Кіріспе

Шығыс Үндістан компаниясы колледжі немесе Шығыс Үндістан колледжі – 1806 жылы Лондоннан солтүстікке қарай он тоғыз миль жерде, Герфордширдегі Хейлиде құрылған, Шығыс Үндістан компаниясы үшін "жазушыларды" (әкімшілерді) даярлауға арналған білім беру мекемесі. Колледж компания директорларының шетелдегі мемлекеттік қызметте жазушылық лауазымдарға ұсынған он алтыдан он сегіз жасқа дейінгі жас жігіттерге жалпы және кәсіптік білім берді. Колледждің компанияның президенттік армиялары үшін офицерлерді даярлаудағы әріптесі – Суррейдегі Аддискомб әскери семинариясы. 1858 жылы Шығыс Үндістан компаниясы мемлекеттік меншікке алынып, колледж жабылды, бірақ бұрынғы колледжбен байланысын сақтайтын мемлекеттік мектепке айналды. Колледж ғимараттары бүгінгі күнге дейін сақталған және қазір сол мемлекеттік мектептің мұрагері – жекеменшік Хейлибери және Императорлық қызмет колледжі орналасқан.

Тарих

Чарльз Грант, Британдық Шығыс Үндістан компаниясының төрағасы және Парламент мүшесі (депутат), колледждің құрылуына тікелей қатысты. Алғашқыда ол Гертфорд қамалында орналасқан, бірақ мақсатқа сәйкес салынған оқу орны тиімдірек екені анық болды. Сондықтан 1805 жылдың қазан айында компания осы мақсат үшін Гертфорд Хиттен тыс жерде 5930 фунт стерлингке мүлік сатып алды. Жаңа ғимараттардың негізі 1806 жылдың 12 мамырында салынды. Ғимараттарды салуға Шығыс Үндістан компаниясы 92 000 фунт стерлинг жұмсады, оларды сәулетші Уильям Уилкинс жобалаған (кейіннен ол Лондонның Ұлттық галереясын жобалады). Аумақты Хэмфри Рептон безендірді, оның ең танымал жұмысы Уилкинстің басты ғимаратының алдындағы террасалық аймақ және одан батысқа қарайғы көлдер болды. Рептон осы жұмысы үшін соңғы есепті оны мүгедек қылған көлік апатынан сегіз күн бұрын тапсырды. Шығыс Үндістан компаниясы 1600 жылы коммерциялық ұйым ретінде құрылған. Екі жүз жыл бойы оның қызметкерлері Азиядағы сауда операцияларын бақылау үшін, көбінесе меценаттық арқылы тағайындалған. 1800 жылға қарай олар сол аймақтардағы миллиондаған адамдар үшін де-факто үкіметке айналды, бірақ бұл рөлге жеткілікті дайындықсыз. Колледж осы кемшіліктерді жоюға арналған. Ол 50 жыл ішінде екі мыңнан астам «хатшыларды» даярлады, олар Үндістан субконтинентін басқаруға дайындалды. Оқу бағдарламасы кең, егжей-тегжейлі және мансаптық міндеттерге бағытталған. Оған саяси экономика, тарих, математика, табиғаттану, классика, құқық, гуманитарлық ғылымдар және филология кірді. Оқытылатын тілдерге араб, урду (хиндустани), бенгал, маратхи, санскрит, телугу және парсы тілдері кірді. Оқытушылардың арасында сол кездегі ең білікті адамдар болды, олардың көпшілігі Оксфорд пен Кембриджден келген және олардың жылдық жалақысы 500 фунт стерлингке жететін. Колледжді заманауи есептерде, Лордтар палатасы мен Халықтар палатасындағы дебаттарда, сондай-ақ Шығыс Үндістан компаниясының және отарлық мемлекеттік қызметтің басшылары «Хейлибери» деп атады. 1839 жылдан бастап колледж «Хейлибери бақылаушысы» атты журналды шығарды. Шығыс Үндістан компаниясы тым күшті деп есептелді. Жұмысқа алуда меценаттықтың орнына лайықтылық принципін енгізуге қысым болды. Ұлыбритания университеттерінің түлектері колледжден өтудің қажеті болмастан, Үндістанда қызмет етуге мүмкіндікке ие болуы керек еді. 1855 жылы Парламент «Шығыс Үндістан компаниясын Хейлиберидегі колледжді ұстау міндетінен босату туралы» заң қабылдады. Лондондағы Кингс колледжі Үндістан мемлекеттік қызметіне орналасу үшін алғашқы ашық конкурс сараптарын өткізді.

Ғимараттарды жабу және кейіннен пайдалану

1857 жылғы Үндістан көтерілісінен кейін және Шығыс Үндістан компаниясының қызметі тоқтатылуы күтілуде болғандықтан, колледж 1858 жылдың қаңтарында жабылды. Бұл әсем ғимараттардың тағдырына қатысты мәселе тудырды. Біраз уақыт бойы олар Үндістанға аттанатын әскерлерге арналған әскери қойма ретінде пайдаланылды. Осы кезеңде колледж директоры Генри Мелвилл және тіркеуші, пастор Джеймс Уильям Лукас Хевисайд, олардың жеке үйлерінде тұрып, ғимараттардың күтілуін қадағалады. 1861 жылы мүлік ашық аукционда сатылды, оны Британдық жер компаниясы 15 000 фунт стерлингке сатып алды. Гертфорд қаласының баспагері Стивен Остин, бұрын Шығыс Үндістан компаниясының колледжінің ресми баспагері болғандықтан, түрлі шығыс тілдеріндегі кітаптарды бастыратын жетекші баспагерлердің біріне айналды. Ол ғимараттардың қандай да бір академиялық мақсатқа қайтарылуын қамтамасыз ету үшін үгіт жүргізді, және 1862 жылы осы орын мемлекеттік мектеп – Хейлибери колледжі ретінде қайта ашылды. Ол 1864 жылғы 30 тамыздағы патшалық жарлық арқылы ресми түрде құрылды. Виктория дәуірінде осы орындағы екі түрлі білім беру кезеңі "Ескі Хейлибери" және "Жаңа Хейлибери" деп аталатын. Жаңа Хейлибери колледжі алғашқы жылдары отарлық басқарумен байланысы бар адамдармен тығыз байланыста болды, ал 1942 жылы ол қиын жағдайдағы Империялық қызмет колледжімен бірігіп, Хейлибери және Империялық қызмет колледжі болып қайта құрылды.