Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Фибоначчи 1202 жылы жазған математика кітабы "Liber Abaci" немесе "Liber Abbaci" (латын тілінде "Есептеу кітабы") – Пизалық Леонардоның 1202 жылы жарық көрген арифметика туралы латынша еңбегі, ол кейін Фибоначчи деп аталды. Бұл кітап ең алдымен араб сандарын Еуропаға кеңінен танытуға көмектескенімен белгілі.
Mathematics book written in 1202 by Fibonacci
The Liber Abaci or Liber Abbaci (Latin for "The Book of Calculation") was a 1202 Latin work on arithmetic by Leonardo of Pisa, posthumously known as Fibonacci. It is primarily famous for helping popularize Arabic numerals in Europe.
Негізгі идея
Liber Abaci – индус-араб сан жүйесін сипаттаған және қазіргі заманғы "араб сандарына" ұқсас белгілерді қолданған алғашқы еуропалық кітаптардың бірі. Саудагерлер мен математиктердің қажеттіліктерін қанағаттандыра отырып, ол осы жүйенің артықшылығын және осы глифтерді пайдалануды жақсартты. Кітаптың атауы кейде "Абакус кітабы" деп аударылғанымен, бұл атауды "абакус" деп аталатын есептеу құралдарына қатысты деп түсіну қателік. Шын мәнінде, "абакус" сөзі сол кезде кез келген түрдегі есептеуді білдірген; ал Леонардоның түпнұсқа латын қолжазбасындағы "abbacus" (екі "b" әрпімен) жазуы, Италияда бүгінге дейін индус-араб сандарын қолдана отырып есептеуді білдіреді, бұл шатасуды болдырмауға көмектеседі. Кітапта абакуссыз есептеу әдістері сипатталған, және оның айтуынша, жарық көргеннен кейін ғасырлар бойы алгоризмдер (Liber Abaci-де көрсетілген есептеу стилін ұстанғандар) абакистермен (абакусты римдік сандармен бірге қолданған дәстүршілдермен) қақтығыста болды. Математика тарихшысы Карл Бойер өзінің "Математика тарихында" "Liber Abaci абакус туралы емес" екенін, бірақ "бұл индус-араб сандарын қолдануға басымдық беретін алгебралық әдістер мен мәселелерге арналған толық зерттеме" екенін атап көрсетті.
Liber Abaci was among the first Western books to describe the Hindu–Arabic numeral system and to use symbols resembling modern "Arabic numerals". By addressing the applications of both commercial tradesmen and mathematicians, it promoted the superiority of the system, and the use of these glyphs. Although the book's title is sometimes translated as "The Book of the Abacus", notes that it is an error to read this as referring to calculating devices called "abacus". Rather, the word "abacus" was used at the time to refer to calculation in any form; the spelling "abbacus" with two "b"s (which is how Leonardo spelled it in the original Latin manuscript) was, and still is in Italy, used to refer to calculation using Hindu Arabic numerals, which can avoid confusion. The book describes methods of doing calculations without aid of an abacus, and as confirms, for centuries after its publication the algorismists (followers of the style of calculation demonstrated in Liber Abaci) remained in conflict with the abacists (traditionalists who continued to use the abacus in conjunction with Roman numerals). The historian of mathematics Carl Boyer emphasizes in his History of Mathematics that although "Liber abaci is not on the abacus" per se, nevertheless " it is a very thorough treatise on algebraic methods and problems in which the use of the Hindu Arabic numerals is strongly advocated."
Бөлімдердің қысқаша мазмұны
Бірінші бөлім индуистік-араб сандық жүйесін, соның ішінде әртүрлі сандық жүйелер арасындағы түрлендіру әдістерін таныстырады. Бұл бөлімде санның жай сан еместігін тексеру және егер жай сан емес болса, оны көбейткіштерге жіктеу үшін сынаққа бөлудің алғашқы белгілі сипаттамасы да келтірілген. Екінші бөлімде валюта айырбастау және өлшемдер, сондай-ақ пайда мен пайызды есептеу сияқты коммерциялық мысалдар ұсынылған. Үшінші бөлімде бірқатар математикалық мәселелер талқыланады; мысалы, оған (II тараудың 12-тарауы) қытайлық қалдық теоремасы, толық сандар және Мерсенн жай сандары, сондай-ақ арифметикалық прогрессиялар мен төртбұрышты пирамида сандары үшін формулалар кіреді. Осы тараудағы тағы бір мысал – қоян популяциясының өсуі, оның шешімі үшін сандық тізбек құру қажет. Бұл мәселе Леонардодан бұрын пайда болғанмен, оның кітабында келтірілуі Фибоначчи тізбесінің бүгінгі күні оның атымен аталуына себеп болды. Төртінші бөлімде квадрат түбір сияқты иррационал сандардың сандық және геометриялық жуықтамалары шығарылған. Кітапта Евклид геометриясы бойынша дәлелдемелер де бар. Фибоначчидің алгебралық теңдеулерді шешу әдісі 10 ғасырдың басындағы египеттік математик Абу Камил Шуджа ибн Асламның ықпалын көрсетеді.
The first section introduces the Hindu–Arabic numeral system, including methods for converting between different representation systems. This section also includes the first known description of trial division for testing whether a number is composite and, if so, factoring it. The second section presents examples from commerce, such as conversions of currency and measurements, and calculations of profit and interest. The third section discusses a number of mathematical problems; for instance, it includes (ch. II.12) the Chinese remainder theorem, perfect numbers and Mersenne primes as well as formulas for arithmetic series and for square pyramidal numbers. Another example in this chapter involves the growth of a population of rabbits, where the solution requires generating a numerical sequence. Although the problem dates back long before Leonardo, its inclusion in his book is why the Fibonacci sequence is named after him today. The fourth section derives approximations, both numerical and geometrical, of irrational numbers such as square roots. The book also includes proofs in Euclidean geometry. Fibonacci's method of solving algebraic equations shows the influence of the early 10th century Egyptian mathematician Abū Kāmil Shujāʿ ibn Aslam.
Мәтіндік тарихы
Қолжазба алғаш рет 1202 жылы пайда болды. Бұл нұсқаның көшірмелері белгілі емес. 1227 жылы Майкл Скоттқа арналған "Liber Abaci" еңбегінің қайта жаңартылған нұсқасы жарық көрді. Бұл мәтіннің бөліктерін қамтитын кем дегенде он тоғыз қолжазба сақталған. Бұл қолжазбаның 13-14 ғасырлардағы үш толық нұсқасы бар. 13-15 ғасырлар аралығында тоғыз толық емес көшірмесі белгілі, және әлі анықталмағандары болуы мүмкін. 1857 жылы Бонкомпанидің итальян тіліне аударғанға дейін "Liber Abaci" басылып шыққан жоқ. Алғашқы толық ағылшын тіліне аудармасы 2002 жылы Сиглердің мәтіні болды.
The first appearance of the manuscript was in 1202. No copies of this version are known. A revised version of Liber Abaci, dedicated to Michael Scot, appeared in 1227 CE. There are at least nineteen manuscripts extant containing parts of this text. There are three complete versions of this manuscript from the thirteenth and fourteenth centuries. There are a further nine incomplete copies known between the thirteenth and fifteenth centuries, and there may be more not yet identified. There was no known printed version of Liber Abaci until Boncompagni's Italian translation of 1857. The first complete English translation was Sigler's text of 2002.