Захария Топелиус: Финн саяхаты, ақын, тарихшы және университет ректоры
Zachris Topelius
Захарий Топелиус (1818-1898): финн жазушысы, ақын, тарихшы, журналист. Финляндия тарихына арналған романдарымен танымал, Хельсинки университетінің ректоры болған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Фин жазушысы, ақын, журналист, тарихшы және ректор (1818–1898)
Finnish author, poet, journalist, historian, and rector (1818–1898)
Захария Топелиус (; 14 қаңтар 1818 – 12 наурыз 1898) – фин жазушысы, ақын, журналист, тарихшы және Хельсинки университетінің ректоры, фин тарихына қатысты романдар жазған.
Zacharias Topelius (; 14 January 181812 March 1898) was a Finnish author, poet, journalist, historian, and rector of the University of Helsinki who wrote novels related to Finnish history.
Атау
Зәкәрия – оның крещениеде алған аты, және ол оның басылған еңбектерінің мұқабаларында қолданылады. Дегенмен, «Финляндия ұлттық биографиясында» көрсетілгендей, «оның өзі көбінесе Z. деген аббревиатураны немесе Zachris түрін пайдаланған, тіпті ресми жағдайларда да». Сондықтан, Zachris – оның туралы жақындағы академиялық әдебиеттерде жиі қолданылатын қалаулы форма. Басқаша жазылу түрлері: Сакари және Сакариас.
Zacharias is his baptismal name, and this is used on the covers of his printed works. However, "he himself most often used the abbreviation Z. or the form Zachris, even in official contexts", as explained in the National Biography of Finland. Zachris is therefore the preferred form used in recent academic literature about him. Other spellings used include Sakari and Sakarias.
Ерте өмір
Топелиус отбасының бастапқы аты – фин тіліндегі Топила есімі болған, оны автордың әкесінің әкесінің әкесі латын тіліне аударып, Топелиус деп өзгертіп, кейін Топелиус болып қалыптасқан. Топелиус Остроботниядағы Никарлебиге жақын орналасқан Кудднас шағын қаласында, дәл сол аттас әкесінің (Захарий Топелиус үлкен) ұлы ретінде дүниеге келген. Әкесі фин халық әндерін жинаумен көзге түскен ең алғашқы жинақтаушы болған. Бала кезінде ол анасы Катарина София Каламниус фин-швед ақыны Франценнің әндерін орындағанын естіген. Он бір жасында Оулу қаласындағы мектепке жіберілді және кітапханасы бар туыстарының үйінде тұрып, романдар оқып қиялын дамытқан. Ол сонымен қатар христиандық рухта тәрбиеленіп өсті, бұл оның өміріне сипаттама берді.
The original name of the Topelius family was the Finnish name Toppila, which had been Latinized to Toppelius by the author's grandfather's grandfather and later changed to Topelius. Topelius was born at Kuddnäs, near Nykarleby in Ostrobothnia, the son of a physician of the same name (Zacharias Topelius vanhempi), who was distinguished as the earliest collector of Finnish folk songs. As a child, he heard his mother, Katarina Sofia Calamnius, sing the songs of the Finnish Swedish poet Franzén. At the age of eleven, he was sent to school in Oulu and boarded with relatives in the possession of a lending library, where he nurtured his fantasy with the reading of novels. He was also given a Christian upbringing that came to characterize his entire life.
Хельсинкиде оқу
Ол 1831 жылы Хельсинкиге келді және Йохан Людвиг Рунебергтің төңірегіндегі жас ұлтшылдар тобының мүшесі болды, ол біраз уақыт оның үйінде тұрды. Топелий 1833 жылы Финляндия императорлық Александр университетіне студент болып қабылданды, 1840 жылы философия магистрі (канд. филологиясы) дәрежесін, 1844 жылы тарих пәні бойынша лицензиат дәрежесін және 1847 жылы «De modo matrimonia jungendi apud fennos quondam vigente» («Ежелгі финдерде неке қию салты туралы») тақырыбында диссертация қорғап, докторлық дәрежесін алды. Тарихтан басқа, оның академиялық зерттеулері кейде теология және медицинаға да арналды. Ол 1842–1846 жылдары университеттің хатшысы болды, 1846–1861 жылдары университет кітапханасында жұмыс істеді, сондай-ақ сол кезеңде мектепте тарих, статистика және швед тілінен сабақ берді.
He came to Helsinki in 1831 and became a member of the circle of young nationalist men surrounding Johan Ludvig Runeberg, in whose home he stayed for some time. Topelius became a student at the Imperial Alexander University of Finland in 1833, received his master's degree (cand. philol.) in 1840, the Licentiate degree in history in 1844 and his PhD in 1847, having defended a dissertation titled De modo matrimonia jungendi apud fennos quondam vigente ("About the custom of marriage among the ancient Finns"). Besides history, his academic studies had for periods been devoted both to Theology and Medicine. He was secretary of fi 1842–1846, was employed by the university library 1846–1861, and taught History, Statistics and Swedish at the school fi during the same period.
Профессор болу
Досы Фредерик Цигнейдің көмегімен Топелиус 1854 жылы университетте Финляндия тарихының ерекше профессоры болып тағайындалды. 1863 жылы ол фин, орыс және скандинавия тарихының тұңғыш толық профессоры болды, ал 1876 жылы осы лауазымды жалпы тарих кафедрасына ауыстырды. 1875 жылдан 1878 жылға дейін ол университет ректоры қызметін атқарды, содан кейін зейнетке шығып, құрметті профессор атағын алды және verkligt statsråd (фин. todellinen valtioneuvos, орыс. действительный статский советник; әдеби мағынасы "мемлекеттік кеңесші", орыс құрметті атағы) атағымен марапатталды.
Through the intervention of a friend, Fredrik Cygnaeus, Topelius was named professor extraordinary of the History of Finland at the university in 1854. He was made first ordinary professor of Finnish, Russian and Nordic history in 1863, and exchanged this chair for the one in general history in 1876. He was rector of the university from 1875 until 1878, when he retired as Emeritus Professor and received the title of verkligt statsråd (Finnish: todellinen valtioneuvos, Russian: действительный статский советник; literally "state councillor", a Russian honorary title).
Жазуға көңіл бөлу
Карьерасының басында ол лирикалық ақын ретінде көзге түсе бастады, оның үш томдық "Хезер Блоссомс" (1845–54) шығармасы оған осылай мүмкіндік берді. Оның ең алғашқы тарихи романы – 1850 жылы жарық көрген «Финляндия герцогинясы». Сонымен қатар, ол 1841 жылдан 1860 жылға дейін фи бас редакторы қызметін атқарды. 1878 жылы Топелиусқа қызметтік міндеттерінен босатылуға рұқсат берілді, бірақ бұл оның университетпен байланысын үзбеді; керісінше, оған көптеген әдеби еңбектеріне көбірек уақыт бөлді. Топелиус жазған проза мен өлеңдегі көптеген шығармаларының ішінде ең танымал болғаны – «Шаштару хирургтың әңгімелері». Бұл шығармада Густав II Адольф заманынан Густав III заманына дейінгі тарихи оқиғалар Сэр Уолтер Скотт үлгісінде бейнеленген. Осы еңбектің бес томы 1853 және 1867 жылдар аралығында жарық көрді. Топелиус драма жазуға да тырысты, ең үлкен жетістігі «Регина фон Эммериц» трагедиясы (1854) болды. Топелиус фин ұлттық сезімін күшейтуді мақсат етті. Ол Хельсинкидегі Хиетаниеми зиратында жерленген.
Quite early in his career he began to distinguish himself as a lyric poet, with the three successive volumes of his Heather Blossoms (1845–54). The earliest of his historical romances was The Duchess of Finland, published in 1850. He was also editor in chief of the fi from 1841 to 1860. In 1878, Topelius was allowed to withdraw from his professional duties, but this did not sever his connection with the university; it gave him, however, more leisure for his abundant and various literary enterprises. Of all the multifarious writings of Topelius, in prose and verse, that which has enjoyed the greatest popularity is his Tales of a Barber Surgeon, episodes of historical fiction from the days of Gustavus II Adolphus to those of Gustavus III, treated in the manner of Sir Walter Scott; the five volumes of this work appeared between 1853 and 1867. Topelius attempted to write drama, too, enjoying the most success with his tragedy Regina von Emmeritz (1854). Topelius aimed at the cultivation of a strong Finnish patriotism. He is buried in the Hietaniemi Cemetery in Helsinki.
Мұра
Дәстүр бойынша, қазіргі Финляндия туы шамамен 1860 жылы Топелиус салған сурет үлгісінде жасалған. АҚШ-тың Миннесота штатындағы Оттер Тейл округінде 1901 жылы Топелиус атымен аталатын шағын фин-американдық ауыл құрылған.
According to tradition, the modern flag of Finland was based on a design by Topelius in about 1860. There was a small Finnish American village named after Topelius, platted in 1901 in Otter Tail County, Minnesota, US.