Кіріспе
Уильям Честер Майнор (W. C. Minor; 22 маусым 1834 - 26 наурыз 1920) – американдық әскери хирург, сөздікке үлес қосушы және психиатриялық аурухананың науқасы. Америка Азамат соғысы кезінде Одақ армиясында қызметтенгеннен кейін Майнор Англияға көшті. Сандық бұзылыстарға ұшыраған ол, бөлмесіне кірген деп ойлаған адамды атып, салдарынан 1872 жылдан 1910 жылға дейін қауіпсіз британдық психиатриялық ауруханаға жатқызылды. Ауруханада тұрған кезінде Майнор Оксфорд ағылшын тілінің сөздігіне маңызды үлес қосты. Ол жобаның ең тиімді еріктілерінің бірі болды, өзінің үлкен жеке кітапханасындағы көне кітаптарды оқып, нақты сөздердің қалай қолданылғанын көрсететін цитаталарды жинады. 1910 жылы Майнорға қатысты жасалған зұлматқа наразылық білдірген британдық ішкі істер министрі Уинстон Черчилль Майнорды АҚШ-қа депортациялауға бұйрық берді. Майнор Коннектикут штатындағы ауруханаға жатқызылды, ол 1920 жылы қайтыс болды.
William Chester Minor (also known as W. C. Minor; 22 June 1834 – 26 March 1920) was an American army surgeon, psychiatric hospital patient, and lexicographical researcher. After serving in the Union Army during the American Civil War, Minor moved to England. Affected by delusions, he shot a man who he believed had broken into his room, and was consequently committed from 1872 to 1910 to a secure British psychiatric hospital. While incarcerated, Minor became an important contributor to the Oxford English Dictionary. He was one of the project's most effective volunteers, reading through his large personal library of antiquarian books and compiling quotations that illustrated how particular words were used. In 1910, responding to protests about Minor's treatment, Winston Churchill, then British home secretary, ordered Minor deported to the United States. Minor was hospitalized in Connecticut, where he died in 1920.
Ерте өмір
Майнор Сейлонда (қазіргі Шри-Ланка) туған, Истман Стронг Майнор мен оның бірінші әйелі Люси Бейлидің ұлы. Оның ата-анасы Жаңа Англиядан келген конгрегациялық шіркеу миссионерлері болды. Оның көптеген жартылай бауырлары болды, соның ішінде Вашингтон штатының Сиэтл қаласының мэрі болған Томас Т. Майнор. 14 жасында ол АҚШ-қа жіберілді, онда ол Нью-Хейвенде туыстарымен бірге тұрып, Хопкинс грамматикалық мектебінде оқыды. Кейін ол Йель медицина мектебіне түсіп, медицина студенті болып оқыған жылдары Расселл академиясында оқытушы болып жұмыс істеп, сондай-ақ 1864 жылғы Вебстер сөздігінің қайта жаңартылуына көмектесті, ол Йельде Ноа Портердің жетекшілігімен дайындалып жатқан еді. Майнор 1863 жылы медицина ғылымдарының кандидаты дәрежесін алып, салыстырмалы анатомия мамандығын бітірді. Нью-Хейвендегі Найт әскери госпиталінде қысқа уақыт қызметтенгеннен кейін ол Одақ армиясына қосылды.
Әскери мансап
Ол Одақ армиясында хирург ретінде қабылданды және 1864 жылдың мамыр айында екі жақтың да ауыр қаза тапқандығымен белгілі болған Дала шайқасында қызмет еткен болуы мүмкін. Сондай-ақ, Майнорға Одақ армиясындағы ирланд солдатын "дезертир" деген әріппен бетін күйдіру арқылы жазалау міндеті берілгені туралы расталмаған әңгіме бар, және бұл оқиға кейін Майнордың санасындағы бұзылыстарға ықпал еткен. Тарихшылар Одақ армиясы дезертирлік үшін күйдіруді жаза ретінде қолданды ма, жоқ па деген мәселеде келіспейді, яғни бұл оқиға шындықтан алыс болуы мүмкін. Сонымен қатар, Майнордың 1864 жылдың 5-7 мамырында өткен Дала шайқасына қатысқаны да күмәнді, өйткені оның әскери жазбалары сол кезде оны Нью-Хейвендегі Knight USA ауруханасында көрсетсе, ал Вирджиния штатының Александрия қаласындағы АҚШ-тың 2-ші бөлім ауруханасына 17 мамырға дейін келгені жазылмаған. Азамат соғысы аяқталғаннан кейін Майнор Нью-Йорк қаласында қызмет етті. Ол қаланың қызыл шамдар ауданына қатты қызығушылық танытып, бос уақытының көп бөлігін проституткалармен араласуға жұмсады. 1867 жылға қарай оның мінез-құлқы армияның назарына ілігіп, Флорида штатының шалғайдағы постына ауыстырылды. 1868 жылға қарай оның жағдайы нашарлап, Вашингтон қаласындағы Сент-Элизабетс ауруханасына (сол кезде психикалық денсаулық сақтау орталықтары осылай аталатын) жатқызылды. 18 айдан кейін жағдайында ешқандай жақсару байқалмады.
Англияға көшіп және Меррет өлтіру
1871 жылы Майнор психикалық денсаулығын жақсарту үшін Лондонға барып қайтты. 1872 жылы ол Ламбеттегі Тенисон көшесінде тұрды, онда ол тағы да тәртіпсіз өмір салған. 1872 жылдың 17 ақпанында, паранояның құрсауында жүріп, Майнор Джордж Мерретті атқылап өлтірді, оның бөлмесіне бұзып кірген деп жаңылысқан. Меррет алты баласы мен жүкті әйелі Элизаны асырау үшін жұмысқа бара жатқан еді. Сот алдындағы уақытын Лондонның Horsemonger Lane түрмесінде өткізгеннен кейін, Майнор ақыл-есінен айырылғандықтан кінәлі емес деп танылды және Беркширдегі Кроуторн ауылындағы Бродмур психиатриялық емханасына қамалды. Ол АҚШ армиясының зейнетақысын алып тұрғандықтан және қауіпті деп танылмағандықтан, оған жайлы жатақ берілді және кітаптар сатып алып оқуға мүмкіндік болды.
Оксфорд ағылшын сөздігіне үлесі
Ол, мүмкін, Лондондық кітап сатушылармен хат алмасу арқылы Оксфорд ағылшын сөздігіне (OED) еріктілерді іздеп жатқанын естіген болар. Ол өмірінің қалған бөлігін осы жұмысқа арнады. Ол жобаның ең тиімді еріктілерінің біріне айналды, өзінің үлкен жеке кітапханасындағы көне кітаптарды оқып, нақты сөздердің қолданылу жолдарын көрсететін цитаталарды жинады. Ол кісі өлтірген адамның жесірі жиі келіп, оған тағы да кітаптар әкеліп тұратын. Сөздік құрастырушылар қолданылу мысалдары қажетті сөздердің тізімін жариялады. Минор тізімдер кеңейген сайын оларды оңайрақ ұсына бастады. OED редакторы Джеймс Мюррей Майнордың өмірінен көп жыл өткен соң хабардар болып, 1891 жылдың қаңтарында (және содан кейін де бірнеше рет) онымен кездесті. 1899 жылы Мюррей Майнордың сөздікке жасаған зор үлесіне құрмет көрсетіп, "оның цитаталарының өзінен ғана соңғы төрт ғасырды көрсетуге болады" деді.
Жарақаттанған, әлсіреп, өлген
Минордың жағдайы нашарлады. 1902 жылы ол түнде бөлмесінен ұрланып, Стамбул сияқты қашық жерлерге апарылып, балаларға зорлық жасауға мәжбүр болатыны туралы сандырақтап, жаңылысқан. Мұндай әрекеттерге жол бермеу үшін ол өзінің жыныс мүшесін (автопенектомия) кесіп тастады. Бұл үшін ол сөздік жұмысында қолданған пышақты пайдаланды. Оның денсаулығы одан әрі нашарлап, Мюррей оның жағдайы үшін араласуынан кейін, 1910 жылы 35 жастағы Уинстон Черчилльтің бұйрығымен Минор босатылды.
Танымал мәдениетте
1915 жылдың шілдесінде Вашингтон қаласының "Санди Стар" газеті "Америкалық қылмыс жасаған адам Оксфорд сөздігін жазуға көмектесті" деген жолмен басталатын "сенсациялық" хабар жариялады. Саймон Винчестердің "Кроуторн хирургы" (Америкада "Профессор және ақылсыз адам" деген атпен басылған) кітабы 1998 жылы жарық көрді және Майнордың кейінгі өмірін және Оксфорд ағылшын тілінің сөздігін жасауға қосқан үлесін баяндайды. Мюррей рөлінде Мел Гибсон мен Майнор рөлінде Шон Пенн түскен, кітап негізінде түсірілген "Профессор және ақылсыз адам" фильмі 2019 жылдың мамыр айында көрсетілді. Майнордың өмірі сондай-ақ "Мас тарих" телешоуының бір эпизодында толыққанды баяндалған. Оны Боб Оденкирк сомдады.
Басқа дереккөздер
) . .
.