Кіріспе

Алексис Кивидің «Жеті ағайынды» (; сөзбе-сөз аудармасында Жеті бауыр, немесе Дуглас Робинсонның 2017 жылғы аудармасында Жеті ағайынды) – Финляндияның ұлттық авторы Алексис Кивидің алғашқы және жалғыз романы. Бұл роман фин тілінде және фин тілінде сөйлейтін автордың алғашқы маңызды туындысы ретінде танымал, сондай-ақ фин реалистік фольклорының нағыз бастауы болып саналады. Бүгінде де көптеген адамдар оны фин тілінде жазылған ең ұлы роман деп санайды, тіпті уақыт өте келе ол «Финляндияның ұлттық романы» мәртебесіне ие болды. Киви бұл шығарманы 1860-шы жылдардың басында жаза бастады және кем дегенде үш рет қайта жазды, бірақ түпнұсқа қолжазба сақталмаған. Шығарманың көп бөлігі Киви Шарлотта Лёнквистпен бірге Сиунтиодағы Фанжуркарс шағын ауылында тұрғанда жазылды. Алғаш рет 1870 жылы төрт томдық түрде жарық көрді, бірақ бір томдық нұсқасы автордың қайтысынан кейін бір жыл өткен 1873 жылы ғана жарыққа шықты. Роман Ричард Импола және Дуглас Робинсон тарапынан, сондай-ақ тағы 56 рет 33 басқа тілге аударылды. Кітапты суреттеуге көптеген белгілі фин суретшілері қатысты, олардың ішінде Аксэли Галлен-Каллела (1908), Маркус Коллин (1948), Матти Висанти (1950) және Эркки Танту (1961) бар. Роман Кивинің замандастарының әдеби ортасында қатты сынға ұшырады, олар финдердің бейнесін жағымсыз көрсеткенін ұнатпады. Романның басты кейіпкерлері сол кездегі ұлтшылдық идеалдардың өткір пародиязы ретінде қарастырылды. Бұл сынға ұшыраудың алдында тұрған ең ықпалды сыншы – Август Ахлквист болды, ол кітапты «күлкілі туынды және фин әдебиетінің атына нұқсан келтіретін дақ» деп атады және «Finlands Allmänna Tidning» газетінде жарияланған шолуында «бауырлардың мінездері фин жерін жыртып еңбек еткен тыныш, адал және еңбекқор халыққа ешқандай ұқсамайды» деп жазды. Тағы бір айтуға тұрарлық сыншы – фенноман саясаткері Агатон Мюрман, ол кітапты «фин шаруалары туралы тозақтық өтірік» деп атап, «Киви мырза баспахананы өзінің поэзиялық тік ішегі деп санайды» деді. Әдебиеттанушы Маркку Эскелинен «Жеті ағайындыны» сол заманғы Финляндиядағы проза әдебиетінің жағдайымен салыстырғанда өте ерекше деп санайды. Эскелиненнің пікірінше, бұл туынды Кивиден кейінгі жазушылардың маңызды буынының реалистік романдарына қарағанда шиеленісті әрі эстетикалық тұрғыдан күрделі. Эскелинен сонымен қатар Кивидің жанрлармен тілдік ойынға түсуін ерекше атап көрсетеді: шығарма сол кездегі діни әдебиеттің үстемдігіне байланысты түсінікті себептермен көптеген библиялық және басқа да діни тілдерді қолданса да, оның діни билікке деген көзқарасы сол кездегі басқа проза әдебиетінен айырмашылығы, мойынсұнғыш емес. Эскелиненнің пікірінше, фин тіліндегі прозалық туындылар Кивидің туындысының байлығы мен көп деңгейлілігіне тең келерлік тек келесі ғасырда ғана пайда бола бастады. Роман Кивидің туған жері – Нюрмиярви муниципалитетінің елтаңбасында бейнеленген. Елтаңбаның түсіндірмесі: «көк өрісте жеті жас, алтын шашты жігіттің бас жағы 2+3+2 орналасқан». Елтаңбаны Олоф Эриксон Б. Харальд Хеллстром ұсынған идеяға сәйкес жобалаған және оны Нюрмиярви қалалық кеңесі 1953 жылғы 18 желтоқсанда өткен отырысында бекітті. Елтаңбаны 1954 жылғы 14 сәуірде Ішкі істер министрлігі пайдалануға рұқсат берді.

Жукола ағайындылары

Юхани – 25 жасындағы ең үлкен аға. Топтың жетекшісі және ең жадағер. Туомас – ұқыпты, бұқадай күшті, бірақ Юхани өзі ең күшті бауыр деп санайды. Аапо – Туомастың егіз інісі. Ұйымшыл және бейбіт. Симеони – ішімдікке құмар және ең діншіл бауыр. Лаури – ең салмақты бауыр, табиғатты жақсы көреді және жалғыздықты ұнатады. Тимо – Лауридің егіз інісі; қарапайым және адал. Еро – 18 жастағы ең кіші інісі. Ақылды, тапқыр, Юханимен келіспегенде дауласуға бейім.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Басында бауырластар тыныш болмай, жергілікті полиция қызметкерімен, сот төрешісімен, пастормен, шіркеудің қараушысымен және мұғалімдермен дауласып, тіпті Тоукула ауылындағы көршілерімен де келіспейді. Сондықтан, жас қыздардың аналары оларды жақсы күйеу болады деп санамайды. Ағалар шіркеуде мінез-құлықты қабылдамас бұрын оқуды үйренуге міндетті болғандықтан, олар ресми түрде ересек болып, үйлену құқығын алуға тырысады. Бірақ олар алыс Импиваараға, көбінесе жабайы далаға қашуға шешім қабылдайды. Бірақ олардың алғашқы әрекеттері нашар болып шығады – бір Рождество қарсаңында сауналарын өртеп жібереді. Келесі көктемде қайтадан тырысады, бірақ жақын жердегі байдың бұқаларын өлтіріп, оларға бидаймен өтемақы төлеуге мәжбүр болады. Ормандарды егістікке айналдыруға он жыл бойы тырысу, көп ішу және Симеонидің ақыл-есінен жаңылудан туған соңғы заман көріністері оларды өмірлерін өзгертуге итермелейді. Олар өздері оқып үйреніп, ақырында Жкуолаға оралады. Соңында, олардың көпшілігі қоғамның тірегіне айналып, отбасылық адамдар болады. Дегенмен, бұл әңгіменің мәні әдептілікке толы емес. Ағалар символдық тұрғыдан фин тілінде сөйлейтін халықты және мәдениетті, сыртқы күштердің өзгеруге мәжбүрлеуінің ортасында бейнелейді.

Бейімделулер

Фин Ұлттық театры романның алғашқы сахналық қойылымын 1898 жылы жасады. Алғашқы фильмді 1939 жылы түсірді. Кітап 2002 жылы жарық көрді және оның авторлары – фин балалар жазушысы Маури Кунас және Тарья Кунас. Маури Кунастың "Қош түн, мырза Клаттербак" кітабынан таныс Клаттербак мырза да оқиғада пайда болады. 1989 жылы телесериалды Жоуко Турка режиссерлік етті. Сериал бауырларды бейнелеуіне байланысты кең пікірталас тудырды.