Кіріспе
Хабли қаласы (ресми түрде Хаббалли) – Үндістанның Карнатака штатындағы қала. Хабли-Дхарвад егіз қалалары штаттың ауданы және халқы бойынша екінші ірі қаласын құрайды, сондай-ақ Солтүстік Карнатаканың ең ірі қаласы болып табылады. Хабли Карнатака штатының Дхарвад ауданында орналасқан және Хабли қаласы мен Хабли ауылдық округінің әкімшілік орталығы болып есептеледі. HDMC кеңсесі орналасқанмен, аудандық әкімшілік орталығы Дхарвад қаласында. Бұл қала штат астанасынан тыс жердегі ең көп мемлекеттік кеңселерге ие. 2016 жылы Хабли-Дхарвад қалалары күн қаласы/жасыл қала жобаларының ішінде таңдалды. 2017 жылы Үндістан үкіметі Хабли-Дхарвад қаласын "Ақылды қала" жобасына қосты, бұл егіз қалалардың инфрақұрылымын жаңғыртуға бағытталған маңызды бағдарлама.
Hubli (officially Hubballi) is a city in the Indian state of Karnataka. The twin cities Hubli–Dharwad form the second largest city in the state by area and population and the largest city in North Karnataka. Hubli is in Dharwad district of Karnataka and is the taluk headquarters of Hubli City and Hubli Rural. Although it hosts the HDMC office, the district headquarters is in Dharwad. It also houses the largest number of government offices outside the state capital. In 2016, Hubli Dharwad was selected for solar city / green city master plans. In 2017, government of India included Hubli Dharwad city for a smart city project, a flagship scheme for overall development of infrastructure in the twin cities.
Этимология
Хаббалли атауы Kannada тіліндегі Hoovina Balli сөзінен шыққан, ол "Гүлдейтін өсімдік" дегенді білдіреді. Хабли – Хаббалли атауының ағылшын тіліндегі түрі.
Тарих
Раяра Хубли, сондай-ақ 'Элия Пурвада Халли' немесе 'Пурбалли' деп аталады, бұл ескі Хубли болды. Хабани Шанкар ғибадатханасындағы жазуға сәйкес, қаладағы ең көне ғибадатхана XI ғасырда салынған. Әсерлі Чандрамаулешвара ғибадатханасы, Ункал шаңырағы Чалукья дәуірінен бастау алады және 11 немесе 12 ғасырда салынған. Виджаянагара Раяларының тұсында Раяра Хубли сауда орталығы ретінде өсіп, мақта, тұзтас және темір саудасымен танымал болды. Адилшахтардың билігінде ағылшыздар мұнда фабрика ашқан. 1673 жылы Шиваджи бұл фабриканы тонады. Моғолдар Раяра Хублиді жаулап алды, содан кейін ол Саванур навабының басқаруына берілді, ол Маджидпура деп аталатын жаңа кеңейтім салды. 1727 жылы саудагер Басаппа Шеттар Раяра Хублидің Дургадабайл (бекініс алаңы) бөлігінің айналасында жаңа Хубли қаласының қалашығы мен бекінісін салдырды. Хублидің атақты Моорусавира Матасы Басавешвара дәуіріндегі Шарана құрған деп есептеледі. Хубли 1755-56 жылдары Маратхалар Саванур навабынан басып алды. Келесі жылдары Хублиді Хайдер Әли жаулап алды, бірақ 1790 жылы Маратхалар оны қайта басып алды. Осы кезде ескі қаланы Пешвалар мен Сангли Патварданның басқаруындағы Пхадке атты адам басқарды, ал жаңа қала Сангли Патварданның басқаруында болды. 1817 жылы ағылшыздар ескі Хублиді Пешвалардан тартып алды. Жаңа қала, 47 басқа ауылмен бірге, 1820 жылы Сангли Патвардан субсидия орнына ағылшыздарға тапсырылды. Кейін 1880 жылы ағылшыздар теміржол шеберханасын ашты, соның арқасында Хубли Үндістанның осы бөлігіндегі өнеркәсіптік орталық ретінде танылды. Суфилердің Саид Фатеша Уали қасиетті орнына Типу Сұлтан келген.
Климат
Хұбли Дхарвадтың тропикалық ылғалды және құрғақ климаты бар. Жаз айлары қызыл және құрғақ болып, ақпанның соңынан маусымның басына дейін жалғасады. Одан кейін муссондық маусым келеді, температурасы қоңыржай, жауын-шашын мөлшері көп. Қазанның соңынан ақпанның басына дейін температура салыстырмалы түрде қоңыржай, жауын-шашын дерлік болмайды. Хұбли теңіз деңгейінен 640 метр биіктікте жатыр. Жылдық орташа жауын-шашын 838 мм құрайды.
Хұбли-Дхарвад қалалық корпорациясы
Хұбли Дхарвад муниципалды корпорациясы (HDMC) 1962 жылы 20 шақырым қашықтықта орналасқан екі қаланы біріктіру арқылы құрылды. Корпорацияның аумағы 45 кіріс ауылына таралып жатыр және ол Карнатака штатының екінші ірі қалалық корпорациясы болып табылады. 1991 жылғы халық санағы бойынша қаланың халқы 700 000 адамды құрады. 2011 жылғы халық санағы мәліметтері бойынша Хұбли Дхарвадтың халқы 943 857 адамға жетеді. Хұбли қалалық кеңесі 1850 жылғы Үндістан Үкіметі заңы бойынша құрылған, ал Дарвад қалалық кеңесі алғаш рет 1856 жылдың 1 қаңтарында құрылды. Кейін екеуі біріктірілді. HDMC-нің бас кеңсесі Хұблиде орналасқан, оның құрамында Хұбли Дхарвадтың төрт Видхан Сабха сайлау округін қамтитын 82 мүше бар. Дхарвад тұрғындары жеке әкімшілік орган құруды және HDMC-ден бөлінуді үлкен талап етіп отыр. Қаржының көп бөлігі Хұблиге ғана бөлінеді деген шағымдар бар.
Экономика
Хабли – Ваниджья Нагари және Чота Мумбай деп кеңінен танылған Карнатака штатының коммерциялық орталығы. Хұблиде шағын және орта кәсіпорындардың 100 мыңнан астам шоғырланған орындары бар. Үндістан Үкіметі Дхарвад жолында және Хұбли қаласының Наванагар аймағында "Үндістанның бағдарламалық технологиялар паркін" және Арьябхата технопаркін құрды. Қала Малнад пен Декан үстіртінің арасындағы шекаралық аймақта орналасқан. Малнад өрман және орман өнімдерімен танымал, ал қалған үш жағы мақта, жер жаңғағы, майлы тұқымдар, марганец кені және гранит сияқты ауыл шаруашылығы өнімдерімен белгілі. Үндістан темір жолы қалада жаңа буын дизель локомотивтері депосын ашуы, бұл аймақтағы өнеркәсіптің дамуына үлкен серпін берді, себебі бұл Үндістан темір жолы тарихындағы тұңғыш рет болған жайт. Хұблидегі дизель локомотивтері депосы – Үндістандағы EMD локомотивтерінің ең ірі қоймасы және ол 1880 жылы салынған.
Демография
2011 жылғы халық санағының алдын ала деректері бойынша егіз қалалардың халқы 943 857 адамды құрайды және қалалық жерлерді қамтиды. Хұбли-Дхарвадтың халқы 1981 жылдан 1991 жылға дейін 22,99%-ға, 527 108 адамнан 648 298 адамға дейін өсті, ал 1991 жылдан 2001 жылға дейін 21,2%-ға артты. Муниципалитеттің аумағы 213 км²-ді құрайды.
Ауа
Хұбли әуежайы – Үндістанның Карнатака штатындағы Хұбли-Дхарвад және Солтүстік Карнатака егіз қалаларына қызмет ететін ішкі әуежай. Ол Гокул жолында, қала орталығынан және Дхарвадтан 8 шақырым қашықтықта орналасқан. Бұл Карнатакадағы үшінші және Үндістандағы 45-ші ең қызығушылық танытатын әуежай. 2020 жылдың наурыз айында Хұбли әуежайы Үндістан үкіметінің аймақтық байланыс схемасы бойынша үздік әуежай сыйлығын алды. Хұбли әуежайы ел ішіндегі 10 бағытқа рейстер ұсынады. Хұбли әуежайын халықаралық әуежай деңгейіне жеткізу жөнінде жұмыстар жүргізілуде.
Темір жол
Қазіргі уақытта қалада төрт станция және бір түйіскен пункт бар. Хаббалли Junction теміржол станциясы – қаланың басты теміржол станциясы, оның құрылыс алаңы 161,460 шаршы фут құрайды. 2020 жылдың қыркүйек айында Үкімет кабинеті станция атауын "Шри Сиддхарода Свамиджи теміржол станциясы, Хаббалли" деп өзгертуге бекітті. Басқа станциялар: Хұбли Оңтүстік, Хұбли Шығыс, Ункал және Амаргал. Хұбли – Оңтүстік-Батыс теміржолының бас кеңсесі. Бұл аймақ бұрынғы Оңтүстік-Орталық теміржолынан бөлініп шықты. Хұбли бөлімшесі – Хұбли дивизиясының орталығы. Хұбли дивизиясы – Үндістандағы ең көп кіріс әкелетін бөлімдердің бірі. Хұбли қаласы Үндістан теміржол желісімен жақсы байланысқан. Хұблиден Мумбаи, Нью-Дели, Хайдарабад, Ченнаи, Варанаси, Виджаявада, Рамешварам және басқа да қалаларға көптеген пойыз қатынайды. 2019 жылдың қараша айында теміржол 90 миллион рупийлік платформаны кеңейту жұмыстарын бастады. Теміржол қызметкерлерінің мәліметінше, жаңартылған платформаның ұзындығы 1505 метрге жетеді, бұл әлемдегі ең ұзын платформа болады. Жұмыс 2020 жылдың соңына дейін аяқталуы тиіс. Хұблиде сонымен қатар теміржол тарихы мұражайы да бар. Қазіргі таңда Үндістанда 11 теміржол мұражайы жұмыс істеп тұр. Жобаланған теміржол мұражайының мәртебесін арттыру мақсатында әртүрлі теміржолдардан тар жол вагондары қойылып, жұмыс қарқынды жүріп жатыр. Сондай-ақ, 19-шы және 20-шы ғасырлардың басындағы теміржол желісінің суреттерін жинау жоспарлануда, осылайша теміржол саяхатының барлық ескі естеліктерін мұражайдың фотогалереясына қосуға болады.
Жол
Хабли "Алтын төртбұрыш" жолында орналасқан. Азия тас жолы 47 Хабли арқылы өтеді. Хабли 63-ші (Анкола – Гути) және 52-ші ұлттық тас жолдарымен, сондай-ақ 50-ші (Индия) ұлттық тас жолымен (Хабли – Хумнабад) байланысады, бұл оны аймақтың ірі қалаларымен жалғастырады. NWKRTC (Солтүстік-Батыс Карнатака жол көлігі корпорациясы) – штаб-пәтері Хаблиде орналасқан мемлекеттік корпорация. Ұлттық тас жол 48 (Индия) (Мумбай – Ченнаи), Ұлттық тас жол 63 (Индия) (Анкола – Гути) және Ұлттық тас жол 52 (Индия) мен Ұлттық тас жол 50 (Индия) (Хабли – Хумнабад) –ты Габбурдағы үш жақтан тоғысатын бұрылыспен байланыстыратын жартылай айналма жол қазір салынып жатыр.
Хұбли-Дхарвад автобус жылдам транзит жүйесі
Хұбли Дхарвад Автобус Жедел Транзит Жүйесі (HDBRTS) – Үндістанның Карнатака штатының солтүстік-батыс бөлігінде орналасқан Хұбли және Дхарвад егіз қалаларына қызмет көрсету үшін салынған автобус жедел транзит жүйесі. Хұбли Дхарвад БРТС (HDBRTS) жобасы – аймақтағы ұзақ мерзімді экономикалық өсімді дамытуға бағытталған Карнатака үкіметінің бастамасы. Жоба екі қала арасындағы жылдам, қауіпсіз, ыңғайлы, қолайлы және қолжетімді қоғамдық көлікті қамтамасыз етеді және аймақтағы кептелістер мен ауаның ластануын азайтуға көмектеседі. Хұбли-Дхарвад BRTS дәлізінің ұзындығы Хұбли КБТ-ден Дхарвад КБТ-ге дейін созылады, ал қималарының ені әртүрлі. BRTS дәлізінде бөлек автобус жолақтары, кіруі бақыланатын автобус станциялары, BRT фидерлік қызметтерімен физикалық және тарифтік интеграция, смарт-карталар және штрих-кодталған билеттер арқылы билет алу, интеллектуалды көлік жүйесі және жоғары сапалы автобустар (стандартты кондиционерлі автобустар) қарастырылған. Дәліз тұрақты және жедел қызметтерді іске асыруға арналған. Ол орталық автобус станциясының екі жағында BRTS автобустары үшін екі жолақты қамтиды, бұл экспресс бағыттары үшін озуға қолайлы жағдай жасайды. Жолаушылардың автобус станцияларына оңай қол жеткізуі үшін алты жерде жаяу өткел көпірлері, PELICAN сигналдары және синхронды сигналдарды басқару жүйесі ұсынылған.