекордтар кітабы жақында "Ең үлкен паб-викторина" атағын Ұлыбританиялық Джей Флиннге берді. 2022 жылдың 30 сәуірінде оның виртуалды паб-викторинасына 182 000-нан астам үйірме қатысты, бұл COVID-19 карантиніне байланысты деп есептеледі. [19]

Танымал мәдениетте

Паб викториналары британдық ситкомдар «Minder», «Bottom», «Gavin & Stacey», «The Office» және «Early Doors» сериалдарында кездеседі. 2013 жылғы қаңтардағы «Anger Management» эпизодында Чарли Шиннің кейіпкері барлық білімді сынау ойынында ойнайды. Жаңа Зеландияның «Nothing Trivial» теледрамасы паб викторинасында тұрақты түрде кездесетін бес кейіпкердің өміріне арналған. ITV-нің «Стюарт Холлмен викторина кеші» ойын-шоуы осы идеяға негізделген. Шоу түсірілген жер барға ұқсас болды; қатысушылар мен жүргізуші тіпті шоу барысында сыра ішті. 2011-2012 жылдардағы ирландтық «Trivia» теледрамасы паб викторина командасының капитаны туралы әңгімелейді.

Америка Құрама Штаттары

Филадельфияда көптеген барларда, әсіресе ирланд-американдықтарға тиесілілерінде "Квиззо" кештері өткізіледі. Білімділік кештері кейде коммерциялық емес ұйымдар үшін қайырымдылық шарасы ретінде қолданылады, және олар Үлкен Сент-Луис аймағында кең таралған.