Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Лондондағы бұрынғы зират
Бұрынғы нонконформист зираты
Former burial ground in London
the former Nonconformist burial ground
Бунхилл Филдс – Лондонның орталық бөлігіндегі, Лондонның Ислингтон ауданындағы, Лондон қаласының солтүстігінде орналасқан бұрынғы зират. Қалған жері шамамен алғанда, 2000-ға жуық ескерткіштер сақталған, олар көбінесе шоғырланған блоктарда орналасқан. Бұл жерді пайдаланудың қорғалған, діни ағымға бөлінбеген негіздерінің прототипі болды және аймақта соңғы жылдарын өткізген нонконформистер үшін ерекше танымал орын болды. Мұнда көптеген белгілі тұлғалардың қабірлері бар, соның ішінде Джон Буньян (1688 жылы қайтыс болды), «The Pilgrim's Progress» кітабының авторы; Дэниел Дефо (1731 жылы қайтыс болды), «Робинзон Крузо» кітабының авторы; Уильям Блейк (1827 жылы қайтыс болды), суретші, ақын және мистик; Сюзанна Уэсли (1742 жылы қайтыс болды), Джон мен Чарльз ұлдарын тәрбиелеу арқасында «Методизмнің анасы» деп танылған; Томас Бейс (1761 жылы қайтыс болды), статистик және философ; Исаак Уоттс (1748 жылы қайтыс болды), «Ағылшын гимнодиясының әкесі»; және Томас Ньюкомен (1729 жылы қайтыс болды), бу машинасының пионері. Бунхилл Филдс зираты тарихи парктер мен бақтар тізілімінде бірінші дәрежеде саналады. Құрғаған сүйектерге топырақ себіліп, қалыңдығы жұқа ғана қабат жабылған. Осының нәтижесінде, бұл жерде төбе пайда болды, соның арқасында ылғалды, тегіс жазық жерге үш жел тегершігін орнату мүмкін болды. Бұл орын көптеген жел тегершіктерінің біріне айналды.
Bunhill Fields is a former burial ground in central London, in the London Borough of Islington, just north of the City of London. What remains is about in extent Over 2,000 monuments remain, for the most part in concentrated blocks. It was a prototype of land use protected, nondenominational grounds, and was particularly favoured by nonconformists who passed their final years in the region. It contains the graves of many notable people, including John Bunyan (died 1688), author of The Pilgrim's Progress; Daniel Defoe (died 1731), author of Robinson Crusoe; William Blake (died 1827), artist, poet, and mystic; Susanna Wesley (died 1742), known as the "Mother of Methodism" through her education of sons John and Charles; Thomas Bayes (died 1761), statistician and philosopher; Isaac Watts (died 1748), the "Father of English Hymnody"; and Thomas Newcomen (died 1729), steam engine pioneer. Bunhill Fields Burial Ground is listed Grade I on the Register of Historic Parks and Gardens. The dried bones were deposited on the moor and capped with a thin layer of soil. This built up a hill across the otherwise damp, flat fens, such that three windmills could safely be erected in a spot that came to be one of the many windmill hills.
Жерлеу орны ретінде ашу
Осы дәстүрге сай, 1665 жылы Лондон қаласы корпорациясы жердің бір бөлігін обадан қайтыс болған және шіркеулердегі зираттарға орналастырылмаған тұрғындардың мәйітін жерлеу үшін жалпы зират ретінде пайдалануға шешім қабылдады. Сыртқы қабырғалар аяқталды, бірақ Англия шіркеуінің шенеуніктері жерді ешқашан қасиетті деп жарияламады және оны жерлеу үшін пайдаланбады. Тиндал мырза жалға алды. Ол шіркеуге қарастырылмаған топырақта бейіттерде жерлеуге рұқсат берді, осылайша Англия шіркеуінен тыс дінін сақтаған протестанттардың арасында танымал болды; Англикан шіркеу зираттарынан айырмашылығы, ол төлем жасауға шамасы келген кез келген адамға ашық болды. Ол Рокктің 1746 жылғы Лондон картасында және басқа да жерлерде «Тиндалдың жерлеу орны» деп көрсетілген. Жерлеу орнының шығыс кіреберіс қақпасындағы жазуда былай делінген: «Бұл шіркеу ауласы Лондон қаласының толық қаржатымен, сэр Джон Лоуренс қала әкімі тұсында, Құдайдың жылы 1665-те қоршалды; ал кейін оның қақпалары салынды және аяқталды, сэр Томас Блоудворт, рыцарь, қала әкімі тұсында, Құдайдың жылы 1666-да». Қазіргі қақпалар мен жазу 1868 жылға дейін сақталған, бірақ мәтіні батыс кіреберісіндегі 17 ғасырдың түпнұсқа жазуымен сәйкес келеді, ол қазір жоғалып кеткен. Ең ерте сақталған ескерткіш Теофил Гейлдің қабір тасы деп есептеледі: жазуда «Теофил Гейл, әдебиет магистрі / 1628 жылы туған / 1678 жылы қайтыс болды» деп жазылған. 1769 жылы Парламент актісі корпорацияға 99 жылға жалға алу құқығын берді. Қалалық билік жерді жалға алушыға жерлеу орны ретінде жалға беруді жалғастырды; 1781 жылы корпорация жерлеу орнының басқаруын өз қолына алуға шешім қабылдады. Көптеген тарихи маңызды протестант конформистері осы жерді мәңгілікке қалған орын ретінде таңдады, сондықтан 19 ғасырдың ақыны және жазушысы Роберт Саути 1830 жылы Бунхилл Филдс жерін «Диссиденттер өздерінің Campo Santo деп есептейтін» жер деп сипаттады. Бұл термин оның «қызына» – Стоук-Ньюингтондағы Абни Парк зиратына да қолданылды.
In keeping with this tradition, in 1665 the City of London Corporation decided to use some of the land as a common burial ground for the interment of bodies of inhabitants who had died of the plague and could not be accommodated in the churchyards. Outer walls were completed but Church of England officials never consecrated the ground nor used it for burials. A Mr. Tindal took over the lease. He allowed extramural graveyard burials in what was unconsecrated soil, thus popular with nonconformists—those Protestant Christians who practised their faiths outside the Church of England; unlike Anglican churchyards it was open for interment to anyone who could afford the fees. It appears on Rocque's Map of London of 1746, and elsewhere, as "Tindal's Burying Ground". An inscription at the eastern entrance gate to the burial ground reads: "This church yard was inclosed with a brick wall at the sole charges of the City of London, in the mayoralty of Sir John Lawrence, , Anno Domini 1665; and afterwards the gates thereof were built and finished in the mayoralty of Sir Thomas Bloudworth, Knt., Anno Domini, 1666." The present gates and inscription date from 1868, but the wording follows that of an original 17th century inscription at the western entrance, now lost. The earliest surviving monument is believed to be the headstone to Theophilus Gale: the inscription reads "Theophilus Gale MA / Born 1628 / Died 1678". In 1769 an Act of Parliament gave the corporation the right to continue the lease for 99 years. The City authorities continued to let the ground to their tenant as a burial ground; in 1781 the Corporation decided to take over management of the burial ground. So many historically important Protestant nonconformists chose this as their place of interment that the 19th century poet and writer Robert Southey characterised Bunhill Fields in 1830 as the ground "which the Dissenters regard as their Campo Santo". This term was applied to its "daughter", Abney Park Cemetery in Stoke Newington.
Жерлеу орны ретінде жабылу
1852 жылы жерлеу туралы заң қабылданды, ол жерлеу орындары толған кезде жабылуға мүмкіндік берді. 1853 жылдың желтоқсанында Бунхилл даласын жабу туралы бұйрық шығарылды, ал соңғы жерлеу (Елизавета Хауэлл Оливердікі) 1854 жылдың 5 қаңтарында болды. Кейде бұрынғы мазарлар мен қабірлерге жерлеуге рұқсат беріліп тұрды: осы сипаттағы соңғы жерлеу 1860 жылдың ақпанында Брикстондық Габриэль ханымның жерленгені деп саналады. Осы кезде шамамен 123 000 адам жерленген. Осыған дейін, екі онжылдық бұрын, Джордж Коллисон бастаған қалалық баламашылдар тобы Сток-Ньюингтондағы Абни паркінің бір бөлігінде жаңа, көгалдандырылған жерлеу орны үшін жер сатып алды. Бұл Абни паркі зираты деп аталды және 1840 жылы ашылды. Барлық бөліктері діни нанымына қарамастан, кез келген адамды жерлеуге қолданылды. Бруквуд зиратынан бұрын, ол ұлттық деңгейде көптеген зираттардың үлгісі болды, онда "жамандықтарды бөліп тұратын ешқандай шекаралар болған жоқ". Онда Уильям Хоскинг жобалаған бірегей конфессиялық емес шіркеу бар.
In 1852 the Burial Act was passed which enabled grounds to be closed once they became full. An Order for Closure for Bunhill Fields was made in December 1853, and the final burial (that of Elizabeth Howell Oliver) took place on 5 January 1854. Occasional interments continued to be permitted in existing vaults or graves: the final burial of this kind is believed to have been that of a Mrs. Gabriel of Brixton in February 1860. By this date approximately 123,000 interments had taken place in the burial ground. Two decades before, a group of City nonconformists led by George Collison bought a site for a new landscaped alternative, at part of Abney Park in Stoke Newington. This was named Abney Park Cemetery and opened in 1840. All parts were available for the burial of any person, regardless of religious creed. It preceded Brookwood Cemetery as the prototype of many cemeteries to come nationally with "no invidious dividing lines". It has a unique nondenominational chapel, designed by William Hosking.
Қоғамдық бақ
Бунхилл Филдс қабірханасы жабылғаннан кейін, оның болашағы белгісіз болды, себебі оның жалға алушысы – Лондон корпорациясының жалға алу мерзімі 1867 жылғы Рождествоға дейін аяқталуға жақын еді. Жерді шіркеу комиссарлары (еркін иелікті басқаратын) мерзім бітісімен қайта дамытудан қорғау үшін Корпорация 1865 жылы Арнайы Бунхилл Филдс қабірханасы комитетін құрды. Бұл комитет ресми түрде Бунхилл Филдс сақтау комитеті деп аталды. Корпорация тағайындаған он екі кеңесшіден тұратын комитетке Чарльз Рид, FSA (қасиетті меценат Эндрю Ридтің ұлы) төрағалық етті. Кейін ол Хакни округінің алғашқы Парламент депутаты (депутат) және Лондонның алғашқы мектеп кеңесінің төрағасы болып көзге түсті, содан кейін оған рыцарь атағы берілді. Ол осы жерді саябаққа айналдыруға қызығушылық танытқанмен, Абни Парк қорымының білім беру және қоғамдық пайдасымен де қызығушылық танытты, ол қорымның көрнекті директоры болды. Комитеттің жұмысын бекіту үшін Корпорация 1867 жылғы «Бунхилл Филдс қабірханасын ашық кеңістік ретінде сақтау туралы» Парламент Актісін қабылдады. Заңнама оларға иелік шіркеу комиссарларына қайтарылған жағдайда, оны отыруға арналған орындармен, бақтармен және ең құнды ескерткіштерін қалпына келтіру арқылы ашық кеңістік ретінде ұстап тұруға мүмкіндік берді. Жаяу жолдар мен жолдар салуды қоса алғанда, жақсартулар шамамен 3500 фунт стерлингке бағаланды. Жаңа саябақты 14 қазан күні 1869 жылы Лорд-мэр Джеймс Кларк Лоуренс ашты.
Upon closure of the Bunhill Fields Burial Ground, its future was uncertain as its lessee, the City of London Corporation, was close to expiry of its lease, scheduled for Christmas 1867. To prevent the land from being redeveloped by the Ecclesiastical Commissioners (who controlled the freehold) at this expiry, the Corporation formed the Special Bunhill Fields Burial Ground Committee in 1865. This became formally known as the Bunhill Fields Preservation Committee. Appointed by the corporation, it consisted of twelve advisors under the chairmanship of Charles Reed, FSA (son of the Congregational philanthropist Andrew Reed). He later rose to prominence as the first Member of Parliament (MP) for Hackney and chairman of the first School Board for London before being knighted. Along with his interest in making it into a parkland landscape, he was similarly interested in the wider educational and public benefits of Abney Park Cemetery, of which he was a prominent director. To corroborate the committee's work, the Corporation obtained an Act of Parliament, the Bunhill Fields Burial Ground Act 1867, "for the Preservation of Bunhill Fields Burial Ground as an open space". The legislation enabled them to continue to maintain the site when possession would have otherwise reverted to the Ecclesiastical Commissioners, provided it was laid out as a public open space with seating, gardens, and some of its most worthy monuments were restored. The improvements, which included the laying out of walks and paths, cost an estimated £3,500. The new park was opened by the Lord Mayor, James Clarke Lawrence, on 14 October 1869.
Буньян, Дефо және Блейк
Ең танымал ескерткіштер – Джон Буньян, Дэниел Дефо және Уильям Блейк атты үш әдеби және өнер тұлғасына арналған ескерткіштер. Олардың қабірлері көптен бері мәдени саяхат орындары болып табылады: Изабелла Холмс 1896 жылы қабірдегі «ең көп барылатын жолдар» Буньян мен Дефо ескерткіштеріне жететін жолдар екенін мәлімдеді. Бұл ескерткіштердің қазіргі күйіндегі барлығы қабір жабық тұрғаннан кейін орнатылған. Олардың орналасуы 1964–65 жылдарғы ландшафттік жұмыстармен түбегейлі өзгертілді, сол кезде зираттың ортасынан солтүстік-оңтүстікке созылатын «көптеген жолдары бар алаң» жасалды, олардың арқасында ескерткіштер қоршаудан тыс, келушілерге қолжетімді және басқа ескерткіштерден тазартылған күйде көрсетілді. Буньянның ескерткіші алаңның оңтүстік жағында, ал Дефо ескерткіші – солтүстік жағында орналасқан, ал Блейктің қабір тасы оның қабірінен алынып, Дефоға, сондай-ақ одан да аз танымал Джозеф Суэйннің (1796 жылы қайтыс болған) қабір тасының жанына қойылды. Бұл орналасу қазірге дейін сақталған, бірақ 2018 жылы Блейкке арналған екінші ескерткіш оның қабірінің нақты орнына қойылды.
The best known monuments are those to the three literary and artistic figures, John Bunyan, Daniel Defoe and William Blake. Their graves have long been sites of cultural pilgrimage: Isabella Holmes stated in 1896 that the "most frequented paths" in the burial ground were those leading to the monuments of Bunyan and Defoe. In their present form, all these monuments post date the closure of the burial ground. Their settings were further radically modified by the landscaping of 1964–65, when a paved north–south "broadwalk" was created in the middle of the burial ground to display them—outside the railed off areas, accessible to visitors, and cleared of other monuments. Bunyan's monument lies at the broadwalk's southern end, and that to Defoe at its northern end, while Blake's headstone was moved from the site of his grave and repositioned next to Defoe, alongside the headstone to the lesser known Joseph Swain (died 1796). This arrangement survives, but in 2018 a second monument to Blake was placed on the actual site of his grave.
Джон Буньян
Джон Буньян, "Саяшының жолы" кітабының авторы, 1688 жылдың тамызында қайтыс болды. Ол бастапқыда қорымның арт жағындағы "Баптист бұрышында" жерленді, оның денесі досы Джон Струдвиктің отбасылық мазарына келесі жерлеу кезінде көшірілетіні туралы уағдаласқа сәйкес. Бұл қашан (немесе тіпті) орындалғаны туралы нақты мәлімет жоқ: алайда, Струдвик 1695 жылы қайтыс болған кезде осы шара орындалған болуы мүмкін, және Буньянның есімі ескерткіштің қабырғасына жазылған. Струдвик ескерткіші үлкен барокко стиліндегі тас сандық түрінде салынған. 19 ғасырға қарай ол тозып, құлдырап кеткен, бірақ қорым жабылғаннан кейін 7-ші Шафтсбери графының төрағалығымен оны қалпына келтіру үшін халыққа үндеу жасалды. Бұл жұмыс 1862 жылдың мамыр айында аяқталды және мүсінші Эдгар Джордж Папворт аға (1809–1866) жасаған ескерткіштің толыққанды қайта құрылуын қамтыды. Папворт қабір сандығының негізгі пішінін сақтап қалды, бірақ оның үстіне Буньянның мүсінін, ал екі жағына "Саяшының жолы" кітабынан көріністерді бейнелейтін екі рельефтік панель қосты. Ескерткіш 1928 жылы (Буньянның туғанына 300 жыл толуына орай) және Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін (соғыс кезінде мүсіннің бетіне ауыр зақым келгеннен кейін) қайта қалпына келтірілді.
John Bunyan, author of Pilgrim's Progress, died in August 1688. He was initially buried in the "Baptist Corner" at the back of the burial ground, on the understanding that his remains would be moved into the family vault of his friend John Strudwick when that was next opened for a burial. There is no certain evidence as to when (or even if) this was done: the probability, however, is that it occurred when Strudwick himself died in 1695, and certainly Bunyan's name was inscribed on the side of the monument. The Strudwick monument took the form of a large Baroque stone chest. By the 19th century, this had fallen into decay, but in the period following the closure of the burial ground a public appeal for its restoration was launched under the presidency of the 7th Earl of Shaftesbury. This work was completed in May 1862, and comprised a complete reconstruction of the monument, undertaken by the sculptor Edgar George Papworth Senior (1809–1866). Although Papworth retained the basic form of the tomb chest, he added a recumbent effigy of Bunyan to the top of it, and two relief panels to its sides depicting scenes from Pilgrim's Progress. The monument was further restored in 1928 (the tercentenary of Bunyan's birth), and again after World War II (following serious wartime damage to the effigy's face).
Дэниел Дефо
Робинзон Крузоның авторы Дэниел Дефо 1731 жылы сәуірде қайтыс болды және Бунхилл Филдс жерлену орнында жерленді: оның әйелі Мэри 1732 жылы желтоқсанда қайтыс болды және оның қасына жерленді. Оның келіні де сол қабірге жерленді. Дефо кедейлікте қайтыс болды, ал қабірі қарапайым қабір тасымен белгіленді. 1857/8 жылдың қысында – жерлену орны жабылып, ескерусіз қалған кезде – қабірге найзағай шағылып, қабір тасы бұзылды. 1869 жылы «Christian World» балалар газетінің редакторы Джеймс Кларк қабірге лайықтырақ ескерткіш орнату үшін жазылылымдарды жинауға шақырды. Ол оқырмандарын әрқайсысынан алты пенс көмектесуге шақырды; сондай-ақ, ынтаны арттыру үшін екі тізім ашты, біреуі ұлдарға, екіншісі қыздарға арналған, олардың арасында бәсекелестік рухын ояту мақсатында. Көптеген ересектер де көмектесті. Нәтижесінде шамамен 1700 жазылым арқылы 200 фунт стерлинг жиналды. Мәрмәрден жасалған обелиск (немесе «Клеопатра бағанасы») дизайны К. Криккеге тапсырылды; оны жасау үшін Борнмуттан Сэмюэл Хорнер мүсінші шақырылды. 1869 жылдың соңында негіз қазылғанда, қаңқалар табылып, көрермендердің қалың жұрты сувенирлерді ұстауға асықты: тәртіп орнатылғанша полиция шақыруға тура келді. Ескерткіш 1870 жылдың 16 қыркүйегінде Дефоның үш шөбересі қатысқан салтанатты шарада ашылды.
Daniel Defoe, author of Robinson Crusoe, died in April 1731 and was buried in Bunhill Fields: his wife, Mary, died in December 1732 and was laid to rest beside him. His daughter in law was also buried in the same grave. Defoe died in poverty, and the grave was marked with a simple headstone. In the winter of 1857/8 – at a time when the burial ground was closed and neglected—the grave was struck by lightning and the headstone broken. In 1869, James Clarke, editor of the Christian World children's newspaper, launched an appeal for subscriptions to place a more suitable memorial on the grave. He encouraged his readers to make donations of sixpence each; and to stimulate enthusiasm opened two lists, one for boys and one for girls, to encourage a spirit of competition between them. Many adults also made donations. In the end, some 1,700 subscriptions raised a total of about £200. A design for a marble obelisk (or "Cleopatric pillar") was commissioned from C. C. Creeke; and the sculptor Samuel Horner of Bournemouth was commissioned to execute it. In late 1869, when the foundations were being dug, skeletons were disinterred, and there was an unseemly rush for souvenirs by the crowd of onlookers: the police had to be called before calm was restored. The monument was unveiled at a ceremony attended by three of Defoe's great granddaughters on 16 September 1870.
Уильям Блейк
Уильям Блейк – суретші, ақын, гравер және көреген – 1827 жылдың тамызында қайтыс болып, зираттың солтүстік бөлігіне жерленді. Оның әйелі, Катерина София, 1831 жылдың қазанында қайтыс болып, зираттың оңтүстік жағындағы бөлек қабірға жерленді. 20-шы ғасырға қарай Блейктің қабірі күйреп, тозығы жетті. 1927 жылы, оның өлімінің 100 жылдығына орай және оның абыройы артып келе жатқан кезде, жаңа қабір тасы тапсырылды. Уильям мен Катерина екеуінің есімін еске алуға шешім қабылданғандықтан, қабір тасы Катеринаның қабірінен шалқап тұрғанына қарамастан, жазуда «Жақын жерде олардың қалдықтары жатыр» деп көрсетілді. 1960 жылдары Бунхилл даласы қайта жаңартылғанда, Блейктің қабірі ескерткіштерден тазартылатын аймақта қалды. Сондықтан қабір тасы шамамен 20 метрге (ярд) қазіргі орнына, Дэниел Дефо ескерткішінің жанына жылжытылды. Сонымен қатар, ол 90 градусқа бұрылды, енді батысқа емес, оңтүстікке қарап тұр. Джозеф Суэйннің қабір тасы да сол кезде қосылды, бірақ ол батысқа қараған. Лида Кардозо Киндерслидің әріптерімен жазылған, кітапша тасы түріндегі бұл ескерткіш, 2018 жылдың 12 тамызында Блейк қоғамының президенті Филип Пуллманмен ашылды.
William Blake—painter, poet, printmaker and visionary—died in August 1827 and was buried in the northern part of the burial ground. His wife, Catherine Sophia, died in October 1831 and was buried in a separate grave on the south side of the ground. By the 20th century, Blake's grave was in disrepair; and in 1927, for the centenary of his death and at a time when his reputation was on the rise, a new headstone was commissioned. As it had been decided to commemorate both William and Catherine, despite the fact that the headstone would stand at some distance from Catherine's grave, the inscription was phrased as "Near by lie the remains of ". When Bunhill Fields was relandscaped in the 1960s, Blake's grave lay in the area that was to be cleared of monuments. The headstone was therefore moved approximately 20 metres (yards) to its present location, next to the monument to Daniel Defoe. It was also rotated through 90°, so that it now faces south rather than west. Joseph Swain's headstone was added to the grouping at the same time, although that faces west. In the form of a ledger stone, with lettering by Lida Cardozo Kindersley, this was finally unveiled on 12 August 2018 by Philip Pullman, President of the Blake Society.
Жазбалар
1713 жылдан 1854 жылға дейінгі жерлеу тіркелімдері Кьюдегі Ұлттық мұрағатта сақталады. 1789 жылдан 1854 жылға дейінгі жерлеу тапсырыс кітаптары және 1869 жылғы оқылатын ескерткіштер/құлып тастардағы жазулар тізімі Лондон Метрополитен мұрағатында сақталады. Баптист пасторы Джон Риппон – ол өзі 1836 жылы осы жерге жерленген – 18-шы ғасырдың соңы мен 19-шы ғасырдың басында ескерткіштердегі жазулардың көшірмелерін жасаған, олардың кейбіреулерін "жанына жатып" көшірген. 1803 жылы ол Бунхилл Филдс туралы алты томдық жарияланымның жоспарын жариялады, бірақ ол іске аспады. Британ кітапханасы қазір оның қолжазбаларының 14 томдық жинағын сақтайды; ал қалған алты томдық жинақ Қару колледжінде сақталады.
Burial ground registers, from 1713 to 1854, are held at The National Archives at Kew. Other records, including interment order books dating from 1789 to 1854, and a list of the legible monument/headstone inscriptions in 1869, are held at London Metropolitan Archives. Baptist minister John Rippon—who was himself buried at the site in 1836—made transcripts of its monumental inscriptions in the late 18th and early 19th centuries, some copied while "laying on his side". In 1803 he issued a prospectus for a six volume publication on Bunhill Fields, but this never came to fruition. The British Library now holds 14 manuscript volumes of his transcripts; a further six volumes are held in the College of Arms.