Қатаң киім: Тарихы мен қолданылуы

Кіріспе

Адамдарды шектеуге арналған киім. Қатты баулы жейде – бұл жакет сияқты пішімделген, ұзын жеңі бармақ ұштарынан асып түсетін киім. Оның ең көп қолданылатын мақсаты – өзіне немесе басқаларға зиян келтіруі мүмкін адамдарды шектеу. Киімді киген адам қолдарын жеңге салып алғаннан кейін, оны шектеуші жеңдерді кеудеге қарсы кесіп, жеңдердің ұштарын жейденің артына байлайды, бұл қолдардың кеудеге жақын болуын және қозғалысты барынша шектеуді қамтамасыз етеді. «Қатты баулы жейде» – ең көп қолданылатын жазу түрі болғанымен, «қатты жейде» де жиі кездеседі. Бұл киімдер камизол деп те аталады. Қатты баулы жейденің шектеу ретіндегі әсері оны эскапологияда ерекше қызығушылық тудырады. Сондай-ақ, бұл жейде сахналық әдемі әйелдердің маңызды атрибуты болып табылады. Қатты баулы жейде медицинаның грузин дәуірінен бастау алады. Денелік шектеу психикалық ауруларды емдеу үшін де, жеткіліксіз қызметкерлері бар психиатриялық емханалардағы науқастарды тыныштандыру үшін де қолданылған. Олардың беріктігіне байланысты, кенеп және қаз матасы институционалдық қолданысқа арналған қатты баулы жейделердің ең көп қолданылатын материалдары болып табылады.

Тарих

Бұл мәтінде "жаға" сөзі "шектеу" мағынасын білдіреді. Қысымшыл киім 1772 жылы ирланд дәрігері Дэвид Макбрайдтың кітабында сипатталған, бірақ 1790 жылы Францияда Бисере ауруханасы үшін Гиллере есімді жиһаз жасаушы ойлап тапқан деген де пікірлер бар. (Француз тіліндегі Wikipedia-ның "Camisole de force" мақаласын қараңыз.) Психиатриялық дәрілер мен сөйлесу терапиясының дамуына дейін дәрігерлер шизофрения, депрессия және дауылпаздық сияқты психикалық ауруларды қалай емдеуді білмейтін. Олар қазіргі заманғы стандарттар бойынша қатыгез саналатын емдеулерге тырысты, ал қысымшыл киім солардың бірі болды. Оның кеңінен қолданылуының шыңында дәрігерлер оны арқан немесе тізбекпен шектеуден гөрі гуманды деп есептеді. Бұл науқастың киім-кешек немесе жиһазды бүлдіруіне, өзін, қызметкерлерді немесе басқа науқастарды жарақаттауына жол бермеді. Америка Азамат соғысына дейін психикалық аурулар көбінесе кедейлер үйлерінде, жұмыс үйлерінде немесе түрмелерде ұсталды, себебі олардың отбасылары оларға күтім жасай алмады. Науқастар қылмыскерлермен бірге тұруға мәжбүр болды және оларға солай қарады: камераға қамап немесе тіпті қабырғаға тізбектеп байлады. 1860 жылдары американдықтар мұқтаждарға, соның ішінде психикалық ауруларға жақсы көмек көрсетуді қалады. Психикалық ауруларға арналған мекемелердің саны күрт өсті. Бұл мекемелер, қауіпсіздік орындары болуға тиіс болған, "ақылсыздық үйлері" деп аталды. 1825 жылдан 1865 жылға дейін АҚШ-тағы ақылсыздық үйлерінің саны тоғыздан алпыс екіге дейін өсті. Ақылсыздық үйлерінің құрылуы емдеудің жақсарғанын білдірмеді. Дәрігерлер науқастардың мінез-құлқына не себеп болғанын түсінбегендіктен, олар жиі психикалық аурудың себептерін діни ынта, күн соғу немесе тіпті романдар оқу деп атады. Олар науқастың моральдық принциптерін толығымен жоғалтқанына және өзін-өзі бақылауға көмектесу үшін қатаң тәртіп қажет деп санайды. Ақылсыздық үйлерінде өздерін ұстай алмайтын науқастарды шектеу үшін жиі қысымшыл киімдер қолданылды. Көптеген сарапшылар, соның ішінде Мари Рагон және Дайан Фенекс, қысымшыл киімді гуманды, түрме тізбектерінен гөрі жұмсақ деп есептеді. Бұл киім денеге немесе аяқ-қолға аз қысым түсірді және теріге зақым келтірмеді. Сонымен қатар, қысымшыл киімдерге кейбір қозғалыс еркіндігі берілді. Отырғышқа немесе төсекке белдікшелермен немесе қолсағдармен байланған науқастардан айырмашылығы, қысымшыл киім кигендер жүре алатын. Кейбір тіркелген медбикелер тіпті шектеулі науқастарды сыртқа шығып, таза ауамен серуендеуге кеңес берді, осылайша бақылаудың және жаңа ауаның пайдасын көруге болатын. Гуманды деп есептелгеніне қарамастан, қысымшыл киімдер дұрыс қолданылмады. Уақыт өте келе, ақылсыздық үйлері науқастармен толып, оларға дұрыс күтім көрсету үшін жеткілікті персонал болмады. Күзетшілер көбінесе психикалық аурулармен жұмыс істеуге жақсы даярланбағандықтан, тәртіп пен тыныштықты сақтау үшін шектеулерге жүгінді. Шындығында, XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басында кейбір түрмелерде тұтқындарды жазалау немесе азаптау үшін қысымшыл киімдер қолданылды. Киімнің өзгертілген түрлері әлі де қолданылуда. "Argentino" костюмі деп аталатын белгілі бір маркадағы қысымшыл киім PSP Argentino Inc. компаниясымен өндіріледі. 2015 жылы Канадада шектеудің дұрыс қолданылмауына байланысты топтық сот процесі жеңіліс тапты.

The word "strait", in this context, means "confinement". The straitjacket is described as early as 1772, in a book by the Irish physician David Macbride, although there are claims an upholsterer named Guilleret invented it in 1790 France for Bicêtre Hospital. (See the French Wikipedia article, Camisole de force.) Before the development of psychiatric medications and talking therapy, doctors did not know how to treat mental disorders such as schizophrenia, depression, and anxiety disorders. They attempted treatments that are cruel by modern standards, and the straitjacket was one of them. At the height of its use, doctors considered it more humane than restraints of ropes or chains. It prevented the patient from damaging clothes or furniture, and from injuring self, staff, or fellow inmates. Before the American Civil War, the mentally ill were often in poorhouses, workhouses, or prisons when their families could no longer care for them. Patients were forced to live with criminals and treated likewise: locked in a cell or even chained to walls. By the 1860s, Americans wanted to provide better assistance to the less fortunate, including the mentally ill. The number of facilities devoted to the care of people with mental disorders saw a dramatic increase. These facilities, meant to be places of refuge, were called insane asylums. Between 1825 and 1865, the number of asylums in the United States increased from nine to sixty two. The establishment of asylums did not mean treatment improved. Because doctors did not understand what caused the behavior of their patients, they often listed the possible causes of mental illness as religious excitement, sunstroke, or even reading novels. They believed the patient had lost all control over their morals and strict discipline was necessary to help the patient regain self control. Asylums often employed straitjackets to restrain patients who could not control themselves. Many assessors, including Marie Ragone and Diane Fenex, considered straitjackets humane, gentler than prison chains. The restraint seemed to apply little to no pressure to the body or limbs and did not cause skin abrasions. Moreover, straitjackets allowed some freedom of movement. Unlike patients anchored to a chair or bed by straps or handcuffs, those in straitjackets could walk. Some registered nurse specialists even recommended restrained individuals stroll outdoors, thereby reaping the benefits of both control and fresh air. Despite its popular consideration as humane, straitjackets were misused. Over time, asylums filled with patients and lacked adequate staff to provide proper care. The attendants were often ill trained to work with the mentally ill and resorted to restraints to maintain order and calm. In fact, during the late nineteenth and early twentieth centuries, some prisons even used straitjackets to punish or torture inmates. Modified variants of the garment are still in use. A particular brand of straitjacket is called an "Argentino" suit, manufactured by PSP Argentino Inc. In Canada in 2015, there was a class action lawsuit that won over the misuse of the restraint.

Қауіпсіздік

Тарлық жилеттің қауіпсіздігі оның өлшеміне өте байланысты, ол қауіпсіз болу үшін мүмкіндігінше кіші болуы керек. Көкірек және қолтық астынан тығыз киім киюшіге қолдарын жеңнен шығаруды қиындатады. Жилеттің жеңдері ұштарынан тігілген – бұл өзіндік шектеудің маңызды бір түрі, себебі ол қолдардың қолданылуын шектейді. Қолдар алдыңғы жағынан бүктеліп, жеңдердің ұштары артқа бекіту немесе байлау үшін оралады. Кейбір жилеттерде жеңдердің ұштары киімге бекітілген, бұл бекіткіш немесе түйін киген адамның қолын қозғалтқанда айналып кетуіне мүмкіндік береді, осылайша оны шешу қиындайды. Кейбір тарлық жилеттер адамның қолын алдынан емес, артынан кесіп қоюға арналған, қосымша шектеуді қамтамасыз ету үшін. Көптеген жилеттерде киюшінің жилетті шешіп алуына жол бермес үшін шаталға арналған белдік болады. Кейбіреулерінің алдыңғы және/немесе бүйірлерінде ілмектер бар; қолдардың басынан жоғары көтерілуін болдырмау үшін жеңдер осы ілмектерден өткізіледі. Мекемелік жилеттерді жіп немесе мата белбеулермен бекіту үшін үйкеліс құлыптары қолданылады, себебі оларды қолсыз ашу қиын. Сахналық фокус-покус өнерінде, қашып кету трюктерін орындайтын фокусшыларға арналған жилеттерде қол ілмектері болмайды, олар қарапайым құлыптармен бекітіледі және/немесе жеңдерінде жасырын тесіктер қалдырылады.

Қауіпсіздік

Ұзақ уақыт бойы институционалдық қысымшыл көйлек кию киген адамға ауырсыну тудыруы мүмкін. Шыбықтарда қан жиналып, ісіну пайда болады. Дұрыс қан айналымы болмағандықтан қолдар ұюы мүмкін. Сүйектер мен бұлшық еттердің қатаюынан қолдың жоғарғы бөлігі мен иықта ауырсыну сезіледі. Көптеген адамдар мұндай жағдайда қолдарын қозғалтып, созуға тырысады, сондықтан мекемелер пациенттерді қадағалау және қатаң ережелерді сақтау сияқты қауіпсіздік шараларын қатаң түрде сақтайды, адамдарды қысымшыл көйлекпен жабдықтағанда.

Қашу әдістері

Арқа және шатал белдіктері бар түзеткіш жилеттен шығу үшін, қолды жеңнен шығаруға қажетті босаңсуды алу үшін иықты шығарудың қажеті жоқ. Бұл қабілеттің қажеттілігін Гарри Гудини және оның інісі Хардин бәсекелестікті азайтуға тырысу үшін жасаған. Гудини өмірінің кейінгі кезеңдерінде қашып кетудің техникалық жағын газетте жариялады. Әлемдегі қашып кетушілер бұл қауесетті «қызықты ету» үшін жиі таратады. Иықты шығармай, қолды бауға тартып немесе қолды бауға тартып жатқанда шынтақты сыртқа қарай ұстап, жеңде бос орын табуға болады. Босаңсуға жетудің тағы бір жолы – жилет кигізіліп жатқанда терең дем алып, ұстап тұру. Бір адамның ықыласты көңілдес адамды түзеткіш жилетке салуы мүмкін, бірақ күресіп тұрған адамды жилетке салу үшін әдетте кемінде екі адам қажет. Алдыңғы белдігі жоқ жилет үшін ең көп таралған қашып кету жолы – қолды басынан жоғары көтеріп, содан кейін шатал белдігін және соңында мойынның артқы жағындағы белдікті шешу. Бұл жилетті бастан жоғары қарай сызып алуға мүмкіндік береді. Гудини түзеткіш жилеттен қашып кетуді танымал етті, ол оны «ашты». Гудини бастапқыда оны перде артында орындады, көрермендерді бірнеше минут бойы қозғалған пердені қарап, соққыларды тыңдауға мәжбүр етті. Ол көрермендер оның күресін көргенде, трюк жақсырақ орындалатынын анықтады. Кейінгі және танымал қойылымдарының бірінде ол түзеткіш жилеттен аспалы краннан төңкеріліп, сондай-ақ толтырылған, мөрленген сүт қанышқасына салынғанда да қашып кетуді орындады. Гудинидің (және көптеген басқа да иллюзионистердің) қойылымдары түзеткіш жилеттің әртүрлі жағдайларда қолданылуын көрсетті.

Ең жылдам реттелетін Пози құлтықшынынан қашып құтылу

Ресми "Регуляцияланған Пози-стрит-жакеттен ең жылдам қашу" рекорды 2,84 секундты құрайды, ол 2014 жылдың 11 тамызында Италияның Фогия қаласындағы Флеминг Медицина Генерале студиясында Данило Аудиелломен тіркелді.

Басқа жылдамдық/қателікпен шаршау жилетімен қашып құтылу рекорды және әрекеті

Стрейтжакеттен қашып құтылу – әйгілі әрі танымал фокусшылардың трюктерінің бірі; ол иллюзионист Гарри Гудинидің қойылымындағы маңызды номер болатын. Сондықтан, түрлі тәсілдермен және қиындық деңгейлерімен жаңа әлемдік рекордтар үнемі сыналып жатыр. Ең қызықты әрекеттер мен жетістіктердің арасында:

Mindfreak бағдарламасында Крисс Энджел Жаңа Орлеандағы Бурбон көшесінде краннан асылып тұрып, бірден екі стрейтжакеттен қашып, әлемдік рекорд орнатты. 1980-жылдардағы апталық телешоу «Дик Кларктың тікелей сәрсенбісінде» Стив «Мистер. Қашып құтылу» Бейкер сахнада төңкеріліп тұрып, екі стрейтжакеттен сәтті қашып шықты. Оның алғашқы әрекеті бұлшық етінің жеңіл жарақатына әкелді, бірақ ол трюкті қайта орындап, сәтті аяқтады. 2003 жылдың 27 қыркүйегінде Джеймс Питерс (Ұлыбритания) Эссекстегі YMCA Chelmsford-та сегіз сағат ішінде Посей стрейтжакетінен 193 рет қашып шықты. 2005 жылдың 8 қаңтарында Манчестердегі Arndale орталығында Дэвид Стрейтжакет 81,24 секундта стрейтжакеттен ең жылдам қашып құтылу бойынша Гиннестің жаңа рекордын орнатты. 2005 жылдың 19 маусымында австралиялық Бен Брэдшоу төрт арқалық белдік, қол тізбегі, шатал белдік, қол тізбектері және өздігінен қысылатын құлыптарды қолданып, Посей стрейтжакетінен қашып құтылды. Ол Сиднейдегі Гиннестің рекордтар студиясында 50,08 секундта қашып құтылып, Дэвид Стрейтжакеттің бұрынғы 81,24 секундтық рекордын жаңартты. 2006 жылдың 5 тамызында Михал Анжело 29,1 секундта су астында тұрып, стандартты стрейтжакеттен қашып, Бен Брэдшоудың бұрынғы 38,59 секундтық рекордын жаңартты. Джонатан Эдмистон «Қауіпті Нейт» 2007 жылдың 4 шілдесінде Жапонияның Йокосука қаласындағы АҚШ Әскери-теңіз базасындағы Тәуелсіздік күнін тойлау кезінде 20,72 секундта алдыңғы қол тізбегі, бүйірлік қол тізбегі және жамбас белдігі бар Посей стрейтжакетін қолданып, «Ең жылдам қашып құтылу» бойынша Гиннестің жаңа рекордын орнатты. 2007 жылдың 17 қыркүйегінде америкалық Мэтт Найф Посей стрейтжакетін, алдыңғы қол тізбегін, бүйірлік қол тізбегін және жамбас белдігін қолданып, стрейтжакеттен ең жылдам қашып құтылу бойынша Гиннестің жаңа рекордын 18,8 секундта орнатты. 2007 жылдың 8 қазанында америкалық Клифф Герстман ауырлықсыздық күйінде стрейтжакеттен қашып құтылды. Қашуды Zero G Inc. ұшқан ұшақта және Northrop Grumman демеушілік еткен. Бұл әлемдегі алғашқы ауырлықсыз стрейтжакеттен қашып құтылу болды және оны аяқтауға 40 секунд кетті. 2010 жылдың 4 қыркүйегінде Fox News арнасының Fox & Friends бағдарламасында Ұлы Александрия экстремалды стрейтжакеттен қашып құтылу бойынша рекорд орнатты. Ол 50 фут (шамамен 15 метр) ұзындықтағы 1/4 дюймдік (шамамен 6 мм) тізбекпен және 10 құлыппен бекітілген стандартты стрейтжакеттен 2 минут 37 секундта қашып шықты. 2011 жылдың 8 қазанында иллюзионист Лукас Уилсон Посей стрейтжакетінен және тізбектен ең жылдам қашып құтылу бойынша Гиннестің жаңа рекордын орнатты, тізбекке ілініп тұрған күйінде. Лукастың уақыты 19,2 секундты құрады, бұл бұрынғы 54,24 секундтық рекордты жаңартты. 2011 жылдың 6 наурызында Рослин Уокер Эссекстегі Secret Escape Challenge кездесуінде алдыңғы және бүйірлік тізбектері бар стандартты Посей стрейтжакетінен қашып, қолын артына байлап, алғашқы адам болды. Ол өзін босатуға 14 минут 27 секунд жұмсады. 2013 жылдың 9 қаңтарында Ұлыбританиялық әйел-фокусшы София Ромеро, сондай-ақ Sof Strait деп танылған, бір сағат ішінде ең көп стрейтжакеттен қашып құтылу бойынша Гиннестің жаңа рекордын орнатты. Ол Лондондағы The Old Vic Tunnels кинотеатрында «Ресми түрде таңғажайып» (Lion TV) сериалының түсірілімінде 49 рет реттелген Посей стрейтжакетінен қатарынан қашып құтылды. 2013 жылдың 23 шілдесінде Ұлы Александрия «Американың таланты» бағдарламасы үшін толық көзге түсетін шағын оқтан қорғалған таза резервуарда су астындағы стрейтжакеттен қашып құтылды. Гудинидің ең үлкен екі қашып құтылуының (Стрейтжакет және Сүт банкасы немесе Су камерасы) біріктірілуі ретінде Александрия стандартты Гудини стрейтжакетіне, шатал белдігі бар бес былғары белдікпен кіргізілді. Содан соң стрейтжакетті қосымша 25 фут (шамамен 7,6 метр) 1/4 дюймдік (шамамен 6 мм) болат тізбекпен бекітті. Тізбек оның денесі мен қолына оралған сайын, құлып бекітіліп, барлығы бес құлып жасалды. Александрия кейін сумен толтырылған кішкентай (3x3 метр) ашық оқтан қорғалған (Лексан) резервуарға кірді. Резервуардың қақпағы құлыппен жабылып, оны су астында тыныс алу мүмкін емес қалдырды. Гудинидің Сүт банкасы немесе Су камерасынан қашуынан айырмашылығы, қашу әдісін жасыру үшін перделер қолданылмады.

On Mindfreak, Criss Angel set a world record when he escaped from two straitjackets at once while hanging from a crane over Bourbon Street in New Orleans. On the 1980s weekly television show Dick Clark's Live Wednesday, Steve "Mr. Escape" Baker successfully escaped from two straitjackets while hanging upside down over the stage. His first attempt ended in a minor muscle injury; however, he repeated the stunt and was successful. On September 27, 2003, James Peters (UK) escaped from a Posey straitjacket 193 times in eight hours at YMCA Chelmsford, in Essex. On January 8, 2005, at the Arndale Centre, Manchester UK, David Straitjacket set the Guinness World Record for the fastest straitjacket escape in a time of 81.24 seconds. On June 19, 2005, Ben Bradshaw from Australia performed a Posey straitjacket escape using four backstraps, an arm loop, a crotch strap, arm straps and self tightening clasps. He managed to escape in a time of 50.08 seconds on the Guinness World Records studio in Sydney, beating the previous 81.24 second record by David Straitjacket. On August 5, 2006, Michal Angelo set a new record by escaping from a regulation straitjacket while being fully submerged under water in a time of 29.1 seconds, beating the previous 38.59 second record by Ben Bradshaw. Jonathan Edmiston "Danger Nate" set a new Guinness World Record for "Fastest Straitjacket Escape" using a Posey straitjacket with the front arm loop, side arm loops, and pelvic strap in a time of 20.72 seconds on July 4, 2007, at the Independence Day Celebration on the US Naval Base in Yokosuka, Japan. Matt the Knife set a new Guinness World Record for "Fastest Escape from a Straitjacket" using a Posey straitjacket with the front arm loop, side arm loops, and pelvic strap in a time of 18.8 seconds on September 17, 2007, at The Media Hotel in Beijing, China. On October 8, 2007, American Cliff Gerstman escaped from a straitjacket while floating in zero gravity. The escape was performed in an airplane flown by Zero G Inc. and sponsored by Northrop Grumman. This was the world's first zero gravity straitjacket escape and took 40 seconds to complete. On September 4, 2010, on the Fox News channel show Fox & Friends, Alexanderia the Great set a record for an extreme straitjacket escape. She escaped a regulation straitjacket secured with 50 feet of 1/4 inch chain and 10 padlocks in 2:37. On October 8, 2011, illusionist Lucas Wilson set a new Guinness World Record for fastest escape from a Posey straitjacket and chains, while in suspension. Lucas time was 19.2 seconds beating the previous record of 54.24 seconds. On March 6, 2011, Roslyn Walker became the first person to escape from a regulation Posey straitjacket complete with front and side loops and have his arms secured behind his back during the Secret Escape Challenge meeting in Essex. It took him 14 minutes and 27 seconds to free himself. On January 9, 2013, UK female escape artist Sofia Romero, also known as Sof Strait, set a new Guinness World Record for most straitjacket escapes in one hour. She escaped from a regulated Posey straitjacket 49 times consecutively on the set of Officially Amazing (Lion TV) at The Old Vic Tunnels in London, UK. On July 23, 2013, Alexanderia the Great performed an underwater straitjacket escape in a small bullet proof clear tank in full view for America's Got Talent, live on stage at Radio City Music Hall. Billed as a combination of two of Houdini's greatest escapes (The Straitjacket and The Milk Can or Water Cell escapes), Alexanderia was put into a regulation Houdini straitjacket, with five leather straps including a crotch strap. The straitjacket was then secured with an additional 25 feet of 1/4 inch steel chain. A padlock was secured each time the chains were wrapped around her body and arms, resulting in a total of five padlocks. Alexanderia then went into a small (3x3) clear bullet proof (Lexan) tank filled with water. The lid to the tank was padlocked shut, forcing her underwater with no way to breathe. Unlike any of Houdini's Milk Can or Water Cell escapes, no curtains were used to hide the method of escape.