Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ақсели Галлен-Калела (26 сәуір 1865 – 7 наурыз 1931) – фин суретшісі, ең белгілі туындылары фин ұлттық эпосы – «Калевала» суреттері. Оның шығармашылығы фин ұлттық ерекшелігінің маңызды бір бөлігі саналады. 1907 жылы ол Галлен есімін Галлен-Калелаға өзгертті.
Finnish painter (1865–1931)
Akseli Gallen Kallela (26 April 1865 – 7 March 1931) was a Finnish painter who is best known for his illustrations of the Kalevala, the Finnish national epic. His work is considered a very important aspect of the Finnish national identity. He changed his name from Gallén to Gallen Kallela in 1907.
Ерте өмір
Галлен Калела Ақсель Вальдемар Галлен Финляндияның Порь қаласында швед тілінде сөйлейтін отбасында дүниеге келді. Оның әкесі Питер Галлен полиция бастығы және заңгер болып жұмыс істеді. Галлен Калела Тюрвейде өсті. 11 жасында әкесі оның суретші болу ниетіне қарсы болғандықтан, Хельсинкиге гимназияда оқуға жіберілді. 1879 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін Галлен Калела Финляндия өнер қоғамында (1881–1884) сурет сабақтарына қатысып, Адольф фон Беккерден жеке сабақтар алды.
Gallen Kallela was born Axel Waldemar Gallén in Pori, Finland, in a Swedish speaking family. His father Peter Gallén worked as police chief and lawyer. Gallen Kallela was raised in Tyrvää. At the age of 11 he was sent to Helsinki to study at a grammar school, because his father opposed his ambition to become a painter. After his father's death in 1879, Gallen Kallela attended drawing classes at the Finnish Art Society (1881–1884) and studied privately under Adolf von Becker.
Париж
1884 жылы ол Парижге көшті және Джулиан академиясында оқыды. Парижде ол финляндиялық суретші Альберт Эдельфельт, норвегиялық суретші Карл Дёрнбергер және швед жазушысы Август Стриндбергпен танысты. Осы кезеңде ол Финляндия мен Париж арасында жиі саяхат жасады.
In 1884 he moved to Paris, to study at the Académie Julian. In Paris he became friends with the Finnish painter Albert Edelfelt, the Norwegian painter Carl Dørnberger, and the Swedish writer August Strindberg. During this period he traveled back and forth between Finland and Paris.
Мэри Слёр
1890 жылы Мэри Слёрге үйленді. Олардың үш баласы болды: Импи Маржатта, Кирсти және Йорма. Галлен-Калела бал айына Шығыс Карелияға барғанда «Калеваладан» суреттер жасау үшін материал жинауды бастады. Осы кезең «Калевала» мифологиясына арналған романтикалық картиналармен, мысалы, «Айно мифымен» және бірнеше пейзаждармен ерекшеленеді, алайда 1894 жылға қарай оның туындыларында символизмнің күшті ықпалы байқалады.
He married Mary Slöör in 1890. The couple had three children, Impi Marjatta, Kirsti and Jorma. On their honeymoon to East Karelia, Gallen Kallela started collecting material for his depictions of the Kalevala. This period is characterized by romantic paintings of the Kalevala, such as the Aino Myth, and by several landscape paintings, although by 1894 the influence of symbolism is heavily visible in his works.
Берлин және қайғылы оқиға
1894 жылдың желтоқсанында Галлен Калела өзінің және норвегиялық суретші Эдвард Мунктың туындыларының бірлескен көрмесін бақылау үшін Берлинге көшті. Сол кезде Галлен Калела отбасы үшін Руовеси көлінің жағасындағы, барлықтан алыс орналасқан «Калела» деп аталатын кең үйдің жобасын жасады. Ол 1894-1895 жылдары 13 жергілікті ағаш шеберімен құрғаған қарағайдан бір жыл ішінде салынды. 1895 жылдың наурыз айында қызы Импи Маржаттаның дифтериядан қайтыс болғаны туралы телеграмма алғаннан кейін сапары тоқталды. Бұл оның өнеріндегі шешуші бетбұрыс болды. Бұрынғы туындылары романтикалық сипатта болса, қызының өлімінен кейін Галлен Калела көбірек агрессивті туындылар жасады. 1896-1899 жылдары ол ең танымал туындылары саналатын «Сампоны қорғау», «Лемминкайненнің анасы», «Жукахайненнің кек алуы» және «Кулервоның қарғысы» суреттерін жазды. 1895 жылдың мамырында Галлен мен Мэри Лондонға сапар шегіп, графикалық баспа сатып алуды жоспарлады. Сол жерде ол витраж өнерімен де танысты. 1897 жылдың соңында отбасы Флоренцияға сапар жасап, сондай-ақ Помпейді аралады, онда ол фрескалар өнерін зерттеді.
In December 1894, Gallen Kallela moved to Berlin to oversee the joint exhibition of his works with the works of Norwegian painter Edvard Munch. At the time Gallen Kallela also designed a grand cabin called Kalela for his family far from everything on the shore of Lake Ruovesi. It was built from dead standing pine by 13 local carpenters in a year from 1894 to 1895. In March 1895, his trip was ended when he received a telegram that his daughter Impi Marjatta had died from diphtheria. This would prove to be a turning point in his work. While his works had previously been romantic, after his daughter's death Gallen Kallela painted more aggressive works. In the years 1896–1899 he painted what are considered his most famous works: The Defense of the Sampo, Lemminkäinen's Mother, Joukahainen's Revenge and Kullervo's Curse. In May 1895, Gallen and Mary visited London, with his intent being the purchase of a graphic art press. While there he also learned about stained glass. At the end of 1897 the family took a trip to Florence, also visiting Pompeii, where he studied the art of frescoes.
Париж 1900 жылғы көрмесі
1900 жылы Париждегі дүниежүзілік көрмеге Галлен Калела фин павильоны үшін фрескалар салған. «Ильмариненнің жылан егістігін өңдеуі» фрескасында жасырын саяси мағына бар: жыландардың бірі кішкентай Романов тәжін киіп, Финляндияның орыстандырылу кезеңінде Галлен Калеланың тәуелсіз Финляндияға деген арманын білдіреді. Париж көрмесі Галлен Калеланың жетекші фин суретшісі ретіндегі беделін нығайтты. 1901 жылы оған Хельсинки студенттер одағының концерт залына «Куллерво соғысқа аттанады» фрескасын салу тапсырылды. 1901-1903 жылдары ол Порьдегі Юселиус мавзолейі үшін фрескалар салған, ол өнеркәсіпші Фриц Артур Юселиус есімді 11 жастағы қызының естелігіне арналған. (Алайда, фрескалар көп ұзамай ылғалдан зақымданып, 1931 жылдың желтоқсан айында өрт сөндірілмей жанып, толығымен жойылды. Юселиус суретшінің ұлы Жормаға оларды бастапқы эскиздерден қайта салуды тапсырды. Қайта құру Жорманың 1939 жылы қайтыс болуына аз ғана уақыт қалғанда аяқталды.) Галлен Калела 1907 жылы өзінің есімін фин тіліне сәйкес келетін Аксэли Галлен Калела деп өзгертті. Оның 700 беттік «Сур Калевала» жобасы 1909 жылы «Вальвоя» журналында жоспарын жариялау арқылы толыққанды пішім алды.
For the Paris World Fair in 1900, Gallen Kallela painted frescoes for the Finnish Pavilion. In the fresco Ilmarinen Plowing the Field of Vipers there was a hidden political message: one of the vipers is wearing a small Romanov crown, telling of Gallen Kallela's wish for an independent Finland at the time of the Russification of Finland. The Paris Exposition secured Gallen Kallela's stature as the leading Finnish artist. In 1901 he was commissioned to paint the fresco, Kullervo Sets Off for War, for the concert hall of the Helsinki Student's Union. Between 1901 and 1903 he painted the frescoes for the Jusélius Mausoleum in Pori, memorializing the 11 year old daughter of the industrialist Fritz Arthur Jusélius. (The frescoes however were soon damaged by dampness, and were completely destroyed by fire in December 1931. Jusélius assigned the artist's son Jorma to repaint them from the original sketches. The reconstruction was completed just before Jorma's death in 1939.) Gallen Kallela officially finnicized his name to the more Finnish sounding Akseli Gallen Kallela in 1907. His idea for a 700 page Suur Kalevala was fully formed in 1909 with a publication of his plan in the Valvoja magazine.
Қырғызстан
1908 жылы Галлен Калела жаңаруды көздеп, отбасымен бірге Парижге көшіп келді. Бірақ қала және өнердің жаңа бағыты оның үмітін ақтамады, сондықтан 1909 жылдың мамырында олар Кениядағы Найробиге одан да алыс көшіп кетті. Ол Сахараның оңтүстігінде сурет салған алғашқы фин суретшісі болды және 150-ден астам экспрессионистік туынды жасады. Суреттердің сапасы әртүрлі болғанымен, олардың түстері мен түстердің үйлесімділігі ерекше. Олар 1911 жылдың ақпанында Финляндияға қайтып келді. 1911-1913 жылдары ол Хельсинки орталығынан солтүстік-батысқа қарай 10 шақырым жерде орналасқан Тарваспайда отбасы үшін студия және үйді жобалап, салдырды.
In 1908 with renewal in mind, Gallen Kallela and his family moved to Paris. However the city and the new direction art was being taken didn't feel as hospitable as he had hoped, and so in May 1909 they moved much further away to Nairobi in Kenya. He was the first Finnish artist to paint south of the Sahara, and he totalled over 150 expressionistic works. Although artistically the paintings are of fluctuating quality, their colors and the synergy of the colors are remarkable. They returned to Finland in February 1911. Between 1911 and 1913 he designed and built a studio and house for his family at Tarvaspää, approximately 10 km northwest of the centre of Helsinki.
Финляндиялық азаматтық соғыс
Отбасы 1915 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыстың қауырсынынан қашу үшін Тарваспайдан Калелаға көшіп келді. Бірнеше жыл өткен соң, 1918 жылы Галлен Калела мен оның ұлы Йорма Финляндия Азамат соғысының майданындағы шайқастарға қатысты. Бұл туралы естіген генерал Маннергейм Галлен Калеланы жаңадан тәуелсіздік алған Финляндияның туын, ресми безендірулерін және формаларын жасауға шақырды. Ту үшін Галлен Калела ақ-көк крестті туды ұсынды, түстері ауыстырылған (көк фонда ақ крест), бірақ бұл швед туына және әсіресе сол кездегі грек туына тым ұқсас деп есептелді. 1919 жылы ол Маннергеймнің жеке көмекшісі болып тағайындалды. 1920 жылы ол WSOY баспасымен "Ұлы Калеваланы" шығару туралы келісім жасады, ал 1922 жылы "Кору Калеваласы" жарық көрді.
The family moved back from Tarvaspää to Kalela in 1915 to escape the turmoil of WW I. A few years later in 1918, Gallen Kallela and his son Jorma took part in the fighting at the front of the Finnish Civil War. When the regent, General Mannerheim, heard about this, he invited Gallen Kallela to design the flags, official decorations and uniforms for the newly independent Finland. For the flag, Gallen Kallela proposed a white blue cross flag, with colors inverted (white cross on blue), but this was considered too similar to the Swedish flag and particularly the Greek flag of the time. In 1919 he was appointed aide de camp to Mannerheim. In 1920 he made an agreement with the publishing company WSOY for the eventual publication of Great Kalevala, with the less decorative Koru Kalevala being published first in 1922.
Таус, Нью-Мексико, кейінгі өмір
1923 жылғы желтоқсанда ол АҚШ-қа көшті, ал 1924 жылғы күзде оның отбасы да оны соңынан ерді. Ол алғаш Чикагода болды, және оның туындыларының көрмесі бірнеше қала бойынша көрсетілді. Чикагода ол американдық халық өнеріне қатты әсерленді және оны одан да жақсы зерттеу үшін Нью-Мексико штатындағы Таос қаласына, сол жердегі суретшілер колониясына көшті. АҚШ-та болған осы кезеңде ол "Ұлы Калеваланы" одан әрі егжей-тегжейлі етіп суреттеуді бастады. 1926 жылдың мамырында отбасы Финляндияға қайтып оралды. Екі жыл өткен соң, 1928 жылы ұлы Йормамен бірге Финляндия Ұлттық мұражайының вестибюліне "Калевала" фрескаларын салды. 1930 жылы ол Kansallis Osake Pankki банкі үшін үлкен фреска салу туралы келісім жасады, бірақ 1931 жылдың 7 наурызында Копенгагендегі лекциядан оралғанда Стокгольмде пневмониядан кенеттен қайтыс болды.
In December 1923 he moved to the United States, where his family also followed him in autumn 1924. He first spent time in Chicago, and an exhibition of his work toured several cities. In Chicago he was impressed by Native American art and moved to Taos, New Mexico, at the art colony there to study it further. During this time in the United States he also began sketching out the Great Kalevala in much more detail. In May 1926, the family returned to Finland. Two years later in 1928 together with his son Jorma he painted the Kalevala frescoes at the lobby of the National Museum of Finland. Then in 1930 he made an agreement to paint a gigantic fresco for the bank Kansallis Osake Pankki, but on 7 March 1931 while returning from a lecture in Copenhagen he suddenly died of pneumonia in Stockholm.
Мұра
Оның Тарваспайдағы студиясы мен үйі 1961 жылы Галлен-Калела мұражайы ретінде ашылды; онда оның кейбір туындылары мен Галлен-Калеланың өзі туралы зерттеу орталығы орналасқан.
His studio and house at Tarvaspää was opened as the Gallen Kallela Museum in 1961; it houses some of his works and research facilities on Gallen Kallela himself.