Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мусульманмен байланысты бейнелеу өнерінің түрлері – бұл көркем өнер тарихындағы бейнелеу өнері.
Visual art forms associated with Muslims
the visual arts in art history
Ислам өнері – ислам мәдениетінің бір бөлігі болып табылады және 7-шы ғасырдан бері мұсылман халқы қоныстанған немесе билік еткен аймақтарда өмір сүрген адамдар жасаған бейнелеу өнерін қамтиды. Ислам өнері – кең ауқымды елдер, кезеңдер мен жанрлардағы ерекше дәстүрлерді білдіретін ұғым, оны алғаш рет 19-шы ғасырдың соңында Батыс өнер тарихшылары қолданды. Қоғамдық ислам өнері дәстүрлі түрде бейнеленбейді, тек өсімдік пішіндерін, әсіресе спираль тәрізді арабтарды кеңінен қолданумен ерекшеленеді. Бұлар көбінесе ислам каллиграфиясымен және геометриялық өрнектермен біріктіріледі, олар керамика немесе металл бұйымдары сияқты кішкентай заттардан бастап, мешіттер сияқты ірі ғимараттардың сыртында және ішіндегі әшекейлік схемаларға дейін әртүрлі материалдарда кездеседі. Ислам өнерінің басқа түрлеріне ислам миниатюралық суреттері, ислам әйнегі немесе қыш ыдыстары сияқты артефакттар, сондай-ақ кілемдер мен кестелер сияқты тоқыма өнерлері жатады. Ислам өнерінің алғашқы дамуына Рим өнері, ерте христиан өнері (әсіресе Византия өнері) және Сасанид өнері әсер етті, ал кейінірек Орталық Азияның көшпелі дәстүрлерінен де ықпал алды. Қытай өнері ислам суреттеріне, қыш құмыраларына және тоқыма өнімдеріне елеулі әсер етті. Ислам өнерінің бастапқы қадамдарынан бері ол Құранның және басқа да маңызды діни еңбектердің жазба нұсқасына негізделген, бұл сөзді құдайлық аянның құралы ретінде бейнелейтін каллиграфияның маңызды рөлінде көрінеді. Діни ислам өнері көбінесе суреттердің болмауымен және каллиграфиялық, геометриялық және абстрактілі гүлдік өрнектердің кеңінен қолданылуымен сипатталады. Мұсылман әлемінің дүниелік өнерінде адам және жануарлар бейнелері барлық ислам мәдениеттерінде тарихи түрде гүлденген, бірақ діни көзқарастарға қарсы болғандықтан, суреттердегі тірі жандар көбінесе стильделіп, әртүрлі декоративтік фигуралық дизайнға әкелді. Дегенмен, исламның кейбір түсіндірмелерінде тірі жандарды бейнелеуге тыйым салу қарастырылады, бұл аниконизм деп те аталады. Ислам аниконизмі, ішінара, жалған құдайларға табынуға тыйым салудан және тірі формаларды жарату – Құдайдың құқығы деп сенуден туындайды.
Islamic art is a part of Islamic culture and encompasses the visual arts produced since the 7th century CE by people who lived within territories inhabited or ruled by Muslim populations. Referring to characteristic traditions across a wide range of lands, periods, and genres, Islamic art is a concept used first by Western art historians in the late 19th century. Public Islamic art is traditionally non representational, except for the widespread use of plant forms, usually in varieties of the spiralling arabesque. These are often combined with Islamic calligraphy, geometric patterns in styles that are typically found in a wide variety of media, from small objects in ceramic or metalwork to large decorative schemes in tiling on the outside and inside of large buildings, including mosques. Other forms of Islamic art include Islamic miniature painting, artefacts like Islamic glass or pottery, and textile arts, such as carpets and embroidery. The early developments of Islamic art were influenced by Roman art, Early Christian art (particularly Byzantine art), and Sassanian art, with later influences from Central Asian nomadic traditions. Chinese art had a significant influence on Islamic painting, pottery, and textiles. From its beginnings, Islamic art has been based on the written version of the Quran and other seminal religious works, which is reflected by the important role of calligraphy, representing the word as the medium of divine revelation. Religious Islamic art has been typically characterized by the absence of figures and extensive use of calligraphic, geometric and abstract floral patterns. In secular art of the Muslim world, representations of human and animal forms historically flourished in nearly all Islamic cultures, although, partly because of opposing religious sentiments, living beings in paintings were often stylized, giving rise to a variety of decorative figural designs. Some interpretations of Islam, however, include a ban of depiction of animate beings, also known as aniconism. Islamic aniconism stems in part from the prohibition of idolatry and in part from the belief that creation of living forms is God's prerogative.
Терминология
"Ислам өнері" тұжырымын кейбір заманауи өнер тарихшылары батыс мәдени көзқарастарының бір құралы ретінде сарапқа салса да, мұсылман әлеміндегі әртүрлі уақыттарда және орындарда, әсіресе Исламның алтын ғасырында жасалған өнерлердің ұқсастықтары осы терминді кеңінен қолдануға жеткілікті себеп болды. Жәсілин К. Кернер сияқты ғалымдар оның 40-тан астам елді қамтитын кең ауқымын және Батыс пен, соңғы кезде мұсылман қоғамдарындағы артып келе жатқан қызығушылықты атап көрсетті. Сонымен қатар, Ислам музейлерінің тізімі осы өнер тарихы терминінің кеңінен қабылдануын көрсетеді. "Британника энциклопедиясы" "Ислам өнері" дегенді бейнелеу өнері, әдебиет, сахна өнері және "кез келген толыққанды анықтамаға қарсы келетін" музыка деп анықтайды. Қатаң мағынада, бұл термин діни амалдармен тығыз байланысты өнер туындыларына ғана қатысты болуы мүмкін. Бірақ көбінесе ол "мұсылман халқы жасаған барлық өнерді, олардың дінімен байланысты болсын, болмасын" қамтиды. Басқа жазуларға поэзия жолдары, меншік немесе сыйлық туралы мәліметтер кіреді. Екі негізгі шрифт – символдық куфи және насх шрифттері, олар ғимараттардың қабырғалары мен күмбездерін, минбарлардың жақтарын және металл бұйымдарын әсемдеуге және көркемдігін арттыруға қолданылады. Сурет немесе мүсін түріндегі ислам каллиграфиясы кейде Құран өнері деп аталады. Құранның жазба нұсқалары үшін қолданылатын қолжазбалардың дәстүрлі араб каллиграфиясының әртүрлі формалары мен әшекейлері исламдық бейнелеу өнерінің орталық дәстүрін құрайды. Арабеск жиі Құдайдың жоғары, бөлінбес және шексіз табиғатын бейнелеу үшін қолданылады. 9-11 ғасырлардағы Шығыс парсы керамикасы, тек өте стильденген жазулармен әшекейленген және "эпиграфиялық тауарлар" деп аталған, "мүмкін, барлық парсы керамикасының ең нәзік және сезімтал түрі" деп сипатталған. Көптеген маңызды ғимараттардың ішкі және сыртқы бөліктерінде, кейде әріптерді рельефте көтеріп немесе фонды кесіп жасалған плиткалардан жасалған үлкен жазулар кездеседі. Күрделі ойылған каллиграфия да ғимараттарды әсемдейді. Ислам дәуірінің көп бөлігінде монеталардың көпшілігі тек әріптерді көрсеткен, олар кішкентай өлшемдеріне және өндіріс ерекшеліктеріне қарамастан, көбінесе өте әдемі болған. Осман сұлтанының туграсы немесе монограммасы ресми құжаттарда кеңінен қолданылған, маңызды құжаттар үшін өте күрделі әшекейлер жасалған. Альбомдарға арналған жеке каллиграфиялық парақтарда қысқа өлеңдер, Құран аяттары немесе басқа мәтіндер болуы мүмкін. Негізгі тілдер, барлығы араб әрпін пайдаланады: араб тілі, әрқашан Құран аяттары үшін қолданылады, парсы әлемінде парсы тілі, әсіресе поэзия үшін, және түрік тілі, ал урду тілі кейінгі ғасырларда пайда болды. Каллиграфтар әдетте басқа суретшілерге қарағанда жоғары мәртебеге ие болған.
Although the concept of "Islamic art" has been put into question by some modern art historians as a construct of Western cultural views, the similarities between art produced at widely different times and places in the Muslim world, especially in the Islamic Golden Age, have been sufficient to keep the term in wide use as a useful classification since the late 19th century. Scholars such as Jacelyn K. Kerner have drawn attention to its wide ranging scope referring to more than 40 nations and to the growing public interest both in Western as well as, more recently, in Muslim societies. Further, the List of Islamic museums bears witness to this art historical term having found wide acceptance. The Encyclopædia Britannica defines "Islamic arts" as including visual arts, literature, performing arts and music that "virtually defies any comprehensive definition". In a strict sense, the term might only refer to artistic manifestations that are closely related to religious practice. Most often, however, it is meant to include "all of the arts produced by Muslim peoples, whether connected with their religion or not." Other inscriptions include verses of poetry, and inscriptions recording ownership or donation. Two of the main scripts involved are the symbolic kufic and naskh scripts, which can be found adorning and enhancing the visual appeal of the walls and domes of buildings, the sides of minbars, and metalwork. Islamic calligraphy in the form of painting or sculptures is sometimes referred to as Quranic art. The various forms of traditional Arabic calligraphy and decoration of the manuscripts used for written versions of the Qur'an represent a central tradition of Islamic visual art. The arabesque is often used to symbolize the transcendent, indivisible and infinite nature of God. East Persian pottery from the 9th to 11th centuries, decorated only with highly stylised inscriptions and called "epigraphic ware", has been described as "probably the most refined and sensitive of all Persian pottery". Large inscriptions made from tiles, sometimes with the letters raised in relief, or the background cut away, are found on the interiors and exteriors of many important buildings. Complex carved calligraphy also decorates buildings. For most of the Islamic period the majority of coins only showed lettering, which are often very elegant despite their small size and nature of production. The tughra or monogram of an Ottoman sultan was used extensively on official documents, with very elaborate decoration for important ones. Other single sheets of calligraphy, designed for albums, might contain short poems, Qur'anic verses, or other texts. The main languages, all using Arabic script, are Arabic, always used for Qur'anic verses, Persian in the Persianate world, especially for poetry, and Turkish, with Urdu appearing in later centuries. Calligraphers usually had a higher status than other artists.
Сурет
Құранда айыптамағанмен, адам мен жануарлардың бейнелерін жасау көптеген ислам мәдениеттерінде жақтырмассыздықпен қарастырылады және барлық Ибраһим діндеріне ортақ пұтқа табынуға қарсы заңдармен байланысты. Абдуллаһ ибн Масуд Мұхаммедтің: «Қиямет күні Алла Тағала ең қатты жазалайтын адамдар – бейне жасаушылар болады» дегенін жеткізді (әл-Бухари). Дегенмен, бұл ереже әртүрлі ғалымдар мен әртүрлі тарихи кезеңдерде әртүрлі түсіндірілді, және моғол, парсы және түрік өнерінде жануарлар мен адамдардың суреттері кездеседі. Сиях Қалам (Қара қалам) исламдық әңгімелердегі жын-перілерді бейнелейді, бірақ Орталық Азиядан шыққан сияқты. Жанды нәрселердің бейнелерін жасауға деген бұл қарсылықтың болуы исламдық көркем мәдениетінің негізгі аспектілері ретінде каллиграфияның, мозаиканың және үлгілердің кең таралғанын түсіндіру үшін қолданылады. Қабырға суреттерінің дәстүрі болғанмен, әсіресе парсы әлемінде, ислам әлеміндегі суреттің ең жақсы сақталған және ең жоғары дамыған түрі – жарықтандырылған қолжазбалардағы миниатюра, немесе кейінірек муракқа немесе миниатюралар мен каллиграфияның альбомдарына қосу үшін бір бетке айналды. Парсы миниатюрасының дәстүрі шамамен 13 ғасырдан бері басымдыққа ие, ол Түркияның Осман миниатюрасына және Үндістанның Моғол миниатюрасына күшті әсер етті. Миниатюралар әсіресе сарай өнері болды, және олар көпшілікке көрсетілмегендіктен, адам бейнесін бейнелеуге қатысты шектеулер әлдеқайда жеңіл болған деп есептеледі, және шын мәнінде миниатюраларда көбінесе көптеген кішкентай фигуралар болады, ал 16 ғасырдан бастап жеке тұлғалардың портреттері де кездеседі. Ертедегі мысалдар қазір сирек болса да, адам бейнелі өнері ислам елдерінде діни емес жағдайларда, атап айтқанда Омейядтың бірнеше шөл қамалында (шамамен 660–750) және Аббасид халифаты кезінде (шамамен 749–1258) үздіксіз дәстүр болып келді. Ірі суреттелген кітаптарға тапсырыс берушілер көбінесе парсы поэзиясының классиктері болған, мысалы, «Шахнаме» дастаны, бірақ моғолдар мен османдықтар моғол императорларының автобиографиясы және түрік жаулап алуларының әскери хроникалары бар жақындағы тарихтың бай қолжазбаларын жасады. Билеушілердің портреттері 16 ғасырда, кейін Персияда пайда болды, содан кейін өте танымал болды. Моғол портреттері, әдетте профильде, өте нәзік және реалистік стильде салынған, ал Османдық портреттерінің ең жақсылары күшті стильде жасалған. Альбом миниатюраларында көбінесе пикник көріністері, жеке тұлғалардың немесе (әсіресе Үндістанда) жануарлардың портреттері немесе екі жыныстың да идеалдастырылған жас сұлулары бейнеленген. Қытайдың ықпалы кітаптың табиғи тік пішімін ерте қабылдауына әкелді, бұл құстың көзқарасын дамытуға әкелді, онда төбелі пейзаж немесе сарай ғимараттарының өте мұқият бейнеленген аясы көктің кішкентай бөлігін қалдыруға дейін көтеріледі. Фигуралар фонға әртүрлі жазықтықта орналастырылған, ал рецессия (көзден қашықтық) кеңістіктегі алыста орналасқан фигураларды жоғарырақ орналастыру арқылы көрсетіледі, бірақ бірдей мөлшерде. Түстер, көбінесе жақсы сақталған, қатты контрастты, жарқын және айқын. Дәстүр 16 және 17 ғасырдың басында өркендеді, бірақ 19 ғасырдың басына дейін жалғасты, ал 20 ғасырда қайта жаңғырды. 20 ғасырдың ортасынан бастап голланд отаршылдарының кетуінен кейін бірнеше индонезиялық суретшілер абстрактілік экспрессионизмді геометриялық нысандармен, индонезиялық символдармен және ислам каллиграфиясымен біріктіріп, діни ықпал еткен абстрактілік өнерді жасады. Бұл қозғалыстың рухани орталығы Бандунг технология институты (ITB) болып табылады, оның негізгі өкілдері ретінде А. Д. Пирус, Ахмад Садали, Мохтар Апин және Уми Дачлан сияқты жетекші оқытушылар бар.
While not condemned in the Quran, making images of human beings and animals is frowned upon in many Islamic cultures and connected with laws against idolatry common to all Abrahamic religions. Abdullaah ibn Mas'ood reported Muhammad said, "Those who will be most severely punished by Allah on the Day of Resurrection will be the image makers" (reported by al Bukhaari). However, this rule has been interpreted in different ways by different scholars and in different historical periods, and there are examples of paintings of both animals and humans in Mughal, Persian, and Turkish art. Siyah Qalam (Black Pen), frequently depicts demonic creatures (div) from Islamic narratives, but seem of Central Asian origin. The existence of this aversion to creating images of animate beings has been used to explain the prevalence of calligraphy, tessellation, and pattern as key aspects of Islamic artistic culture. Although there has been a tradition of wall paintings, especially in the Persianate world, the best surviving and highest developed form of painting in the Islamic world is the miniature in illuminated manuscripts, or later as a single page for inclusion in a muraqqa or bound album of miniatures and calligraphy. The tradition of the Persian miniature has been dominant since about the 13th century, strongly influencing the Ottoman miniature of Turkey and the Mughal miniature in India. Miniatures were especially an art of the court, and because they were not seen in public, it has been argued that constraints on the depiction of the human figure were much more relaxed, and indeed miniatures often contain great numbers of small figures, and from the 16th century portraits of single ones. Although surviving early examples are now uncommon, human figurative art was a continuous tradition in Islamic lands in secular contexts, notably several of the Umayyad Desert Castles (c. 660–750), and during the Abbasid Caliphate (c. 749–1258). The largest commissions of illustrated books were usually classics of Persian poetry such as the epic Shahnameh, although the Mughals and Ottomans both produced lavish manuscripts of more recent history with the autobiographies of the Mughal emperors, and more purely military chronicles of Turkish conquests. Portraits of rulers developed in the 16th century, and later in Persia, then becoming very popular. Mughal portraits, normally in profile, are very finely drawn in a realist style, while the best Ottoman ones are vigorously stylized. Album miniatures typically featured picnic scenes, portraits of individuals or (in India especially) animals, or idealized youthful beauties of either sex. Chinese influences included the early adoption of the vertical format natural to a book, which led to the development of a birds eye view where a very carefully depicted background of hilly landscape or palace buildings rises up to leave only a small area of sky. The figures are arranged in different planes on the background, with recession (distance from the viewer) indicated by placing more distant figures higher up in the space, but at essentially the same size. The colours, which are often very well preserved, are strongly contrasting, bright and clear. The tradition reached a climax in the 16th and early 17th centuries, but continued until the early 19th century, and has been revived in the 20th. Since the mid 20th century following the departure of the Dutch colonialists, several Indonesian painters combined Abstract Expressionism with geometric forms, Indonesian symbols and Islamic calligraphy, creating religiously influenced Abstract Art. The spiritual centre of this movement is the Bandung Institute of Technology (ITB), with leading teachers such as A. D. Pirous, Ahmad Sadali, Mochtar Apin and Umi Dachlan as their main representatives.
Киіз үй маталары
Ислам әлемінен тыс жерлерде Ислам өнерінің ешбір туындысы, көбінесе Шығыс кілемі деп аталатын, шүберек кілемнен артық танымал болған жоқ. Олардың мүмкіндіктері күнделікті ислам және мұсылман өмірінде кеңінен қолданылады: еден төсемесінен бастап сәулетті безендіруге дейін, жастықтардан тіреуіштерге дейін, түрлі пішіндегі қаптар мен сөмкелерге дейін, сондай-ақ діни заттарға (мысалы, намаз оқуға арналған кілем, таза орын қамтамасыз ететін). Олар орта ғасырдың соңынан бері басқа аймақтарға экспортталатын маңызды тауар болды, еденді ғана емес, үстелдерді де жабу үшін пайдаланылды – бұл Еуропада ұзақ уақыт бойы кең таралған, қазір тек Нидерландыда ғана сақталған әдет. Кілем тоқу – ислам қоғамдарындағы бай және терең тамырланған дәстүр, бұл өнеркәсіп ірі қалалық фабрикаларда да, сондай-ақ ауылдық жерлерде және көшпелі елді мекендерде де дамыған. Бұрынғы заманда патшалық қолдауымен жұмыс істейтін арнайы мекемелер мен шеберханалар болды. Исламның ерте кілемдері, яғни 16 ғасырға дейінгі кілемдер өте сирек кездеседі. Көбірек үлгілер Батыста сақталған, ал Еуропа суретшілерінің Ренессанс кезеңінде салған шығыс кілемдері олар туралы маңызды мәліметтердің көзі болып табылады, себебі олар құнды импорттық тауарлар болғандықтан дәл бейнеленген. Кілем тоқымашы үшін ең оңай және табиғи дизайн – түзу сызықтар мен жиектерден тұрады. Ең ерте сақталған немесе суреттерде бейнеленген ислам кілемдері геометриялық өрнектерге ие немесе өте стильделген жануарлар бейнесін көрсетеді. Арабескенің ағын күйіндегі бұралалары мен қисықтары ислам өнерінің маңызды бөлігі болғандықтан, осы екі стиль арасындағы өзара әрекеттесу және кернеу кілем дизайнының ұзақ уақыт бойы басты ерекшелігі болды. 16 ғасылдың Мысыр кілемдерінің бірнеше үлгілері сақталған, соның ішінде Флоренциядағы Питти сарайының шатырында жаңадан табылған, сегізбұрышты дөңгелектер мен жұлдыздардың күрделі өрнектері, бірнеше түспен боялған, көрерменге жарқырап көрінеді. Бұл кілемдерді Мамлюктер кезеңінде бастап шығаруды Осман империясы Мысырды жаулап алғаннан кейін де жалғастырды. Тағы бір күрделі дәстүр – парсы кілемі, ол 16 және 17 ғасырлардағы Ардабил және Таж кілемдері сияқты туындыларындағыдай ең биік деңгейіне жетті. Осы ғасырда Осман және Моғол сарайлары да өздерінің иеліктерінде үлкен ресми кілемдер жасауға қолдау көрсетуді бастады, бұл парсы дәстүріндегі соңғы сарай стиліне бейімделген дизайнерлердің қатысуымен жүзеге асты. Бұл кілемдер исламдық жарықтандыру және басқа да өнер түрлерімен ортақ дизайн стилін қолданады, көбінесе үлкен орталық мотивті және әрқашан кең және анық шекараларды көрсетеді. Патша сарайының шеберханалары жасаған керемет үлгілер байлар үшін және экспортқа арналған кішігірім кілемдерге тарады, ал 16 және 17 ғасырлардағы кілемдерге ұқсас үлгілер бүгінде көптеп өндірілуде. Ескі кілемдерді сипаттау кезінде кілем тоқу орталықтарының атаулары белгі ретінде қолданылады, бірақ олардың шығу тегін растайтын нақты дәлелдердің орнына көбінесе дизайнға сүйену арқылы анықталады. Зерттеулер дизайнның дәстүрлі түрде байланысты орталықпен шектелмейтінін көрсетті, ал көптеген кілемдердің шығу тегі әлі де белгісіз. Парсы, түрік және араб орталықтарынан басқа, кілемдер Орталық Азияда, Үндістанда, Испанияда және Балқанда да жасалды. Испан кілемдері, кейде исламдық өрнектерді бұзып, қанаттарды қосатын, Еуропада жоғары беделге ие болды, оларды патшалар және Папа сарайы, Авиньон тапсырыс берді, ал индустрия Реконкистадан кейін де жалғасты. Армян кілем тоқу туралы көптеген ерте деректерде айтылады, және ол Шығыс Түркия мен Кавказ өндірісінің дәстүрлі түрде ойланғаннан гөрі әлдеқайда көп бөлігін құрауы мүмкін. Солтүстік Африканың бербер кілемдері ерекше дизайн дәстүріне ие. Қалалық шеберханалардың өнімдерінен басқа, кілемдерді алыс базарларға жеткізетін сауда желілерімен байланыста болған, сонымен қатар жергілікті дәстүрлі дизайндарға жақын жұмыс істейтін үлкен және кең таралған ауылдық және көшпелі өнеркәсіп болды. Сонымен қатар, еденге және қабырғаға арналған кілемдер, келемдер және басқа да пішінді немесе кестеленген маталар өндірілді. Адам бейнесін көрсететін суреттер ислам елдерінде өте танымал, бірақ Батысқа салыстырмалы түрде сирек экспортталады, онда абстрактілі дизайн нарықтың күткені болып табылады.
No Islamic artistic product has become better known outside the Islamic world than the pile carpet, more commonly referred to as the Oriental carpet (oriental rug). Their versatility is utilized in everyday Islamic and Muslim life, from floor coverings to architectural enrichment, from cushions to bolsters to bags and sacks of all shapes and sizes, and to religious objects (such as a prayer rug, which would provide a clean place to pray). They have been a major export to other areas since the late Middle Ages, used to cover not only floors but tables, for long a widespread European practice that is now common only in the Netherlands. Carpet weaving is a rich and deeply embedded tradition in Islamic societies, and the practice is seen in large city factories as well as in rural communities and nomadic encampments. In earlier periods, special establishments and workshops were in existence that functioned directly under court patronage. Very early Islamic carpets, i. e. those before the 16th century, are extremely rare. More have survived in the West and oriental carpets in Renaissance painting from Europe are a major source of information on them, as they were valuable imports that were painted accurately. The most natural and easy designs for a carpet weaver to produce consist of straight lines and edges, and the earliest Islamic carpets to survive or be shown in paintings have geometric designs, or centre on very stylized animals, made up in this way. Since the flowing loops and curves of the arabesque are central to Islamic art, the interaction and tension between these two styles was long a major feature of carpet design. There are a few survivals of the grand Egyptian 16th century carpets, including one almost as good as new discovered in the attic of the Pitti Palace in Florence, whose complex patterns of octagon roundels and stars, in just a few colours, shimmer before the viewer. Production of this style of carpet began under the Mamluks but continued after the Ottomans conquered Egypt. The other sophisticated tradition was the Persian carpet which reached its peak in the 16th and early 17th century in works like the Ardabil Carpet and Coronation Carpet; during this century the Ottoman and Mughal courts also began to sponsor the making in their domains of large formal carpets, evidently with the involvement of designers used to the latest court style in the general Persian tradition. These use a design style shared with non figurative Islamic illumination and other media, often with a large central gul motif, and always with wide and strongly demarcated borders. The grand designs of the workshops patronized by the court spread out to smaller carpets for the merely wealthy and for export, and designs close to those of the 16th and 17th centuries are still produced in large numbers today. The description of older carpets has tended to use the names of carpet making centres as labels, but often derived from the design rather than any actual evidence that they originated from around that centre. Research has clarified that designs were by no means always restricted to the centre they are traditionally associated with, and the origin of many carpets remains unclear. As well as the major Persian, Turkish and Arab centres, carpets were also made across Central Asia, in India, and in Spain and the Balkans. Spanish carpets, which sometimes interrupted typical Islamic patterns to include coats of arms, enjoyed high prestige in Europe, being commissioned by royalty and for the Papal Palace, Avignon, and the industry continued after the Reconquista. Armenian carpet weaving is mentioned by many early sources, and may account for a much larger proportion of East Turkish and Caucasian production than traditionally thought. The Berber carpets of North Africa have a distinct design tradition. Apart from the products of city workshops, in touch with trading networks that might carry the carpets to markets far away, there was also a large and widespread village and nomadic industry producing work that stayed closer to traditional local designs. As well as pile carpets, kelims and other types of flat weave or embroidered textiles were produced, for use on both floors and walls. Figurative designs, sometimes with large human figures, are very popular in Islamic countries but relatively rarely exported to the West, where abstract designs are generally what the market expects.
Керамика
Ислам өнері керамикада, қыш және қабырғаларға арналған плиткаларда ерекше жетістіктерге қол жеткізді, ал қабырға суреттерінің болмауы салдарынан басқа мәдениеттерде теңдесі жоқ деңгейге көтерілді. Ертедегі қыш ыдыстар көбінесе глазурьленбеген, бірақ қалайымен жабық глазурь исламдық қыш өндірушілері жасаған алғашқы жаңа технологиялардың бірі болды. Исламның алғашқы мөлдір емес глазурьлерін 8 ғасырдың шамасында Басрада көк түспен боялған ыдыстар түрінде кездестіруге болады. Тағы бір маңызды үлес – 9 ғасырдағы Иракта пайда болған тас қыш керамикасының дамуы. Шыны және қыш өнімдерін өндіруге арналған алғашқы өнеркәсіптік кешен 8 ғасырда Сирияның Ракка қаласында салынды. Ислам әлеміндегі инновациялық қыш өндірісінің басқа орталықтарына Фустат (975-1075 жж.), Дамаск (1100-1600 жж.) және Тәбриз (1470-1550 жж.) кірді. Жарқыраған түстермен жасалған жылтыр ыдыстар, мұсапыр мен византиялық техникалардың жалғасы болуы мүмкін, бірақ 9 ғасырдан бастап Парсы мен Сирияда қыш пен шыныдан жасалған немесе олардың негізінде дамыды. Ислам керамикасы қытай керамикасының ықпалында болды, оның жетістіктері жоғары бағаланды және үлгі алынды. Бұл әсіресе моңғолдар мен Тимур әулеттерінің шапқындарынан кейін байқалды. Техникалар, пішіндер және сәндік мотивтерге әсер етті. Ерте заманауи кезеңге дейін батыс керамикасының ықпалы шамалы болды, бірақ ислам керамикасы Еуропада үлкен сұранысқа ие болды және көбінесе көшірілді. Мысалы, альбарелло – дәріханалардың майларын және құрғақ дәрі-дәрмектерін сақтауға арналған майолика ыдысы. Осы типтегі дәріханалық құмыраның дамуы Исламның Таяу Шығысында бастау алды. Испан-мавр үлгілері Италияға экспортталып, 15 ғасыр Флоренциясындағы алғашқы итальяндық үлгілерді ынталандырды. Испан-мавр стилі 8 ғасырда Аль-Андалуз немесе мұсылмандық Испанияда египеттік ықпалмен пайда болды, бірақ ең жақсы өнімдер көптеген жағдайларда кейінірек, негізінен мұсылман болған, бірақ христиандық корольдықтар қайта басып алған аймақтарда жұмыс істеген қыш өндірушілердің еңбегі болды. Оның дизайнында исламдық және еуропалық элементтер үйлесім тапқан, ал көп бөлігі көрші елдерге экспортталды. Ол Еуропаға екі керамикалық техниканы енгізді: мөлдір емес ақ қалайы глазурімен жабу және металл жылтырларымен бояу. Османдық Изник керамикасы 16 ғасырда ең жақсы жұмыстарды жасады, плиткалар мен үлкен ыдыстар гүлдік мотивтермен әсем безенді, бұл мотивтер тағы да бір рет қытайлық Юань және Мин керамикасының ықпалында болды. Бұл әлі де қыштан жасалған, ислам елдерінде қазіргі заманға дейін қыштан жасалған ыдыстар өндірілмеген, бірақ қытайлық фарфор импортталып, жоғары бағаланды. Орта ғасырлық ислам әлемінде жануарлар мен адамдар бейнеленген қыш ыдыстар да болды. Мұндай мысалдарды орта ғасырлық ислам әлемінің барлық аймақтарында, әсіресе Парсы және Мысырда кездестіруге болады.
Islamic art has very notable achievements in ceramics, both in pottery and tiles for walls, which in the absence of wall paintings were taken to heights unmatched by other cultures. Early pottery is often unglazed, but tin opacified glazing was one of the earliest new technologies developed by the Islamic potters. The first Islamic opaque glazes can be found as blue painted ware in Basra, dating to around the 8th century. Another significant contribution was the development of stonepaste ceramics, originating from 9th century Iraq. The first industrial complex for glass and pottery production was built in Raqqa, Syria, in the 8th century. Other centers for innovative pottery in the Islamic world included Fustat (from 975 to 1075), Damascus (from 1100 to around 1600) and Tabriz (from 1470 to 1550). Lusterwares with iridescent colours may have continued pre Islamic Roman and Byzantine techniques, but were either invented or considerably developed on pottery and glass in Persia and Syria from the 9th century onwards. Islamic pottery was often influenced by Chinese ceramics, whose achievements were greatly admired and emulated. This was especially the case in the periods after the Mongol invasions and those of the Timurids. Techniques, shapes and decorative motifs were all affected. Until the Early Modern period Western ceramics had very little influence, but Islamic pottery was very sought after in Europe, and often copied. An example of this is the albarello, a type of maiolica earthenware jar originally designed to hold apothecaries' ointments and dry drugs. The development of this type of pharmacy jar had its roots in the Islamic Middle East. Hispano Moresque examples were exported to Italy, stimulating the earliest Italian examples, from 15th century Florence. The Hispano Moresque style emerged in Al Andaluz or Muslim Spain in the 8th century, under Egyptian influence, but most of the best production was much later, by potters presumed to have been largely Muslim but working in areas reconquered by the Christian kingdoms. It mixed Islamic and European elements in its designs, and much was exported across neighbouring European countries. It had introduced two ceramic techniques to Europe: glazing with an opaque white tin glaze, and painting in metallic lusters. Ottoman İznik pottery produced most of the best work in the 16th century, in tiles and large vessels boldly decorated with floral motifs influenced, once again, by Chinese Yuan and Ming ceramics. These were still in earthenware; there was no porcelain made in Islamic countries until modern times, though Chinese porcelain was imported and admired. The medieval Islamic world also had pottery with painted animal and human imagery. Examples are found throughout the medieval Islamic world, particularly in Persia and Egypt.
Тақталау
Иерусалимдегі Dome of the Rock сияқты ең алғашқы исламдық ғимараттардың ішкі қабырғалары византия стилінде мозаикамен әшекейленген, бірақ адам бейнелері болмаған. 9 ғасырдан бастап ішкі және сыртқы қабырғалар мен күмбездер үшін шыныланған және жарқын түсті плиткалардың ерекше исламдық дәстүрі қалыптасты. Кейбір ертерек схемалар абстрактілі геометриялық өрнектер жасау үшін әрқайсысы бір түсті, пішінге келтірілген немесе кішкентай, бірнеше пішінді плиткалардың қоспасын пайдаланған. Кейінірек жасалған үлкен суреттер схеманың бір бөлігімен плиткаларды күйдіру алдында бояуды қолданды – бұл күйдірудің тұрақты нәтижелеріне сенімділікті қажет ететін тәсіл. Кейбір элементтер, әсіресе жазулардың әріптері үш өлшемді бейнелеумен жасалған, ал әсіресе Парсыда кейбір плиткаларда жануарлар немесе жеке адамдардың суреттері болуы мүмкін. Бұл көбінесе қарапайым түстердегі плиткалардан тұратын, бірақ арасында толық боялған үлкен плиткалармен толықтырылған дизайнның бөлігі болды. Үлкен плиткалар көбінесе сегіз қырлы жұлдыз тәрізді болып келеді және жануарлар, адам басы немесе кеудесі, өсімдіктер немесе басқа да мотивтер бейнеленуі мүмкін. Геометриялық өрнектер, мысалы, қазіргі Солтүстік Африканың zellij жұмысы, әрқайсысы бір түсті, бірақ әртүрлі және реттелген пішінді кішкентай плиткалардан жасалған, көбінесе «мозаика» деп аталады, бірақ бұл толыққанды дұрыс емес. Моғолдар «парчин кари» түрін артық көріп (және оны алуға шамасы келген), жартылай қымбат тастардан жасалған, кейде әшекей тастармен безендірілген панельдерден құралған пиетра-дура әшекейлеуін қолданған. Мұны Тадж-Махал, Агра бекінісі және басқа да императорлық тапсырыстарда көруге болады. Мотивтер әдетте гүлдік болады, парсы немесе түрік жұмыстарына қарағанда қарапайым және реалистік стильде, моғол миниатюраларындағы өсімдіктермен байланысты.
The earliest grand Islamic buildings, like the Dome of the Rock in Jerusalem, had interior walls decorated with mosaics in the Byzantine style, but without human figures. From the 9th century onwards the distinctive Islamic tradition of glazed and brightly coloured tiling for interior and exterior walls and domes developed. Some earlier schemes create designs using mixtures of tiles each of a single colour that are either cut to shape or are small and of a few shapes, used to create abstract geometric patterns. Later large painted schemes use tiles painted before firing with a part of the scheme – a technique requiring confidence in the consistent results of firing. Some elements, especially the letters of inscriptions, may be moulded in three dimensional relief, and in especially in Persia certain tiles in a design may have figurative painting of animals or single human figures. These were often part of designs mostly made up of tiles in plain colours, but with larger fully painted tiles at intervals. The larger tiles are often shaped as eight pointed stars, and may show animals or a human head or bust, or plant or other motifs. The geometric patterns, such as modern North African zellij work, made of small tiles each of a single colour but different and regular shapes, are often referred to as "mosaic", which is not strictly correct. The Mughals made much less use of tiling, preferring (and being able to afford) "parchin kari", a type of pietra dura decoration from inlaid panels of semi precious stones, with jewels in some cases. This can be seen at the Taj Mahal, Agra Fort and other imperial commissions. The motifs are usually floral, in a simpler and more realistic style than Persian or Turkish work, relating to plants in Mughal miniatures.
Шыны
Орта ғасырдың көп бөлігінде исламдық шыны Еуразиядағы ең жетілген шыны болды, және ол Еуропа мен Қытайға экспортталды. Ислам сасанидтер мен ежелгі римдік шыны өндірісінің дәстүрлі аймақтарының көп бөлігін иеленді, ал исламға дейінгі шыныда бейнелі безендірудің ролі шағын болғандықтан, стильдегі өзгеріс күрт емес, бірақ бүкіл аймақ бастапқыда саяси біртұтас болды, мысалы, парсылық жаңалықтар Мысырда бірден қабылданатын. Осы себепті, әртүрлі өндіріс орталықтарын ажырату көбінесе қиын, олардың ішінде Мысыр, Сирия және Персия ең маңыздылары еді, тек материалды ғылыми талдау арқылы, бірақ ол да қиындықтарға толы. Әртүрлі дереккөздерде шыны жасау және шыны саудасы бірнеше орталықтағы еврей қауымының ерекше мамандығы болғаны көрінеді. Дереккөздің сенімділігі төмен: дата=2022 мамыр.
For most of the Middle Ages Islamic glass was the most sophisticated in Eurasia, exported to both Europe and China. Islam took over much of the traditional glass producing territory of Sassanian and Ancient Roman glass, and since figurative decoration played a small part in pre Islamic glass, the change in style is not abrupt, except that the whole area initially formed a political whole, and, for example, Persian innovations were now almost immediately taken up in Egypt. For this reason, it is often impossible to distinguish between the various centres of production, of which Egypt, Syria and Persia were the most important, except by scientific analysis of the material, which itself has difficulties. From various documentary references glassmaking and glass trading seems to have been a speciality of the Jewish minority in several centres. Unreliable source: date=May 2022
8-шы және 11-шы ғасырдың басында сәнді шыныда баса назар "шыны бетін өңдеу" әсеріне аударылды, бастапқыда дөңгелекпен шыныға ойып салу арқылы, кейіннен суретті бедерлі қалдыру үшін фонды кесіп алу арқылы. Еуропада ғана табылған, бірақ исламдық саналатын (немесе нормандық Сицилиядағы мұсылман шеберлері жасаған) өте ірі Hedwig көзілдіктері осының мысалы, бірақ таңғажайып түрде кеш. Бұл және басқа шыны бөлшектері ықтимал, бұрынғы кезеңде жасалған кескінделген тау кристаллынан (мөлдір кварцтан) жасалған ыдыстардың арзан нұсқаларын білдіреді. Сондай-ақ, осы кезеңде шыны кесу және қатты тастан ою өнерлерінің бір кәсіп ретінде қарастырылғандығы туралы мәліметтер бар. 12-шы ғасырдан бастап Персия мен Месопотамиядағы өнеркәсіп төмендеген сияқты, ал сәнді шынының негізгі өндірісі Мысыр мен Сирияға көшті, сондай-ақ тегіс бетті шыныға түстің сәндік әсері пайда болды. Осы кезеңде жергілікті орталықтар Палестинадағы Хеброн шынысы сияқты қарапайым бұйымдар жасады. 8-шы ғасырда Мысырда пайда болған және 12-шы ғасырда кең таралған, керамикадағы гүлдену бұйымдарына ұқсас техникалармен жасалған гүлдену суреті қолданылды. Тағы бір техника – негізгі бетке басқа түсті шыны жіптермен безендіру, кейде оларды тарау және басқа да әсерлер арқылы өңдеу. Репертуарға алтынмен қапталған, боялған және эмальдалған шыны қосылды, сондай-ақ керамика мен металл бұйымдары сияқты басқа материалдардан алынған пішіндер мен мотивтер пайдаланылды. Ең жақсы туындылар – билеуші немесе бай адамдар сыйға тартқан мозаикалық шамдар еді. Безендірудің күрделілігі артқан сайын, негізгі шынының сапасы төмендеді, және ол "көбінесе қоңыр сары түске ие болып, көпіршіктерден сирек таза болатын". 1260 жылғы моңғол шапқыншылығынан кейін Алеппо маңызды орталық болмай қалды, ал Тимур 1400 жылы Самарқанға білікті жұмысшыларды алып кетіп, Сирия өнеркәсібін тоқтатты. 1500 жылға қарай венециялықтар мешіт шамдарына үлкен тапсырыстар ала бастады.
Between the 8th and early 11th centuries the emphasis in luxury glass was on effects achieved by "manipulating the surface" of the glass, initially by incising into the glass on a wheel and later by cutting away the background to leave a design in relief. The very massive Hedwig glasses, only found in Europe but normally considered Islamic (or possibly from Muslim craftsmen in Norman Sicily), are an example of this, though puzzlingly late in date. These and other glass pieces probably represented cheaper versions of vessels of carved rock crystal (clear quartz), themselves influenced by earlier glass vessels. and there is some evidence that at this period glass cutting and hardstone carving were regarded as the same craft. From the 12th century the industry in Persia and Mesopotamia appears to decline, and the main production of luxury glass shifts to Egypt and Syria, and decorative effects of colour on smooth surfaced glass. Throughout the period local centres made simpler wares such as Hebron glass in Palestine. Lustre painting, by techniques similar to lustreware in pottery, dates back to the 8th century in Egypt and became widespread in the 12th century. Another technique was decoration with threads of glass of a different colour, worked into the main surface, and sometimes manipulated by combing and other effects. Gilded, painted, and enameled glass were added to the repertoire, and shapes and motifs borrowed from other media, such as pottery and metalwork. Some of the finest work was in mosaic lamps donated by a ruler or wealthy man. As decoration grew more elaborate, the quality of the basic glass decreased, and it "often has a brownish yellow tinge and is rarely free from bubbles.". Aleppo seems to have ceased to be a major centre after the Mongol invasion of 1260, and Timur appears to have ended the Syrian industry about 1400 by carrying off the skilled workers to Samarkand. By about 1500 the Venetians were receiving large orders for mosque lamps.
Металлдан жасалған бұйымдар
Ортағасырлық ислам металл өнері еуропалық өнерінен түбірінен өзгеше, онда мүсінделген бейнелер мен эмальмен жасалған жарқын әшекейлер басым, ал кейбір туындылар толығымен құнды металдардан жасалған. Керісінше, сақталған ислам металл өнімдері негізінен мыс, қола және болаттан жасалған, қарапайым, бірақ көбінесе монументальді пішіндерге ие және әртүрлі техникалармен жасалған тығыз әшекейлермен безендірілген беттері бар. Түстер көбінесе алтын, күміс, мыс немесе қара ниэлло инкрустациясымен шектелген. Орта ғасырлардан сақталған ең көп туынды – әдемі мыс бұйымдар, олар сақтауға лайықты, бірақ қайтадан балқытуға жеткіліксіз бағалы емес. Мырыш кенінің жергілікті түрде көп болуы, қалайыға қарағанда, қоланың сирек кездесуін түсіндіреді. Шарап құюға арналған құмыралар мен су құмыралары сияқты үй шаруалық заттар бір немесе бірнеше мыс парақтарынан жасалып, біріктіріліп, содан кейін өңделіп, инкрустацияланған. Алтын мен күміс ыдыстарда ішу мен жеу, ежелгі Рим мен Парсы, сондай-ақ ортағасырлық христиандық қоғамдардағы идеал, хадистерде тыйым салынған, сондай-ақ алтын жүзік тағуға да рұқсат етілмеген. Ислам металл өңдеушілерінің еуропалық әріптестерімен салыстырғанда, басқа суретшілер мен қолөнершілерге қарағанда жоғары әлеуметтік мәртебесі болған, ал көптеген ірі туындылар авторлық қолтаңбасымен белгіленген. Ислам металл өнеріне фонтандар немесе акваманильдер сияқты үш өлшемді жануарлардың бейнелері де кіреді, бірақ Византиялық клоизоне техникасында жасалған бір ғана маңызды эмальді туынды белгілі. Пиза гриффині – 11 ғасырдың Аль-Андалусынан шыққан ең үлкен сақталған қоладан жасалған жануар. Көбінесе күрделі әшекейлермен жасалған заттарға төменгі шамдар мен шамдақтар, шамдар, тостағандар, тарелкалар, инелер (вероятно, ваннаға арналған), құмыралар, сондай-ақ сандықтар, қалам сақтағыштар мен тақталар кіреді. Қолды әр тамақтан бұрын және кейін жуу үшін құмыралар мен инелер әкелінетін, сондықтан олар көбінесе әдемі көрнекі туындылар болып табылады. Хорасаннан шыққан 13 ғасырлық әдеттегі құмыра жапырақтармен, жануарлармен және зодиак белгілерімен күміс пен мыстан әшекейленген және бата тілегімен жазылған. Арнайы туындыларға пышақтар, қару-жарақ (әдетте элита үшін үлкен қызығушылық тудыратын) және астролябтар сияқты ғылыми құралдар, сондай-ақ зергерлік бұйымдар жатады. Әшекейлер көбінесе тығыз орналасқан және жиі арабескілер мен каллиграфияны қамтиды, кейде иесінің атын және жасалған күнін көрсетеді.
Medieval Islamic metalwork offers a complete contrast to its European equivalent, which is dominated by modelled figures and brightly coloured decoration in enamel, some pieces entirely in precious metals. In contrast surviving Islamic metalwork consists of practical objects mostly in brass, bronze, and steel, with simple, but often monumental shapes, and surfaces highly decorated with dense decoration in a variety of techniques, but colour mostly restricted to inlays of gold, silver, copper or black niello. The most abundant survivals from medieval periods are fine brass objects, handsome enough to preserve, but not valuable enough to be melted down. The abundant local sources of zinc, compared to tin, explains the rarity of bronze. Household items, such as ewers or water pitchers, were made of one or more pieces of sheet brass, soldered together and subsequently worked and inlaid. The use of drinking and eating vessels in gold and silver, the ideal in ancient Rome and Persia as well as medieval Christian societies, is prohibited by the Hadiths, as was the wearing of gold rings. Islamic metalworkers shared with their European counterparts a relatively high social status, compared to other artists and craftsmen, and many larger pieces are signed. Islamic metalwork includes some three dimensional animal figures, such as fountainheads or aquamaniles, but only one significant enamelled object of Byzantine cloisonné technique is known. The Pisa Griffin is the largest surviving bronze animal, probably from 11th century Al Andalus. More common objects with elaborate decoration include massive low candlesticks and lamp stands, lantern lights, bowls, dishes, basins, buckets (these probably for the bath), and ewers, as well as caskets, pen cases and plaques. Ewers and basins were brought for hand washing before and after each meal, and so are often lavishly treated display pieces. A typical 13th century ewer from Khorasan is decorated with foliage, animals and the Signs of the Zodiac in silver and copper, and carries a blessing. Specialized objects include knives, arms and armour (always of high interest to the elite) and scientific instruments such as astrolabes, as well as jewellery. Decoration is typically densely packed and very often includes arabesques and calligraphy, sometimes naming an owner and giving a date.
Басқа қолданбалы өнер
Басқа материалдарда, оның ішінде қатты тастан жасалған мүсіндер мен зергерлік бұйымдар, піл сүйегінен ойылған өнер туындылары, тоқыма және былғары өнімдері бойынша үлкен жетістіктерге қол жеткізілді. Орта ғасырларда осы салалардағы ислам өнері әлемнің басқа аймақтарында жоғары бағаланды және жиі исламдық территориядан тыс жерлерде саудаланды. Миниатюралық сурет және каллиграфиядан басқа, кітап өнерінің тағы бір саласы – декоративтік әшекейлеу, ол Құран қолжазбаларында ғана кездеседі, сондай-ақ ислам кітаптарының мұқабалары, олар көбінесе сәнді қолжазбаларда аса әсем болып келеді, әшекейлеудегі геометриялық өрнектерді немесе кейде миниатюра суретшілері салған суреттерді пайдаланады. Материалдарға боялған, өңделген және мөрленген былғары, сонымен қатар бояу үстіне жағылған лак кіреді.
High levels of achievement were reached in other materials, including hardstone carvings and jewellery, ivory carving, textiles and leatherwork. During the Middle Ages, Islamic work in these fields was highly valued in other parts of the world and often traded outside the Islamic zone. Apart from miniature painting and calligraphy, other arts of the book are decorative illumination, the only type found in Qur'an manuscripts, and Islamic book covers, which are often highly decorative in luxury manuscripts, using either the geometric motifs found in illumination, or sometimes figurative images probably drawn for the craftsmen by miniature painters. Materials include coloured, tooled and stamped leather and lacquer over paint.
Қымбат бағалы тастар
Мысырлықтардың тас кристалдан ыдыс жасауы 10 ғасырдың соңында пайда болып, шамамен 1040 жылдан кейін дерлік тоқтатылған. Бұл ыдыстардың көптегені Батыста сатылымға шығып, 1062 жылы Фатима халифінің сарайы жалдамалы әскерлер тарапынан тоналып, еуропалық сатып алушыларға түскен, көбінесе шіркеулердің қазынасында қалған. Кейінгі кезеңдерден, әсіресе өте бай Осман және Моғол сарайларында, жартылай асыл тастармен оюланған, беті аз безендірілген, бірақ қымбат тастармен әшекейленген көптеген сәнді заттар бар. Мұндай заттар бұрын да жасалған болуы мүмкін, бірақ олардың сирек қалдықтары ғана сақталған.
Egyptian carving of rock crystal into vessels appears in the late 10th century, and virtually disappears after about 1040 C. E. There are a number of these vessels in the West, which apparently came on the market after the Cairo palace of the Fatimid Caliph was looted by his mercenaries in 1062, and were snapped up by European buyers, mostly ending up in church treasuries. From later periods, especially the hugely wealthy Ottoman and Mughal courts, there are a considerable number of lavish objects carved in semi precious stones, with little surface decoration, but inset with jewels. Such objects may have been made in earlier periods, but few have survived.
Үй және жиһаз
Көне ағаш ою-өрнегі көбінесе сәулет өнерінде қолданылатын жалпақ заттардағы бедер немесе тесілген жұмыс түрінде болады, мысалы, экрандар, есіктер, шатырлар, арқалықтар және фриздер. Маңызды ерекшелік – ғимараттардың шатырлары мен басқа сәулет элементтеріне сталактит тәрізді көрініс беретін күрделі мұқарналар мен мокарабтар. Бұлар көбінесе ағаштан жасалады, кейде ағашқа боялады, бірақ көбінесе бояу алдында жабылатын болады; Испанияның Гранада қаласындағы Альгамбрадағы мысалдар ең танымал. Дәстүрлі ислам жиһазы, сандықтардан басқа, көбінесе жастықтармен жабылады, сақтау үшін шкафтар емес, кішкене шкафтар қолданылады, бірақ 1560 жылға қарай Османдық сарайынан шыққан, айналасы он екі қырлы төменгі дөңгелек үстел, ағаштан жасалған инкрустациясымен және үстел үстіндегі бір үлкен керамикалық плитка немесе тақташасы бар. Османдық сарай жиһазының әдемі әшекейлері қару-жарақ пен музыкалық аспаптарда қолданылған стильдер мен техникалардан дамыған болуы мүмкін, онда ең жоғары сапалы шеберлік қолданылды. Әртүрлі кезеңдерге жататын, өте әсем безендірілген сандықтар мен қораптар да бар. Керемет және әйгілі (жазық емес) шатыр – 12 ғасырдағы Палермодағы Норман Каппелла Палатинаның исламдық құрамының бір бөлігі, ол католик, византиялық және ислам өнерінің ең жақсы элементтерін біріктірген. Гранададағы Альгамбрада да басқа атақты ағаш шатырлар бар.
Older wood carving is typically relief or pierced work on flat objects for architectural use, such as screens, doors, roofs, beams and friezes. An important exception are the complex muqarnas and mocárabe designs giving roofs and other architectural elements a stalactite like appearance. These are often in wood, sometimes painted on the wood, but often plastered over before painting; the examples at the Alhambra in Granada, Spain are among the best known. Traditional Islamic furniture, except for chests, tended to be covered with cushions, with cupboards rather than cabinets for storage, but there are some pieces, including a low round (strictly twelve sided) table of about 1560 from the Ottoman court, with marquetry inlays in light wood, and a single huge ceramic tile or plaque on the tabletop. The fine inlays typical of Ottoman court furniture may have developed from styles and techniques used in weapons and musical instruments, for which the finest craftsmanship available was used. There are also intricately decorated caskets and chests from various periods. A spectacular and famous (and far from flat) roof was one of the Islamic components of the 12th century Norman Cappella Palatina in Palermo, which picked from the finest elements of Catholic, Byzantine and Islamic art. Other famous wooden roofs are in the Alhambra in Granada.
Құс сүйегі
Піл сүйегінен жасалған мүсіндер Орта теңіз аймағында кеңінен таралды, Мысырдан бастау алды, онда дамыған копт өнеркәсібі мұраға қалды; парсы піл сүйегі сирек кездеседі. Көбінесе мүсіндер тегіс беті бар терең ойықтар түрінде жасалған, ал кейбіреулері боялған. Испания жәшіктер мен дөңгелек қораптар жасауға маманданған, оларды әшекейлер мен парфюмерия сақтау үшін пайдаланған болса керек. Олар шамамен 930-1050 жылдар аралығында өндіріліп, көптеп экспортталды. Көптеген мүсіндерге автордың қолы қойылған және жасалған күні көрсетілген, ал сарай мүсіндеріне иесінің аты жазылған; олар көбінесе билеушінің сыйы болған. Кордовада сарай шеберханасынан басқа, сапасы біршама төмен тауарлар өндіретін сауда шеберханалары да болды. 12-13 ғасырларда Нормандық Сицилиядағы шеберханалар сандықтар жасады, кейіннен қуғын-сүргіннен кейін Гранадаға және басқа жерлерге көшіп кеткендігі айтылады. Мысырлық мүсіндер көбінесе ағаштан жасалған бұйымдарға және жиһазға енгізілетін жалпақ панельдер мен фриздер түрінде болды – қазіргі кезде көптегендері бастапқы орналасқан жерінен алынып тасталған. Көптегендері каллиграфиялық өрнектермен безендірілген, ал басқалары Византия дәстүріндегі аң ауының көріністерін бейнелеген, екі жағдайда да арабескілер мен жапырақтар қолданылған.
Ivory carving centred on the Mediterranean, spreading from Egypt, where a thriving Coptic industry had been inherited; Persian ivory is rare. The normal style was a deep relief with an even surface; some pieces were painted. Spain specialized in caskets and round boxes, which were probably used to keep jewels and perfumes. They were produced mainly in the approximate period of 930–1050, and widely exported. Many pieces are signed and dated, and on court pieces the name of the owner is often inscribed; they were typically gifts from a ruler. As well as a court workshop, Cordoba had commercial workshops producing goods of slightly lower quality. In the 12th and 13th century workshops in Norman Sicily produced caskets, apparently then migrating to Granada and elsewhere after persecution. Egyptian work tended to be in flat panels and friezes, for insertion into woodwork and probably furniture – most are now detached from their settings. Many were calligraphic, and others continued Byzantine traditions of hunting scenes, with backgrounds of arabesques and foliage in both cases.
Жібек
Хадистерде жібек киюге тыйым салынғанына қарамастан, Византия және Сасани дәстүрлері мұсылман үкімдігі кезінде де жалғасты. Кейбір суреттері каллиграфиялық, әсіресе қабірді жабуға арналған болса, бірақ көбінесе бұл ерте дәстүрлердің таңғажайып консервативті нұсқалары, көптеген ірі жануарлардың бейнелері, әсіресе арыстан мен бүркіт сияқты биліктің мәртебелі символдары. Бұл бейнелер көбінесе дөңгелектерге енгізілген, бұл исламға дейінгі дәстүрлерде де кездеседі. Ертедегі жібектердің көп бөлігі қабірлерден және Еуропадағы қасиетті реликвиялар сақталатын қоймалардан табылған, онда реликвиялар көбінесе жібекке оралған. Еуропалық дін қызметкерлері мен ақсүйектер ислам жібегін ертеден-ақ іздеп жүрген, мысалы, Францияның Туль қаласының ерте епископының денесі қазіргі Өзбекстанның Бұхара аймағынан келген жібекке оралған, бұл шамамен 820 жылы қайта жерленген кезде болған. Сент-Жоссенің көрпесі – Шығыс Парсыдан шыққан танымал самит матасы, бастапқыда екі жұп бетпе-бет тұрған пілдері бар кілем сияқты суреті болған, олардың айналасында түйелердің қатары мен Куфи шрифтінде жазылған жазулар бар, оның мерзімі 961 жылға дейін болған деп есептеледі. Басқа жібектер киім, тұрпақ, алтарь жамылғылары және шіркеу киімдері үшін қолданылған, олардың көп бөлігі жоғалып кеткен, тек кейбір киімдер ғана сақталған. Османдық жібектер аз экспортталған, ал сақталған көптеген патшалық кафтандарда қарапайым геометриялық өрнектер бар, олардың көпшілігі үш шар немесе шеңбердің астында стильдес «жолақты» бейнелеген. Басқа жібектерде Изник керамикасы немесе кілемдердегідей жапырақтардың суреттері, кең таралған ою-өрнек ретінде тікбұрышты бөліктерді құрайтын жолақтар бар. Кейбір суреттерде итальяндық әсер көрінеді. 16 ғасырда парсы жібегі кішірек суреттерді қолданды, олардың көпшілігі заманауи альбом миниатюраларындағыдай, әдемі ұлдар мен қыздардың демалатын бақша көріністерін көрсетті, кейде парсы поэзиясынан таныс көріністер де кездеседі. 16 ғасырға жататын 97 см диаметріндегі дөңгелек шатыр төбесі үздіксіз және көпшілікпен толған аң аулау көрінісін бейнелейді; оны 1543-45 жылдары Парсыға шабуыл жасаған Сүлеймен Шайтанның әскері тонаған, ал 1683 жылы Вена қоршауы кезінде поляк генералы қолға түсірген. Моғол жібегінде көптеген үнді элементтері бар және көбінесе басқа да материалдарда кездесетін өсімдіктердің салыстырмалы түрде шынайы «бейнелері» бейнеленген.
Despite Hadith sayings prohibiting the wearing of silk, the Byzantine and Sassanian traditions of grand figured silk woven cloth continued under Muslim rule. Some designs are calligraphic, especially when made for palls to cover a tomb, but more are surprisingly conservative versions of the earlier traditions, with many large figures of animals, especially majestic symbols of power like the lion and eagle. These are often enclosed in roundels, as found in the pre Islamic traditions. The majority of early silks have been recovered from tombs, and in Europe reliquaries, where the relics were often wrapped in silk. European clergy and nobility were keen buyers of Islamic silk from an early date and, for example, the body of an early bishop of Toul in France was wrapped in a silk from the Bukhara area in modern Uzbekistan, probably when the body was reburied in 820. The Shroud of St Josse is a famous samite cloth from East Persia, which originally had a carpet like design with two pairs of confronted elephants, surrounded by borders including rows of camels and an inscription in Kufic script, from which the date appears to be before 961. Other silks were used for clothes, hangings, altarcloths, and church vestments, which have nearly all been lost, except for some vestments. Ottoman silks were less exported, and the many surviving royal kaftans have simpler geometric patterns, many featuring stylized "tiger stripes" below three balls or circles. Other silks have foliage designs comparable to those on Iznik pottery or carpets, with bands forming ogival compartments a popular motif. Some designs begin to show Italian influence. By the 16th century Persian silk was using smaller patterns, many of which showed relaxed garden scenes of beautiful boys and girls from the same world as those in contemporary album miniatures, and sometimes identifiable scenes from Persian poetry. A 16th century circular ceiling for a tent, 97 cm across, shows a continuous and crowded hunting scene; it was apparently looted by the army of Suleiman the Magnificent in his invasion of Persia in 1543–45, before being taken by a Polish general at the Siege of Vienna in 1683. Mughal silks incorporate many Indian elements, and often feature relatively realistic "portraits" of plants, as found in other media.
Индонезиялық батик
Индонезия батигі ислам дінімен тығыз байланысты. Исламның белгілі бір суреттерге тыйым салуы батик дизайнының абстрактілі және күрделі болуына ықпал етті. Традициялық батикте жануарлар мен адамдардың нақты бейнеленген түрлері сирек кездеседі. Дегенмен, мифтік жыландар, ерекше көзге түсетін ерекшеліктері бар адамдар және исламға дейінгі мифологиядағы Гаруда жиі кездесетін мотивтер. Батик исламнан бұрын пайда болғанмен, Матарам және Йогьякарта сияқты мұсылман әулеттерінде өркендеп, дамыды, олардың сұлтандары батик өндірісін қолдады және демеушілік етті. Бүгінде батик қайта жанданып, маталар Құранды орау сияқты қосымша мақсаттар үшін де қолданылуда.
The development and refinement of Indonesian batik cloth was closely linked to Islam. The Islamic prohibition on certain images encouraged batik design to become more abstract and intricate. Realistic depictions of animals and humans are rare on traditional batik. However, mythical serpents, humans with exaggerated features and the Garuda of pre Islamic mythology are common motifs. Although its existence pre dates Islam, batik reached its zenith in royal Muslim courts such as Mataram and Yogyakarta, whose sultans encouraged and patronised batik production. Today, batik is undergoing a revival, and cloths are used for additional purposes such as wrapping the Quran.
Сәулет
Ислам өнеріндегі кейбір салалардан өзгеше, ислам архитектурасы ислам әлемінде үнемі маңызды орын иеленді. Әдетте, қолдау көрсетушілер ескерткіштер салуға, өнер туындыларын жасауға қарағанда көбірек қаржы жұмсады, және біздің ислам архитектурасы туралы біліміміз аймақтар мен кезеңдерде сақталған көптеген ғимараттардың арқасында толыққанды. Ерте ислам архитектурасы кейінгі антик дәуірдегі аймақтық архитектура дәстүрлеріне сүйенді және одан әрі түрлі аймақтық дәстүрлерге дамыды. Бір аймақтағы жаңалықтар көбінесе басқа аймақтарға тарады. Ислам архитектурасында қолданбалы безендіру ерекше маңызға ие болды, ал бұл безендіру ислам өнерінің басқа түрлерінде кең таралған мотивтерді пайдаланды: арабесктер, эпиграфия, геометриялық өрнектер және басқа да өсімдік түрлері. Безендіру әдістеріне кірпіш, тас, плитка, гипс және ағаш сияқты материалдарда ою, кіріспе және бояу салу кірді.
Unlike some mediums in Islamic art, Islamic architecture was consistently prominent across the Islamic world. In general, patrons invested more resources into building monuments than they did in the production of art objects and our knowledge of Islamic architecture is more complete thanks to the many buildings that have survived across regions and periods. Early Islamic architecture drew on existing regional traditions of architecture in late antiquity and later developed into various regional traditions. Innovations from one region often spread to others. Applied decoration played a particularly important role in Islamic architecture, and this decoration made use of the same motifs predominant in other forms of Islamic art: arabesques, epigraphy, geometric patterns, and other vegetal forms. Methods of decoration included carving, inlay, and painting in materials such as brick, stone, tile, plaster, and wood.
Аббасидтер
Аббасид халифаты (750–1258) астананың Дамаскіден Бағдадқа, содан кейін Бағдадтан Самараға көшірілуіне куә болды. Бағдадқа көшу саясатқа, мәдениетке және өнерге ықпал етті. Өнер тарихшысы Роберт Хилленбранд (1999) бұл оқиғаны «Исламның Рим қаласына» теңеп қарастырады, себебі Иран, Еуразия даласы, Қытай және Үндістаннан келген шығыс мәдениеттерінің қатысуы ислам өнері үшін жаңа үлгіні құрады. Византиялық Еуропа мен Грек-Римдік мәдениеттерден мұраға қалған классикалық формалар, жаңа ислам орталығынан алынған элементтерге басымдық беріліп, қолданыстан шығарылды. Тіпті Бағдад қаласының жоспары оны «әлемнің ортасына» орналастырған, 9 ғасырлық тарихшы әл-Яқуби осылай жазған. Бағдадтың ежелгі қаласын қазу жұмыстарын жүргізу қиын, өйткені ол қазіргі қаланың астында қалған. Дегенмен, көбінесе тасталып кеткен Аббасид Самарасы жақсы зерттелген, және сақталған гипстік ою-өрнектерімен белгілі, оларда арабескнің бастапқы тарихын көруге болады. Самарадан табылған гипстік ою-өрнектерінің мотивтері басқа жерлерде салынған құрылыстардың мерзімін анықтауға көмектеседі, сондай-ақ Мысырдан Иранға дейін, әсіресе ағаштан жасалған жылжымалы заттарда да кездеседі. Самара ислам өнерінің «жетіліп, қанат қағу» кезеңіне куә болды. Полихромды боялған гипстің көмегімен қалыптау және ою-өрнек жасаудың жаңа тәсілдерімен тәжірибе жасауға мүмкіндік туды. Аббасид дәуірі керамика өнеріндегі екі маңызды жаңалыққа сәйкес келді: фаянс және металл жылтырлығының ойлап табылуы. Хадисте алтын немесе күміс ыдыстарды пайдалануға тыйым салынғандықтан, металл жылтырлығы жасау үшін қышқа күкірт пен металл оксидтерін, охра мен сірке қышқылын қосып, бояу жағылып, содан кейін екінші рет күйдірілді. Бұл өте қымбатқа түсті және пеште екінші рет өңдеу қиын болды, бірақ қытай фарфорынан әрі асып түсу ниеті осы техниканың дамуына себеп болды. Аббасид өнерінің көпшілікке таныс түсінігі көбінесе керамикаға бағытталған болса да, Аббасид дәуірінің ең маңызды жетістігі тоқыма өнерінде болды. Мемлекеттік шеберханалар, «тираздар» монархтың есімін жазылған жібектерді өндірді, бұл аристократтардың билеушіге адалдығын көрсетуіне мүмкіндік берді. Басқа жібектерде суреттер бейнеленген. Жібек бұйымдарының қабырғаларды безендіруде, кіреберістерді әсемдеуде және бөлмелерді бөлудегі пайдалылығы, Жібек жолындағы ақшалай құнымен салыстырғанда маңызсыз болды. Осы кезеңде ислам каллиграфиясы керамика бетін безендіруде қолданыла бастады. Бездірілген Құрандар назар аударды, әріптер күрделіленіп, стильдендіріліп, сөздерді тану қиын болды.
The Abbasid Caliphate (750–1258) witnessed the movement of the capital from Damascus to Baghdad, and then from Baghdad to Samarra. The shift to Baghdad influenced politics, culture, and art. Art historian Robert Hillenbrand (1999) likens the movement to the foundation of an "Islamic Rome", because the meeting of Eastern influences from Iranian, Eurasian steppe, Chinese, and Indian sources created a new paradigm for Islamic art. Classical forms inherited from Byzantine Europe and Greco Roman sources were discarded in favor of those drawn from the new Islamic hub. Even the design of the city of Baghdad placed it in the "navel of the world", as 9th century historian al Ya'qubi wrote. The ancient city of Baghdad cannot be excavated well, as it lies beneath the modern city. However, Abbasid Samarra, which was largely abandoned, has been well studied, and is known for its surviving examples of stucco reliefs, in which the prehistory of the arabesque can be traced. Motifs known from the stucco at Samarra permit the dating of structures built elsewhere, and are furthermore found on portable objects, particular in wood, from Egypt through to Iran. Samarra witnessed the "coming of age" of Islamic art. Polychrome painted stucco allowed for experimentation in new styles of moulding and carving. The Abbasid period also coincided with two major innovations in the ceramic arts: the invention of faience, and of metallic lusterware. Hadithic prohibition of the use of golden or silver vessels led to the development of metallic lusterware in pottery, which was made by mixing sulphur and metallic oxides to ochre and vinegar, painted onto an already glazed vessel and then fired a second time. It was expensive, and difficult to manage the second round through the kiln, but the wish to exceed fine Chinese porcelain led to the development of this technique. Though the common perception of Abbasid artistic production focuses largely on pottery, the greatest development of the Abbasid period was in textiles. Government run workshops known as tiraz produced silks bearing the name of the monarch, allowing for aristocrats to demonstrate their loyalty to the ruler. Other silks were pictorial. The utility of silk ware in wall decor, entrance adornment, and room separation was not as important as its cash value along the Silk Road. Islamic calligraphy began to be used in surface decoration on pottery during this period. Illuminated qur'ans gained attention, letter forms now more complex and stylized to the point of slowing down the recognition of the words themselves.
Орта ғасырлар (9-XV ғасырлар)
IX ғасырдан бастап, Аббасилердің билігі Ирак орталығынан ең қашықтағы провинцияларда күмәндала бастады. Исмаили шииттер әулетінің құрылуы, Солтүстік Африкадағы Фатимид халифаты және кейін Иберия түбегіндегі Кордова халифаты осы қарсылықты күшейтті, сондай-ақ Ирандағы кішкентай династиялар мен тәуелсіз билеушілер де оған қосылды.
Beginning in the ninth century, Abbasid sovereignty was contested in the provinces furthest removed from the Iraqi center. The creation of an Ismaʻili Shiʻi dynasty, that of the North African Fatimid Caliphate, followed by the Caliphate of Córdoba in the Iberian Peninsula, gave force to this opposition, as well as small dynasties and autonomous governors in Iran.
Испания мен Магриб
Иберияда тұңғыш исламдық династия құрылды, араб тілінде ол әл-Андалус деп аталады, және ол Сирияның ұлы Омейяд халифатынан тараған Омейядтар болды. Олардың құлдырауынан кейін, олардың орнына әртүрлі тәуелсіз мемлекеттер, тайфалар (1031–91) келді, бірақ осы кезеңдегі өнер туындылары Омейядтар өнерінен айтарлықтай ерекшеленбеді. 11 ғасырдың соңында екі бербер тайпасы – Альморавидтер мен Альмохадтар Магрибті және Испанияны бірінен соң бірі басып алып, өнерге Магрибтің ықпалын әкелді. Христиан монархтарының бірқатар әскери жеңістері 14 ғасырдың соңына қарай ислами Испанияны Гранада қаласына дейін қысқартты, оны Насридтер әулеті басқарды, олар 1492 жылға дейін билігін сақтап қалды. Әл-Андалус орта ғасырлардың ірі мәдени орталығы болды. Христиандық әлемде әлі белгілі емес философиялар мен ғылымдарды (мысалы, Аверроэстің еңбектерін) оқытқан ірі университеттерден басқа, бұл аймақ өнердің де маңызды орталығы болды. Заттар жасауда көптеген техникалар қолданылды. Азу тісі қораптар мен сандықтар жасау үшін кеңінен пайдаланылды. Әл-Мугираның пиксисі – осы жанрдың шедеврі. Металл өңдеуде, ислам әлемінде көбінесе сирек кездесетін дөңгелек пішіндегі ірі мүсіндер су ыдыстары немесе фонтан шүбіршіктері ретінде пайдаланылды. Көптеген маталар, ең бастысы – жібек, экспортталды: олардың көптеген түрлері христиандық әлемнің шіркеу қазыналарында сақталған, онда олар қасиетті реликвияларды жабу үшін қолданылды. Магрибтік билік кезеңдерінен боялған және ойылған ағаш бұйымдарын да атап өтуге болады. Солтүстік Африка өнері жеткілікті зерттелмеген. Альморавидтер мен Альмохадтар әулеттері қатаңдыққа бейімділіктерімен сипатталады, мысалы, жалаңаш қабырғалары бар мешіттерде. Дегенмен, сәндік өнер заттары көптеп өндіріле берді. Маринидтер мен Хафсидтер әулеттері маңызды, бірақ толыққанды түсінілмеген сәулет өнерін және көптеген боялған және ойылған ағаш бұйымдарын дамытты.
The first Islamic dynasty to establish itself in Iberia, known in Arabic as al Andalus, was the Umayyads, descended from the great Umayyad Caliphate of Syria. After their fall, they were replaced by various autonomous kingdoms, the taifas (1031–91), but the artistic production from this period does not differ significantly from that of the Umayyads. At the end of the 11th century, two Berber tribes, the Almoravids and the Almohads, captured the head of the Maghreb and Spain, successively, bringing Maghrebi influences into art. A series of military victories by Christian monarchs had reduced Islamic Spain by the end of the 14th century to the city of Granada, ruled by the Nasrid dynasty, who managed to maintain their hold until 1492. Al Andalus was a great cultural center of the Middle Ages. Besides the great universities, which taught philosophies and sciences yet unknown in Christendom (such as those of Averroes), the territory was an equally vital center for art. Many techniques were employed in the manufacture of objects. Ivory was used extensively for the manufacture of boxes and caskets. The pyxis of al Mughira is a masterwork of the genre. In metalwork, large sculptures in the round, normally rather scarce in the Islamic world, served as elaborate receptacles for water or as fountain spouts. A great number of textiles, most notably silks, were exported: many are found in the church treasuries of Christendom, where they served as covering for saints' reliquaries. From the periods of Maghrebi rule one may also note a taste for painted and sculpted woodwork. The art of north Africa is not as well studied. The Almoravid and Almohad dynasties are characterized by a tendency toward austerity, for example in mosques with bare walls. Nevertheless, luxury arts continued to be produced in great quantity. The Marinid and Hafsid dynasties developed an important, but poorly understood, architecture, and a significant amount of painted and sculpted woodwork.
Араб шежіресі
909 және 1171 жылдар аралығында Мысырда билік құрған Фатимид халифаты, саяси тұрақсыздыққа ұшыраған Бағдаттан өнеркәсіп пен білімді астанасы Каирге әкелді. 1070 жылы Бағдатты азат еткеннен және Манзикерт шайқасында византиялықтарды жеңгеннен кейін, Селжұқ империясы мұсылман әлеміндегі ең басты саяси күшке айналды. Мәлік Шах I билігі тұсында Селжұқтар архитектурада өркендеп дамыды, ал Сирияда атабегтер (Селжұқ ханзадаларының билеушілері) билікті өз қолына алды. Олар франк крестшілерімен болған қақтығыстарды пайдаланып, тәуелсіздіктерін сақтады. 1171 жылы Саладин Фатимид Мысырын басып алып, Әйюбид әулетін уақытша таққа отырғызды. Бұл кезең металлургиядағы жаңалықтармен және Дамаск болат қылыштар мен пышақтардың кеңінен өндірілуімен ерекшеленеді. Жоғары сапалы керамика, шыны және металл өнімдері үздіксіз жасалды, ал эмальдалған шыны да маңызды өнеркәсіпке айналды. 1250 жылы мамлюктер Әйюбидтерден Мысырды тартып алып, Мамлюк сұлтандығын құрды, ал 1261 жылға қарай Сирияда да бекінді. Олардың ең танымал билеушісі – Бейбарс. Мамлюктер, әдетте, династия емес еді, себебі олар әкеден балаға мұрагерлік жүйесін сақтамады. Шындығында, мамлюктер – түркі және кавказдық құлдар болды, олар (теория бойынша) билікті өздерінің теңдесіне беріп отырды. Осы үкімет түрі үш ғасыр бойы, 1517 жылға дейін сақталды және көптеген архитектуралық жобаларға мүмкіндік берді; осы кезеңде мыңдаған ғимараттар салынды. Сәндік өнерге демеушілік негізінен эмальдалған шыны мен металл өнімдерін жақсы көріп, ортағасырлық Мысырдың алтын ғасыры ретінде есте қалды. Луврдегі Сен-Луи крестилігі осы кезеңдегі металл өнімдерінің жоғары сапасының бір мысалы болып табылады.
The Fatimid Caliphate, which reigned in Egypt from 909 and 1171, introduced crafts and knowledge from politically troubled Baghdad to their capital of Cairo. By 1070, the Seljuq Empire emerged as the dominant political force in the Muslim world after they liberated Baghdad and defeated the Byzantines at Manzikert. During the rule of Malik Shah I, the Seljuks excelled in architecture at the same time in Syria, the atabegs (governors of Seljuk princes) assumed power. Quite independent, they capitalized on conflicts with the Frankish crusaders. In 1171, Saladin seized Fatimid Egypt, and installed the transitory Ayyubid dynasty on the throne. This period is notable for innovations in metallurgy and the widespread manufacture of the Damascus steel swords and daggers and the production ceramics, glass and metalwork of a high quality were produced without interruption, and enamelled glass became another important craft. In 1250, Mamluks seized control of Egypt from the Ayyubids as the Mamluk Sultanate, and by 1261 had managed to assert themselves in Syria as well their most famous ruler was Baibars. The Mamluks were not, strictly speaking, a dynasty, as they did not maintain a patrilineal mode of succession; in fact, Mamluks were freed Turkish and Caucasian slaves, who (in theory) passed the power to others of like station. This mode of government persevered for three centuries, until 1517, and gave rise to abundant architectural projects; many thousands of buildings were constructed during this period. Patronage of luxury arts favored primarily enamelled glass and metalwork and is remembered as the golden age of medieval Egypt. The Baptistère de Saint Louis in the Louvre is an example of the very high quality of metalwork at this period.
Иран және Орталық Азия
Иран мен Солтүстік Үндістанның Тахиридтер, Саманидтер, Газнавидтер және Гуридтер билік үшін 10 ғасырда күресті, ал өнер осы бәсекелестіктің маңызды бөлігі болды. Нишапур және Газни сияқты ұлы қалалар салынды, сондай-ақ Исфаханның Ұлы мешітінің құрылысы басталды (ол бірнеше ғасыр бойы үзілістермен жалғасты). Жерлеу архитектурасы дамыды, ал гончарлар ерекше стильдер жасады: сары түстегі калейдоскоптық өрнектер; немесе түрлі глазурьтердің ағып кетуінен жасалған мәрмәр тәрізді әшекейлер; немесе глазурь астына бірнеше қабатты сүртулер. Қазіргі Монголиядан шыққан түркі көшпелілері – селджуктар 10 ғасырдың соңында ислам тарихы сахнасына шықты. Олар 1048 жылы Бағдадты басып алды, бірақ 1194 жылы Иранда құлап, кіші, тәуелсіз билеушілер мен демеушілердің қолдауымен 12-шы және 13-шы ғасырлардың басында «Селджук» туындыларын жасау жалғасты. Олардың кезінде мәдениет, саясат және өнер өндірісінің орталығы Дамаск пен Бағдадтан Мерв, Нишапур, Рей және Исфаханға (барлығы Иранда) көшті. Экономиканың өсуі мен жаңа қалалық байлықтардың пайда болуына байланысты демеушілік кеңейді. Архитектурадағы жазулар көбінесе туындының демеушілеріне назар аударатын. Мысалы, сұлтандар, уәзірлер немесе төменгі шенді лауазым иелері мешіттердегі жазуларда жиі есімдері аталады. Сонымен қатар, өнер өнімдерінің жаппай өндірісі мен сатуының өсуі оны саудагерлер мен маманға қолжетімді етті. Өндіріс көлемінің артуына байланысты Селджук дәуірінен көптеген жәдігерлер сақталды және оларды анықтау оңай. Ал ертерек туындылардың мерзімін анықтау қиын. Сондықтан, Селджук өнерін классикалық ирандық және түркік көздерінен мұра ретінде емес, жаңа даму ретінде қате түсіну оңай. Бұл кезеңдегі керамикадағы жаңалықтарға минай ыдыстарын жасау және ыдыстарды саздан емес, кремний пастасынан («фритвар») жасау кірді, ал металл өңдеушілер қолаға қымбат металдарды қаптауға кірісті. Селджук дәуірінде, Ираннан Иракқа дейін кітап суреттерінің біртұтастығы байқалады. Бұл суреттерде адалдық, сатқындық және батылдық сияқты күшті символикалық мағынаны білдіретін жануарлар бейнеленген. 13-шы ғасырда Шыңғыс хан басқаратын моңғолдар ислам әлемін басып өтті. Ол қайтыс болғаннан кейін оның империясы ұлдары арасында бөлініп, көптеген әулеттер құрылды: Қытайдағы Юань, Ирандағы Ильханидтер және солтүстік Иран мен оңтүстік Ресейдегі Алтын Орда.
Iran and the north of India, the Tahirids, Samanids, Ghaznavids, and Ghurids struggled for power in the 10th century, and art was a vital element of this competition. Great cities were built, such as Nishapur and Ghazni, and the construction of the Great Mosque of Isfahan (which would continue, in fits and starts, over several centuries) was initiated. Funerary architecture was also cultivated, while potters developed quite individual styles: kaleidoscopic ornament on a yellow ground; or marbled decorations created by allowing colored glazes to run; or painting with multiple layers of slip under the glaze. The Seljuqs, nomads of Turkic origin from present day Mongolia, appeared on the stage of Islamic history toward the end of the 10th century. They seized Baghdad in 1048, before dying out in 1194 in Iran, although the production of "Seljuq" works continued through the end of the 12th and beginning of the 13th century under the auspices of smaller, independent sovereigns and patrons. During their time, the center of culture, politics and art production shifted from Damascus and Baghdad to Merv, Nishapur, Rayy, and Isfahan, all in Iran. Popular patronage expanded because of a growing economy and new urban wealth. Inscriptions in architecture tended to focus more on the patrons of the piece. For example, sultans, viziers or lower ranking officials would receive often mention in inscriptions on mosques. Meanwhile, growth in mass market production and sale of art made it more commonplace and accessible to merchants and professionals. Because of increased production, many relics have survived from the Seljuk era and can be easily dated. In contrast, the dating of earlier works is more ambiguous. It is, therefore, easy to mistake Seljuk art as new developments rather than inheritance from classical Iranian and Turkic sources. Innovations in ceramics from this period include the production of minai ware and the manufacture of vessels, not out of clay, but out of a silicon paste ("fritware"), while metalworkers began to encrust bronze with precious metals. Across the Seljuk era, from Iran to Iraq, a unification of book painting can be seen. These paintings have animalistic figures that convey strong symbolic meaning of fidelity, treachery, and courage. During the 13th century, the Mongols under the leadership of Genghis Khan swept through the Islamic world. After his death, his empire was divided among his sons, forming many dynasties: the Yuan in China, the Ilkhanids in Iran and the Golden Horde in northern Iran and southern Russia.
Илхандықтар
Бастапқыда Юань императорына бағынышты болған, бірақ тез арада тәуелсіздік алған "кіші хандар" тұсында дамыған бай мәдениет болды. Монғолдар отырысқа көшкен сайын сәулет өркендеді, ал ғимараттардың солтүстік-оңтүстік бағыты сияқты көшпелі тегінің іздері сақталды. Сонымен қатар, "ирандану" процесі жүзеге асты және "ирандық үлгідегі" мешіттер сияқты бұрынғы қалыптасқан типтердегі құрылыс қайта жанданды. Осы әулет тұсында парсы кітап өнері пайда болды және Рашид ад-Дин Хамаданидің "Жами әл-таварих" сияқты ірі қолжазбаларға ақсүйектер демеушілік көрсетуімен дамыды. Керамикада ладжвардина (лустрлық әдістің бір түрі) сияқты жаңа техникалар пайда болды, ал барлық өнер салаларында қытай әсері байқалады.
A rich civilization developed under these "little khans", who were originally subservient to the Yuan emperor, but rapidly became independent. Architectural activity intensified as the Mongols became sedentary, and retained traces of their nomadic origins, such as the north–south orientation of the buildings. At the same time a process of "iranisation" took place, and construction according to previously established types, such as the "Iranian plan" mosques, was resumed. The art of the Persian book was also born under this dynasty, and was encouraged by aristocratic patronage of large manuscripts such as the Jami' al tawarikh by Rashid al Din Hamadani. New techniques in ceramics appeared, such as the lajvardina (a variation on luster ware), and Chinese influence is perceptible in all arts.
Алтын Орда және Тимуридтер
Алтын Орда көшпелілерінің ерте өнері жетіксіз зерттелген. Зерттеулер енді ғана басталып келеді, қала құрылысы және сәулет саласындағы дәлелдер табылған. Сонымен қатар, алтыннан жасалған көптеген туындылар өндірілді, олардың көбінде қытай әсері күшті болды. Бұл туындылардың көп бөлігі бүгін Эрмитаж мұражайында сақтаулы. Орта ғасырлық Иран өнерінің үшінші маңызды кезеңі – Тимуридтер дәуірі, Тимур басшылығымен үшінші көшпелілер тобының шапқынымен басталды. 15 ғасырда бұл әулет парсы қолжазбаларының алтын ғасырын жасады, оның ішінде Камал уд Дин Бехзад сияқты танымал суретшілермен қатар, көптеген шеберханалар мен демеушілер де болды.
The early arts of the nomads of the Golden Horde are poorly understood. Research is only beginning, and evidence for town planning and architecture has been discovered. There was also a significant production of works in gold, which often show a strong Chinese influence. Much of this work is preserved today in the Hermitage. The beginning of the third great period of medieval Iranian art, that of the Timurids, was marked by the invasion of a third group of nomads, under the direction of Timur. During the 15th century this dynasty gave rise to a golden age in Persian manuscript painting, including renowned painters such as Kamāl ud Dīn Behzād, but also a multitude of workshops and patrons.
Сирия, Ирак, Анатолия
Селжұқ түркілері Ираннан шығып Анатолияға қадам басып, 1071 жылғы Манзикерт шайқасында Византия империясын жеңіп, Ирандық тармағынан тәуелсіз сұлтанат құрды. 1243 жылғы моңғол шапқындарынан кейін олардың күші әлсіреген сияқты, бірақ олардың атымен 1304 жылға дейін монеталар соғылды. Сәулет және қолдан жасалған заттар ирандық және сириялық стильдердің әртүрлі элементтерін біріктіріп, кейде нақты анықтама беруді қиын етіп берді. Ағаш өңдеу өнері дамыды және осы кезеңге дейін кемінде бір суреттелген қолжазба жеткен. Аймақтың маңызды сауда жолдарында, бір күндік сапар қашықтығында орналасқан керуенсарайлар кездесетін. Бұл керуенсарайлардың құрылысы көлем, бекініс және үлгілеме жасау мүмкіндігі жағынан жақсарды. Сонымен қатар, олардың құрамында орталық мешіттер де болды. Түркімендер – Ван көлі маңына қоныстанған көшпелі халық еді. Олар Тәбриздегі Көк мешіт сияқты көптеген мешіттердің салынуына жауапты болды және Анатолиялық Сәлжұқтардың құлауынан кейін маңызды рөл атқарды. 13 ғасырдан бастап Анатолияда Византия жерлерін біртіндеп кемітіп келген ұсақ түркімен династиялары билік етті. Бірте-бірте Осман әулеті пайда болды, олар 1450 жылдан кейін «алғашқы Осман» деп аталды. Түркімен өнері Осман өнерінің, әсіресе «Милет» керамикасының және алғашқы көк-ақ анатолиялық туындылардың алға басушысы саналады. Ислам кітап миниатюрасы 13 ғасырда, негізінен Сирия мен Иракта алғашқы өркендеуін басынан өткерді. Византиялық көрнекі тілдің (көк және алтын түстер, періштелік және жеңіске жеткен мотивтер, матаның символикасы) әсері 12 ғасырлық кітаптардың алғы беттерінде моңғолдық бет пішіндерімен үйлестірілді. Ерте замандағы монеталарда араб жазулары болған, бірақ Әйюбид қоғамы көпұлтты және әлемдік болған сайын, монеталарда астрологиялық, бейнелі (грек, Селевкид, Византия, Сасанид және түркі билеушілерінің портреттері), жануарлардың суреттері пайда бола бастады. Хилленбрандтың пікірінше, Яхья ибн Махмуд әл-Васити көшіріп, суреттеген «Мақамат» деп аталатын ортағасырлық ислам мәтіндері ең алғашқы «журналдық үстел кітаптарының» бірі болды. Олар ислам өнеріндегі күнделікті өмірді бейнелейтін, қызықты оқиғаларды көрсететін және кескіндеме дәстүрінен көп нәрсе мұра етпеген алғашқы мәтіндердің бірі болды.
The Seljuq Turks pushed beyond Iran into Anatolia, winning a victory over the Byzantine Empire in the Battle of Manzikert (1071), and setting up a sultanate independent of the Iranian branch of the dynasty. Their power seems largely to have waned following the Mongol invasions in 1243, but coins were struck under their name until 1304. Architecture and objects synthesized various styles, both Iranian and Syrian, sometimes rendering precise attributions difficult. The art of woodworking was cultivated, and at least one illustrated manuscript dates to this period. Caravanserais dotted the major trade routes across the region, placed at intervals of a day's travel. The construction of these caravanserai inns improved in scale, fortification, and replicability. Also, they began to contain central mosques. The Turkmen were nomads who settled in the area of Lake Van. They were responsible for a number of mosques, such as the Blue Mosque in Tabriz, and they had a decisive influence after the fall of the Anatolian Seljuqs. Starting in the 13th century, Anatolia was dominated by small Turkmen dynasties, which progressively chipped away at Byzantine territory. Little by little a major dynasty emerged, that of the Ottomans, who, after 1450, are referred to as the "first Ottomans". Turkmen artworks can be seen as the forerunners of Ottoman art, in particular the "Milet" ceramics and the first blue and white Anatolian works. Islamic book painting witnessed its first golden age in the thirteenth century, mostly from Syria and Iraq. Influence from Byzantine visual vocabulary (blue and gold coloring, angelic and victorious motifs, symbology of drapery) combined with Mongoloid facial types in 12th century book frontispieces. Earlier coinage necessarily featured Arabic epigraphs, but as Ayyubid society became more cosmopolitan and multi ethnic, coinage began to feature astrological, figural (featuring a variety of Greek, Seleucid, Byzantine, Sasanian, and contemporary Turkish rulers' busts), and animal images. Hillenbrand suggests that the medieval Islamic texts called Maqamat, copied and illustrated by Yahya ibn Mahmud al Wasiti were some of the earliest "coffee table books". They were among the first texts to hold up a mirror to daily life in Islamic art, portraying humorous stories and showing little to no inheritance of pictorial tradition.
Үндістан субконтиненті
Индия субконтиненті, оның кейбір солтүстік бөліктері 9 ғасырда Газнавидтер мен Гуридтер тарапынан басып алынды, 1206 жылға дейін тәуелсіздікке ие бола алмады. Осы жылы Муиззи, немесе құл патшалар билікті қолға алып, Дели сұлтандығының құрылуын қадағалады. Кейіннен Бенгалияда, Кашмирде, Гуджаратта, Джаунпурда, Малвада және солтүстік Деканда (Бахманидтер) тағы да бірнеше бәсекелес сұлтандықтар құрылды. Олар парсы дәстүрлерінен біртіндеп ажырап, архитектура мен қала құрылысы саласында өзіндік көзқарас қалыптастырды, бұл индуизм өнерімен байланыс арқылы ерекше көзге түсті. Заттарды жасау саласындағы зерттеулер енді ғана басталып келеді, бірақ қолжазбаларды безендіру өнері кеңінен танымал. Сұлтандықтар дәуірі моғолдардың келуімен аяқталды, олар олардың жерлерін кезең-кезеңімен жаулап алды.
The Indian subcontinent, some northern parts of which conquered by the Ghaznavids and Ghurids in the 9th century, did not become autonomous until 1206, when the Muizzi, or slave kings, seized power, marking the birth of the Delhi Sultanate. Later other competing sultanates were founded in Bengal, Kashmir, Gujarat, Jaunpur, Malwa, and in the north Deccan (the Bahmanids). They separated themselves little by little from Persian traditions, giving birth to an original approach to architecture and urbanism, marked in particular by interaction with Hindu art. Study of the production of objects has hardly begun, but a lively art of manuscript illumination is known. The period of the sultanates ended with the arrival of the Mughals, who progressively seized their territories.
Османдықтар
XIV ғасырда пайда болған Осман империясы Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінге дейін сақталды. Бұл әсерлі ұзақ өмір сүруі және Анатолиядан Туниске дейін созылған орасан зор аумағы, табиғи түрде көрнекті және ерекше өнердің дамуына әкелді. Оған мол сәулет, плиткалар мен ыдыстар үшін керамиканың жаппай өндірісі, әсіресе Изник бұйымдары, маңызды металл өнімдері мен зергерлік бұйымдар, түрік қағазын мраморлау өнері – Эбру, түрік кілемдері, сондай-ақ гобелендер, ерекше Осман миниатюралары және сәнді Осман жарықтандыруы кіретін. Осман қолжазбаларының шедеврлері – екі «Мерекелер кітабы» (Surname-i Hümayun), олардың бірі XVI ғасырдың соңына, екіншісі III Мұрат сұлтанның дәуіріне жатады. Бұл кітаптарда көптеген суреттер бар және олар Сафавилердің күшті ықпалын көрсетеді. Демек, олар 16 ғасырдағы Осман-Сафави соғыстары кезінде алынған кітаптардан шабыттанған болуы мүмкін. Османдықтар керамикада «Изник қызылы» деп аталатын жарқын қызыл пигментті жасауымен де белгілі. Бұл пигмент 16 ғасырда плитка және қыш ыдыстарда кеңінен қолданылды, гүлдік мотивтер қытай және парсы үлгілерінен айтарлықтай өзгертілді. XVIII ғасырдан бастап Осман өнері еуропалық ықпалға түсті, түріктер Rococo стилінің нұсқаларын қабылдады, бұл ұзаққа созылған және аса пайдалы болмаған әсер етіп, әшекейлеуде тым көп мән беруге алып келді. Еуропалық сурет салу стилі баяу қабылданады, Осман Хамди Бей (1842-1910) ұзақ жылдар бойы дерлік жалғыз суретші болды. Ол Осман әкімшілік элитасының мүшесі болды, Парижде білім алды және Түркиядағы аға әкімші және куратор ретінде ұзақ мансабында сурет салған. Оның көптеген туындылары шығыстық әлемді ішкі жағынан бейнелейтіндей.
The Ottoman Empire, whose origins lie in the 14th century, continued in existence until shortly after World War I. This impressive longevity, combined with an immense territory (stretching from Anatolia to Tunisia), led naturally to a vital and distinctive art, including plentiful architecture, mass production of ceramics for both tiles and vessels, most notably Iznik ware, important metalwork and jewellery, Turkish paper marbling Ebru, Turkish carpets as well as tapestries and exceptional Ottoman miniatures and decorative Ottoman illumination. Masterpieces of Ottoman manuscript illustration include the two "books of festivals" (Surname I Hümayun), one dating from the end of the 16th century, and the other from the era of Sultan Murad III. These books contain numerous illustrations and exhibit a strong Safavid influence; thus they may have been inspired by books captured in the course of the Ottoman Safavid wars of the 16th century. The Ottomans are also known for their development of a bright red pigment, "Iznik red", in ceramics, which reached their height in the 16th century, both in tile work and pottery, using floral motifs that were considerably transformed from their Chinese and Persian models. From the 18th century, Ottoman art came under considerable European influence, the Turks adopting versions of Rococo which had a lasting and not very beneficial effect, leading to over fussy decoration. European style painting was slow to be adopted, with Osman Hamdi Bey (1842 1910) for long a somewhat solitary figure. He was a member of the Ottoman administrative elite who trained in Paris, and painted throughout his long career as a senior administrator and curator in Turkey. Many of his works represent Orientalism from the inside, as it were.
Моғолдар
Үндістан субконтинентіндегі Моғол империясы 1526 жылдан бастап (техникалық тұрғыдан) 1858 жылға дейін сақталды, бірақ 17 ғасырдың соңынан бастап билік императорлардан жергілікті билеушілерге, содан кейін еуропалық державаларға, ең бастысы – Британдық Раджға көшті, олар 18 ғасырдың соңына қарай Үндістандағы басты күшке айналды. Бұл кезең сарай өнерінің сәнімен ерекшеленеді, ал Моғол стилі жергілікті индустарға және кейінірек сикх билеушілеріне де зор әсер етті. Моғол миниатюрасы парсы суретшілерін, әсіресе Хумаюнның Сафави Персиясындағы жер аударылған кезінде әкелген топты шақыру арқылы басталды, бірақ көп ұзамай жергілікті суретшілер, олардың көп бөлігі индустар, осы стильде оқытылды. Моғол өнерінде реалистік портреттер, жануарлар мен өсімдіктердің бейнелері парсылардың жетістіктерінен асып түсті, ал миниатюралардың мөлшері ұлғайды, кейде тіпті кенепке дейін жетті. Моғол сарайы еуропалық гравюралар мен басқа да өнер туындыларына қол жеткізіп, олардың үлкен ықпалын көрсетті, бұл батыстық перспективаның элементтерін біртіндеп енгізуде және адам бейнесінің әртүрлі поздарында көрінді. Кейбір батыс суреттері тікелей көшірілді немесе үлгі алынды. Жергілікті Навабтардың сарайлары дамыған сайын, мұсылман және индус князьдерінің сарайларында дәстүрлі үнді суретінің күшті ықпалымен ерекшеленетін провинциялық стильдер пайда болды. Моғол тарихшысы Әбу'л Фазл зергерлік өнерді және яспис, нефрит сияқты асыл тастардан жасалған, рубин, алмаз және изумрудтармен әшекейленген мүсіндерді кесу өнерін атап өткен. Осы өнердің көптеген үлгілері сақталған, олардың ішінде ат басы пішіндес жасалған қатты тасқаннан жасалған қылыштар ерекше көзге түседі. Моғолдар металлургияда да шебер болды, олар Дамаск болатты енгізіп, жергілікті Вутц болатын жетілдірді. Моғолдар "бидри" металл өңдеу техникасын да енгізді, онда күміс ою-өрнектері қара фонға басылады. Әли Кашмири және Мұхаммед Салих Татави сияқты танымал моғол металлургтары үздіксіз аспан шарларын жасады.
The Mughal Empire in the Indian subcontinent lasted from 1526 until (technically) 1858, although from the late 17th century power flowed away from the emperors to local rulers, and later European powers, above all the British Raj, who were the main power in India by the late 18th century. The period is most notable for luxury arts of the court, and Mughal styles heavily influenced local Hindu and later Sikh rulers as well. The Mughal miniature began by importing Persian artists, especially a group brought back by Humayun when in exile in Safavid Persia, but soon local artists, many Hindu, were trained in the style. Realistic portraiture, and images of animals and plants, was developed in Mughal art beyond what the Persians had so far achieved, and the size of miniatures increased, sometimes onto canvas. The Mughal court had access to European prints and other art, and these had increasing influence, shown in the gradual introduction of aspects of Western graphical perspective, and a wider range of poses in the human figure. Some Western images were directly copied or borrowed from. As the courts of local Nawabs developed, distinct provincial styles with stronger influence from traditional Indian painting developed in both Muslim and Hindu princely courts. The arts of jewelry and hardstone carving of gemstones, such as jasper, jade, adorned with rubies, diamonds and emeralds are mentioned by the Mughal chronicler Abu'l Fazl, and a range of examples survive; the series of hard stone daggers in the form of horses' heads is particularly impressive. The Mughals were also fine metallurgists they introduced Damascus steel and refined the locally produced Wootz steel, the Mughals also introduced the "bidri" technique of metalwork in which silver motifs are pressed against a black background. Famous Mughal metallurgists like Ali Kashmiri and Muhammed Salih Thatawi created the seamless celestial globes.
Сафавидтер мен қажарлар
1501 жылдан 1786 жылға дейін билік еткен Иранның Сәфәүи әулеті, Моғол және Осман империяларынан, сондай-ақ бұрынғы парсы билеушілерінен шаһтарының шиит діні арқасында ерекшеленеді, олар Парсыда бұл дінді басым сенімге айналдыруға қол жеткізді. Керамика өнерінде қытай фарфорының күшті ықпалы байқалады, көбінесе көк және ақ түстерде орындалған. Сәулет өркендеп, Шах Аббастың Исфахандағы құрылыс бағдарламасымен ең биік деңгейге жетті, оған көптеген бақтар, сарайлар (мысалы, Әли Капу), зор базар және үлкен императорлық мешіт кірді. Қолжазбаларды безендіру өнері де жаңа жетістіктерге ие болды, әсіресе Фердоусидің 250-ден астам суреті бар «Шахнаме» поэмасының Шах Тахмасп нұсқасы. 17 ғасырда альбом (муракқа) негізінде сурет салудың жаңа түрі пайда болды. Альбомдар – бұл сарапшылардың туындылары, олар әртүрлі суретшілердің суреттерінен, сызбаларынан немесе каллиграфиясынан тұратын жеке парақтарды біріктірген, кейде бұрынғы кітаптардан алынған, ал кейде дербес туынды ретінде жасалған. Реза Аббасидің суреттері осы жаңа кітап өнерінде маңызды орын алады, көбінесе бақтағы сұлулардың бейнесін, әдетте бір немесе екі ірі тұлғаны, ал фон үшін бұрын шекаралық суреттерде қолданылған гризайль (сұр бояу) техникасын пайдаланады. Сәфәүилер құлағаннан кейін, Каспий теңізінің жағалауында ғасырлар бойы қоныстанған түрікмен тайпасы – Қажарлар билікті иеленді. Қажар өнерінде еуропалық ықпалдың күшеюі байқалады, мысалы, Қажар шахтарын бейнелейтін үлкен майлы суреттерде. Болат өңдеу де маңызға ие болды. Осман әулеті сияқты, Қажар әулеті де 1925 жылға дейін, яғни Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін бірнеше жылға дейін сақталды.
The Iranian Safavids, a dynasty stretching from 1501 to 1786, is distinguished from the Mughal and Ottoman Empires, and earlier Persian rulers, in part through the Shi'a faith of its shahs, which they succeeded in making the majority denomination in Persia. Ceramic arts are marked by the strong influence of Chinese porcelain, often executed in blue and white. Architecture flourished, attaining a high point with the building program of Shah Abbas in Isfahan, which included numerous gardens, palaces (such as Ali Qapu), an immense bazaar, and a large imperial mosque. The art of manuscript illumination also achieved new heights, in particular in the Shah Tahmasp Shahnameh, an immense copy of Ferdowsi's poem containing more than 250 paintings. In the 17th century a new type of painting develops, based around the album (muraqqa). The albums were the creations of connoisseurs who bound together single sheets containing paintings, drawings, or calligraphy by various artists, sometimes excised from earlier books, and other times created as independent works. The paintings of Reza Abbasi figure largely in this new art of the book, depicting one or two larger figures, typically idealized beauties in a garden setting, often using the grisaille techniques previously used for border paintings for the background. After the fall of the Safavids, the Qajars, a Turkmen tribe established from centuries on the banks of the Caspian Sea, assumed power. Qajar art displays an increasing European influence, as in the large oil paintings portraying the Qajar shahs. Steelwork also assumed a new importance. Like the Ottomans, the Qajar dynasty survived until 1925, a few years after the First World War.
Қазіргі заман
15 ғасырдан бастап кішігірім ислам соттарының саны азая бастады, себебі Осман империясы, кейіннен Сефевидтер және Еуропа елдері оларды өздеріне қабылдады; бұл ислам өнеріне әсер етті, ол көбінесе соттың демеушілігімен қалыптасқан. Кем дегенде 18 ғасырдан бастап, ислам өнерінің жоғары деңгейдегі туындыларына еуропалық стильдер күшті ықпал етті, ал қолданбалы өнерде батыс стильдері кеңінен қабылданып, немесе даму тоқтатылды, 18 ғасырдың соңы мен 19 ғасырдың басында кең таралған стиль сақталды. Ирандағы керамика сияқты ұзақ тарихы бар көптеген салалар жабылды, ал мыс өңдеу сияқты басқалары стильдік тұрғыдан тоңдырылып, олардың өнімдерінің көп бөлігі туристерге сатылды немесе шығыс экзотикасы ретінде экспортталды. Кілем өнеркәсібі ірі болып қала берді, бірақ көбінесе 1700 жылға дейін пайда болған суреттерді қолданады және жергілікті және әлемдік деңгейде машинамен жасалған имитациялармен бәсекелеседі. Магрибтің зеллидж мозаикасы сияқты кең әлеуметтік негізі бар өнер мен қолөнер көбінесе жақсы сақталған. Ислам елдері дамыған және заманауи өнерді қалыптастырды, олардың көркемдік ортасы өте сергекті, бірақ оларды "Ислам өнері" деп аталатын жеке категорияға біріктірудің мәні күмәнді, дегенмен көптеген суретшілер ислам тақырыптарымен айналысады және каллиграфия сияқты дәстүрлі элементтерді пайдаланады. Бұдан өзге, ислам әлеміндегі қазіргі заманғы архитектура мен интерьерде ислам өнерінің мұрасынан алынған мотивтер мен элементтер жиі қолданылады.
From the 15th century, the number of smaller Islamic courts began to fall, as the Ottoman Empire, and later the Safavids and European powers, swallowed them up; this had an effect on Islamic art, which was usually strongly led by the patronage of the court. From at least the 18th century onwards, elite Islamic art was increasingly influenced by European styles, and in the applied arts either largely adopted Western styles, or ceased to develop, retaining whatever style was prevalent at some point in the late 18th or early 19th centuries. Many industries with very long histories, such as pottery in Iran, largely closed, while others, like metalwork in brass, became generally frozen in style, with much of their production going to tourists or exported as oriental exotica. The carpet industry has remained large, but mostly uses designs that originated before 1700, and competes with machine made imitations both locally and around the world. Arts and crafts with a broader social base, like the zelligj mosaic tiles of the Maghreb, have often survived better. Islamic countries have developed modern and contemporary art, with very vigorous art scenes, but the degree to which these should be grouped in a special category as "Islamic art" is questionable, although many artists deal with Islam related themes, and use traditional elements such as calligraphy. Further, much modern architecture and interior decoration in the Islamic world makes use of motifs and elements drawn from the heritage of Islamic art.