Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Финляндияның ұлттық жазушысы, опера
National writer of Finland
the opera
Алексис Киви (; шын аты Алексис Стенвалл; 10 қазан 1834 – 31 желтоқсан 1872) – фин тіліндегі алғашқы маңызды романды – 1870 жылы жарық көрген «Жеті бауыр» (Seitsemän veljestä) жазған фин жазушысы. Ол 1864 жылғы «Хит-коблерлер» (Nummisuutarit) пьесасымен де белгілі. Киви фин тілінде проза мен лириканы жазған ең алғашқы жазушылардың бірі болғанымен, оның шығармалары бүгінгі күнге дейін бағалы мұра саналады. Киви Финляндияның ұлттық жазушысы деп есептеледі және оның туған күні – 10 қазан – Фин әдебиеті күні ретінде тойланады.
Aleksis Kivi (; born Alexis Stenvall; 10 October 1834 – 31 December 1872) was a Finnish writer who wrote the first significant novel in the Finnish language, Seitsemän veljestä ("Seven Brothers"), published in 1870. He is also known for his 1864 play, Nummisuutarit ("Heath Cobblers"). Although Kivi was among the very earliest writers of prose and lyrics in Finnish, he is still considered one of the greatest. Kivi is regarded as the national writer of Finland and his birthday, 10 October, is celebrated as Finnish Literature Day.
Өмір
Алексис Стенвалл Финляндияның Ұлы Герцогтігінің Нюрмиярви ауданындағы Палойоки ауылында дүниеге келді. Оның ата-анасы ауылдың тігіншісі Эрик Йохан Стенвалл (1798–1866) және Анна Кристина Хамберг (1793–1863) болды. 1846 жылы Киви Хельсинкидегі мектепке түсті. 1859 жылы ол Хельсинки университетіне қабылданды, онда әдебиетті оқыды және театрға қызығушылық танытты. Оның алғашқы пьесасы – "Куллерво" (1860), ол Финляндияның ұлттық эпосы – Калеваладан алынған трагикалық әңгімеге негізделген. Сондай-ақ ол танымал журналист және мемлекет қайраткері Йохан Вильгельм Снелманмен танысты, ол оның қолдаушысы болды. Оқу кезінде Киви үй иесінің кітапханасынан әлемдік әдебиетті оқыды, ал университете оқығанда Хельсинкидегі швед театрында Мольер мен Шиллердің пьесаларын тамашалады. Киви Фредрик Цигнеус және Элиас Лёнротпен де дос болды. Бірақ фенномандар Кивидің ауылдық өмірді идеалды көзқарасынан алыс, ашық бейнелемегеніне наразылық білдірді, соның салдарынан Кивидің денсаулығы нашарлады. Тифке шалдығып, санасы шатырлағандықтан, ол ауруханаға түсті. Дәрігер оған "жазушы ретінде қорланғаны" себепті меланхолия диагнозы қойды. Психиатр Калле Ахте деректі зерттеулер негізінде Кивидің шизофрениядан зардап шеккенін айтады.
Aleksis Stenvall was born in Palojoki village, Nurmijärvi, Grand Duchy of Finland. His parents were the village tailor Erik Johan Stenvall (1798–1866) and Anna Kristiina Hamberg (1793–1863). In 1846, Kivi left for school in Helsinki. In 1859, he was accepted into the University of Helsinki, where he studied literature and developed an interest in the theatre. His first play was Kullervo (1860), based on a tragic tale from the Kalevala, Finland's national epic. He also met the famous journalist and statesman Johan Vilhelm Snellman who became his supporter. During his time at school Kivi read world literature from the library of his landlord, and during his university studies, he saw plays by Molière and Schiller at the Swedish Theatre in Helsinki. Kivi also became friends with Fredrik Cygnaeus and Elias Lönnrot. but the Fennomans also disapproved of Kivi's not so virtuous depictions of rural life, which were far from their idealized point of view, Kivi's health collapsed. Assailed by typhoid and attacks of delirium he was hospitalised. His doctor diagnosed melancholia due to his "injured dignity as a writer". The psychiatrist Kalle Achté concludes, based on a documentary survey, that Kivi was suffering from of schizophrenia,
Киви 1872 жылы (38 жасында) Тусулада, ағасы Альберттің үйінде кедейлікте қайтыс болды. Аңыз бойынша, оның соңғы сөзі: "Мен тірімін" болды.
Kivi died in poverty in 1872 (aged 38) in Tuusula, at the home of his brother Albert. According to legend, his last words were, "I live" .
Құрмет
ХХ ғасырдың басында жас жазушылар Вольтер Кильпи мен Эино Леино Кивиді ұлттық беделге көтерді. Эино Леино, содан кейін Вэйно Линна және Веййо Мери де Кивидің жазушы ретіндегі тағдырымен солғарысты еді. 1939 жылы Фин Ұлттық театрының алдында Ваино Аалтоненнің қоладан жасаған Киви ескерткіші орнатылды. Фин қалалары мен кенттеріндегі көптеген көшелерге Кивидің есімі берілді, мысалы, Тампередегі Алексис Кивен кату. 1941 жылы Алексис Кивен Сеурасы құрылды. 1995-1996 жылдары фин композиторы Эиножухани Раутавара Кивидің өмірі мен шығармалары туралы опера жазды. Екі фильм де түсірілді: 1946 жылғы Ильмари Унхоның "Minä elän" (фин тілінде: Minä elän) фильмі; және 2002 жылғы Жари Халоненнің жазған және түсірген "Алексис Кивидің өмірі" (фин тілінде: Aleksis Kiven elämä) фильмі.
In the early 20th century, young writers Volter Kilpi and Eino Leino raised Kivi to the status of national icon. Eino Leino – and later Väinö Linna and Veijo Meri – also identified with Kivi's fate as an author. In 1939, the Aleksis Kivi Memorial, a bronze statue of Kivi by Wäinö Aaltonen, was erected in front of the Finnish National Theatre. Many streets in Finnish cities and towns have also been named after Kivi, such as Aleksis Kiven katu in Tampere. In 1941 the Aleksis Kiven Seura was founded. In 1995 to 1996, Finnish composer Einojuhani Rautavaara wrote an opera about Kivi's life and works. Two films have also been made: "Minä elän" (Finnish title: Minä elän) from 1946, directed by Ilmari Unho; and The Life of Aleksis Kivi (Finnish title: Aleksis Kiven elämä) from 2002, written and directed by Jari Halonen.
Ағылшын тіліндегі киви
Импола, Ричард А., аударған. Алексис Киви, Жеті бауырлас (Seitsemän veljestä ағылшын тіліне аудармасы). Нью-Пальц, Нью-Йорк: Фин-американ аудармашылар қауымдастығы, 1991. Матсон, Алекс, аударған. Алексис Киви, Жеті бауырлас (Seitsemän veljestä ағылшын тіліне аудармасы). Бірінші басылым, Нью-Йорк: "Қорқыт МакКэнн", 1929. Екінші басылым, Хельсинки: "Тами", 1952. Үшінші басылым, Ирма Рантаваара редакциялаған, Хельсинки: "Тами", 1973. Робинсон, Дуглас, аударған. Алексис Кивидің "Хит-коплер" және "Куллерво". Сент-Клауд, Миннесота: "North Star Press" баспасы, 1993. Робинсон, Дуглас, аударған. Жеті ағайынды. Бухарест, Румыния: "Zeta Books", 2017.
Impola, Richard A., trans. Aleksis Kivi, Seven Brothers (English translation of Seitsemän veljestä). New Paltz, NY: Finnish American Translators Association, 1991. Matson, Alex, trans. Aleksis Kivi, Seven Brothers (English translation of Seitsemän veljestä). 1st edition, New York: Coward McCann, 1929. 2nd edition, Helsinki: Tammi, 1952. 3rd edition, edited by Irma Rantavaara, Helsinki: Tammi, 1973. Robinson, Douglas, trans. Aleksis Kivi's Heath Cobblers and Kullervo. St. Cloud, MN: North Star Press of St. Cloud, 1993. Robinson, Douglas, trans. The Brothers Seven. Bucharest, Romania: Zeta Books, 2017
Екіншілік көздер
Робинсон, Дуглас, Алексис Киви және/немесе Әлем әдебиеті. Лейден және Бостон: Брилл, 2017. Таркиайнен, Вильо, Алексис Киви: өмір және туындылары. WSOY, 1950.
Robinson, Douglas, Aleksis Kivi and/as World Literature. Leiden and Boston: Brill, 2017. Tarkiainen, Viljo, Aleksis Kivi: elämä ja teokset. WSOY, 1950.