Кіріспе

19-ғасырдағы американдық әлеуметтік реформатор, 19-ғасырлық белсенді Доротея Линд Дикс (4 сәуір, 1802 ж. – 17 шілде, 1887 ж.) – мұқтаж психикалық сақтандырылмағандардың құқығын қорғаған американдық. Ол штат заң шығарушы органдары мен АҚШ Конгресіне қарқынды және тұрақты лоббилік бағдарлама арқылы американдық психиатриялық емдеу орындарының алғашқы буынын құрды. Азамат соғысы кезінде ол Армия медбикелерінің басқарушысы болып қызмет етті.

Ерте өмір

Мэн штатының Хэмпден қаласында туған ол Массачусетс штатының Вустер қаласында ата-анасының туыстарының арасында өсті. Ол Джозеф Дикс пен Мэри Бигелоудың үш баласының ағасы болды, олардың ата-бабалары Массачусетс шығанағындағы колонияда терең тамырлар тартқан. Оның анасы денсаулығының нашарлығынан балаларына тұрақты қолдау көрсетуге шамасы келмеді. Әкесі кітап сатушы және методист шіркеуінің уағызшысы болған. Он екі жасында ол және оның екі інісі бай әжесінің тәрбиесіне жіберілді. Доротея ауыр депрессиядан зардап шеккен, бұл оның денсаулығының нашарлауына себеп болды. 1824-1830 жылдары ол көбінесе діни кітаптар мен балаларға арналған әңгімелер жазды. Оның "Күнделікті нәрселер туралы әңгімелер" (1824) кітабы 1869 жылға қарай алпысыншы басылымға жетті, 60 рет қайта басылды және ана мен қызының әңгімесі түрінде жазылған. Оның "Флора гүлдерінің шоғыры" (1829) кітабы Элизабет Уирттің "Флора сөздігімен" бірге АҚШ-та жарық көрген гүлдер туралы алғашқы екі сөздіктің бірі болды. Дикстің басқа кітаптарына "Жеке сағаттар", "Алиса мен Рут" және "Түрмелер мен түрме тәртібі" кіреді. Католик дінінде тәрбиеленгенімен, кейіннен конгрегациялыққа бағытталған Дикс унитарийшіл болып қалды. Дикс денсаулығының нашарлауы мектептен кетуге мәжбүрлегеннен кейін, ол Бикон-Хиллдегі жетекші унитарийшіл зиялы Уильям Эллери Ченнингтің отбасында үй шаруашылығын жүргізуші болып жұмыс істеді. Осы отбасымен жұмыс істеген кезде Дикс Сент-Кройға сапар шекті, онда ол құлдықтың қорқынышты жағдайын көзімен көрді, бірақ бұл оның құлдықты жоюға деген ниетін күшейткен жоқ. 1836 жылы ем іздеу ниетімен Англияға сапар шекті, онда ол Ратбоун отбасымен танысты. Еуропаға саяхат жасап, Ратбоун отбасымен болған кезінде Доротеяның әжесі қайтыс болып, оған "үлкен мүлік және авторлық гонорарлары" қалды, бұл оған өмірінің соңына дейін жайлы өмір сүруге мүмкіндік берді. Осы сапар барысында ол Түркиядағы бір мекемені көрді, оны жағдайлары нашар болғанына қарамастан, үлгілік мекеме ретінде қарастырды. Олар оны Ливерпульдегі ата-бабаларының үйі – Гринбанкқа қонаққа шақырды. Ратбоун отбасы квакерлер және белгілі әлеуметтік реформаторлар болды. Гринбанкте Дикс үкіметтің әлеуметтік тұрмыстық мәселелерде тікелей және белсенді рөл атқаруы керек деп сенетін адамдар тобымен танысты. Ол сондай-ақ Ұлыбританиядағы ақыл-есі ауысқан адамдарды күту жөніндегі реформа қозғалысымен танысты. Оның мүшелері ақыл-есі дұрыс емес адамдарды ұстау орындарын (ақыл-ес ошақтары мен бейімдеу орталықтарын) жан-жақты зерттеп, нәтижелерін Парламенттің Төменгі палатасына баяндама ретінде ұсынды.

Соғыс алдындағы мансап

Психикалық ауруларды емдеуге бағытталған реформалық қозғалыстар осы кезеңде басқа да прогрессивті мақсаттармен байланысты болды: құлдықтан құтылу, тыйым салу және сайлау реформалары. Америкаға оралғаннан кейін, 1840–41 жылдары Дикс Массачусетс штатындағы психикалық аурулары бар кедейлерге көмек көрсету жөніндегі жан-жақты зерттеу жүргізді. Доротеяның қоғамдағы психикалық ауруларға көмектесуге деген қызығушылығы Шығыс Кембридждегі әйелдер түрмесінде сабақ берген кезде оянды. Ол сондай-ақ, мұндай адамдарды "ақылдан адасқан кедейлер" деп атап, олардың зорлық-зомбылық жасаған қылмыскерлермен бірге қамалып, адамдық емес қарапайымдықпен қабылданғанын көрді. Көп жағдайда қалалар өздеріне күтім жасай алмайтын және отбасы мен достары жоқ психикалық ауруларға күтім жасау үшін жергілікті адамдармен келісімшарт жасады. Бұл жүйе реттелмеген және жеткіліксіз қаржыландырылғандықтан, кеңінен зәбірленуге әкелді. Дикс нәтижелерді штат заң шығарушы органына жолданған "Ескерту" атты отты есепте жариялады. "Мырзалар, мен осы мемлекеттегі, камералар, сарайлар, қапасқа алынған ақылсыз адамдардың қазіргі жағдайына қысқаша назар аударуға тырысамын! Олар тізбекпен байланған, жалаңаш, таяқпен соққы жеп, бағынуға мәжбүрленген." Оның лоббилеуі Вустердегі мемлекеттік психиатриялық аурухананы кеңейту туралы заң жобасын қабылдауға әкелді. 1844 жылы Дикс Нью-Джерсидегі барлық округтерге, түрмелерге және қайырымдылық үйлеріне ұқсас зерттеу жүргізу үшін сапар жасады. Ол Нью-Джерси заң шығарушы органына өзінің байқаулары мен фактілері туралы егжей-тегжейлі есеп берілген меморандум ұсынды. Дикс заң шығарушы органға жедел әрекет етуге және психикалық ауруларға күтім көрсету және емдеу үшін мекеме құруға қаражат бөлуге шақырды. Ол психикалық ауруларға моральдық ем көрсетуді сұрады, ол үш құндылықтан тұрады: ұялмастық, тазалық және нәзіктік. Ол бұрын заң шығарушы және заңгер ретінде құрметтелген, бірақ ақыл-есі нашарлаған және қарт жасында қиын жағдайға түскен адамды мысал ретінде келтірді. Дикс оны округтік қайырымдылық үйінің жертөлесіндегі шағын төсекте жатқан күйі тапты, тіпті қажетті жағдайлардың жоқтығынан да әріптес болды. Ол былай деп жазды: "Бұл әлсіз және күйзеліске түскен қарт адам, кедей, күші жоқ, жалғыз, бірақ айналасындағы жағдайды сезінеді және қазірдің өзінде өткенді толығымен ұмытқан жоқ - бұл әлсіз қарт кім еді?" Заң шығарушы орган мүшелерінің көптегені оның кедей заңгерін білді. Джозеф С. Додд 1845 жылдың 23 қаңтарында Сенатқа оның есебін ұсынды. Доддтың психиатриялық аурухана ашуға рұқсат беру туралы резолюциясы келесі күні қабылданды. Бірінші комитет 25 ақпанда Нью-Джерси заң шығарушы органына бірден әрекет етуге шақырды. Кейбір саясаткерлер оны қолдауға қажетті салықтар есебінен оған жасырын қарсы болды. Дикс қолдау көрсету үшін хаттар мен редакциялық мақалалар жазып, мекеме үшін лоббилеуді жалғастырды. Сессия барысында ол заң шығарушылармен кездесіп, кешке үйде топтық кездесулер өткізді. 1845 жылдың 14 наурызындағы заңға сәйкес, ол соңғы рет оқылды. 1845 жылдың 25 наурызында мемлекеттік мекеме құру туралы заң жобасы қабылданды. Дикс Нью-Гэмпширден Луизианаға дейін сапар шегіп, кедей психикалық аурулардың жағдайын құжаттап, мемлекеттік заң шығарушы органдарына есептер жасап, қажетті заң жобаларын әзірлеуге арналған комитеттермен жұмыс істеді. 1846 жылы Дикс Иллинойсқа психикалық ауруларды зерттеу үшін барды. Сол жерде ол ауырып, қысты Спрингфилдте емделіп өткізді. Ол 1847 жылдың қаңтар айында заң шығару сессиясына есеп берді, ол Иллинойстың алғашқы мемлекеттік психиатриялық ауруханасын құру туралы заң қабылдады. 1848 жылы Дикс Солтүстік Каролинаға барып, психикалық ауруларға қамқорлық жасаудағы реформаны қайтадан шақырды. Солтүстік Каролинаға реформа енгізуге алғашқы әрекеті қабылданбады. Алайда, кеңес мүшесінің әйелі, өлім алдындағы тілегі ретінде, Дикстің өтінішін қайта қарастыруды сұрағаннан кейін, реформа туралы заң жобасы мақұлданды. 1849 жылы (Солтүстік Каролина) мемлекеттік медицина қоғамы құрылған кезде, заң шығарушы орган ақыл-ой ауруларына арналған мекеменің құрылысына рұқсат берді. 1856 жылы Доротея Дикстің әкесі құрметіне аталған Дикс Хилл ауруханасы ашылды. Жүз жылдан кейін Дикс-Хилл ауруханасы оның мұрасының құрметіне Доротея Дикс ауруханасы деп аталды. Ол Пенсильваниядағы алғашқы мемлекеттік психикалық аурухананың, Харрисбург мемлекеттік ауруханасының құрылуына ықпал етті. 1853 жылы ол өзінің кітапханасы мен оқу залын құрды. Оның Вашингтондағы жұмысының ең басты нүктесі - "Мүсірліктердің игілігі үшін" заң жобасы болды, бұл заң психикалық ауруларға арналған федералды жерді бөлуді және қалғанын "соқыр, саңыр және тілсіздерге" бөлуді көздейді. Оның сатудан түскен түсімдері штаттарға психиатриялық ауруханалар салуға және күтіп ұстауға жұмсалатын еді. Дикстің жер заң жобасы АҚШ Конгресінің екі палатасынан өтті; бірақ 1854 жылы президент Франклин Пирс оны ветолады, әлеуметтік әл-ауқат штаттардың жауапкершілігінде екенін айтты. Өзінің жер заң жобасының жеңілісіне ренжіді, 1854 және 1855 жылдары Дикс Англия мен Еуропаға сапар жасады. Ол Рэтбоун отбасымен қайта байланысты және, британдық саясаткерлердің Шотландияға Уайтхоллдың ықпалын ұлғайтуға ниеттенгендерінің ынталандыруымен, Шотландияның ақылсыз үйлерін зерттеді. Бұл жұмыс реформаларды қадағалау үшін Шотландиялық Ақылсыздық Комиссиясының құрылуына әкелді. Дикс 1853 жылы Британдық Нова-Скотия провинциясына психикалық ауруларға қамқорлық жасауын зерттеу үшін барды. Сапары барысында ол психикалық ауруларға шалған пациенттердің онда тасталып қалғандығы туралы хабарларды зерттеу үшін Сейбл аралына сапар жасады. Мұндай хабарлар көбінесе негіссіз болды. Сейбл аралында болғанда Дикс кеме апаттан құтылуға көмектесті. Бостонға оралғаннан кейін ол аралға жаңартылған құтқару жабдықтарын жіберу бойынша сәтті науқанға жетекшілік етті. Жабдықтар келгеннен кейін бір күн өткен соң, кеме аралға құлады. Құдайға шүкір, Дикстің жұмысының арқасында 180 адам құтқарылды. 1854 жылы Дикс Шотландиядағы психиатриялық ауруханалардың жағдайын зерттеді және олардың жағдайының ұқсас нашар екенін анықтады. 1857 жылы жылдар бойы жұмыс істегеннен және қарсылыққа тап болғаннан кейін реформалық заңдар, со наконец, қабылданды. Дикс медбике кандидаттарына нұсқаулар берді. Волонтёрлар 35-тен 50 жасқа дейін және қарапайым келбетті болуы керек еді. Олардан белдіксіз қара немесе қоңыр көйлек кию және әшекейлер мен косметика қолданбау талап етілді. Дикс ауруханаларға осал, тартымды жас әйелдерді жібергісі келмеді, себебі олардың (дәрігерлер де, пациенттер де) ер адамдар тарапынан зорлық-зомбылыққа ұшырауы мүмкін екенін қауптантты. Дикс жеке баптап немесе жұмысқа алған жоқ медбикелерді жиі қызметтен босатып жіберді (бұл АҚШ санитарлық комиссиясы сияқты қолдау көрсететін топтардың наразылығын тудырды). Әскери дәрігерлермен келіспей, Дикс медициналық мекемелерді бақылау және медбикелерді жұмысқа алу және босату мәселелерінде олармен қарым-қатынас жасады. Көптеген дәрігерлер мен хирургтер өз ауруханаларында ешқандай әйел медбикелерді қаламайтын. Дауды шешу үшін Соғыс министрлігі 1863 жылдың қазан айында № 351 бұйрық енгізді. Ол Бас хирургке (Джозеф К. Барнс) және Әскери медбикелерді бақылаушыға (Дикс) әйел медбикелерді тағайындау құқығын берді. Алайда, ол дәрігерлерге қызметкерлер мен волонтерлерді ауруханаларға тағайындау құқығын берді. Бұл Дикстің тікелей операциялық жауапкершіліктен босатуына әкелді. Басқарушы ретінде Дикс федералды әскери медбикелік бағдарламасын іске қосты, онда 3000-нан астам әйел қызмет ететін болды. Сонымен қатар, оның ықпалы Мэри Эдвардс Уолкер және Клара Бартон сияқты басқа да көрнекті әйелдердің ықпалымен азайды. Ол 1865 жылдың тамызында отставкаға кетті.

Оның Одақ және Конфедерация жаралыларына бірдей көңіл көрсетуі Оңтүстікте оның есімін сақтады. Оның медбикелері далада Конфедерация жаралыларына көбінесе қол жетімді жалғыз күтімді ұсынды. Дикстің медбикесі Джорджанна Вульси былай деді: "Біздің лагерінің бас дәрігері олардың барлық жараларын қарады, олар көбінесе өте қайғылы күйде болды, әсіресе оңтүстіктерде." Тағы бір Дикстің медбикесі, Джулия Сьюзан Уилок былай деді: "Олардың көптегені оңтүстіктер болды. Мен оларды қараусыз қалдыра алмаймын. Дұшпандар болғанымен, олар әлсіз, азап шеккен адамдар еді." Конфедерация күштері Геттисберден шегінген кезде...

Құрметтер

Дикс Армияның медбикелер қауымдастығының (Азамат соғысының ерікті медбикелерінің әлеуметтік клубы) "Өмір бойы президенті" болып сайланды, бірақ ол ұйыммен тығыз байланыста болған жоқ. Ол мүшелеріне әскери зейнетақы тағайындауға қарсы болды. 1983 жылы АҚШ пошта қызметі оның қайырымдылық және қызмет ете білу өмірін құрметтеп, 1 центтік «Доротея Дикс – Ұлы американдықтар» сериясынан пошта маркасын шығарды. 1999 жылы Массачусетс штатының Мемлекеттік үйіне әрқайсысында қола бюсті бар алты биік мәрмәр панель қосылды; бюстер Дикс, Флоренс Лускомб, Мэри Кенни О’Салливан, Жозефина Сент-Пьер Руфин, Сара Паркер Ремонд және Люси Стоунқа арналған. Сонымен қатар, осы әйелдердің әрқайсысынан (Дикс қоса) алынған екі цитатадан мәрмәр панельдерге қашап жазылған, ал панельдердің артындағы қабырғада алты үкіметтік құжаттан жасалған обой жабыстырылған, олар қайталап келеді, әр құжаттың мазмұны бір немесе бірнеше әйелдердің қызметіне қатысты. Венерадағы кратер оның құрметіне Дикс деп аталды. Ол Бостон әйелдерінің мұра жолында еске алынады. Көптеген орындар Диксті еске алу үшін аталады, оның ішінде Сомервиллдегі Маклин есікқонағындағы Дикс палатасы, Пенсильваниядағы Диксмонт ауруханасы және Доротея Л. Дикс үйі.

Шығармалары

Анонимді түрде жарияланды. Ол түрмедегілер туралы көптеген басқа да жазбалар жазды. Ол сонымен қатар ақыл-есті жоғалғандарға арналған емдеу орындары туралы заң шығарушы органдарға көптеген ұсыныстар мен қайырымдылық тақырыптары бойынша есептердің авторы.

Жас оқырмандарға арналған

Колман, Пенни. "Шынжырларды үзу: Доротея Линд Дикстің күресі". Уайт-Холл, Вирджиния: Shoe Tree Press, 1992 жыл. Герстек, Эми Полсон. Доротея Дикс: Ақыл-есті жоғалғандар үшін күрескен. Тарихи американдық өмірбаяндар. Беркли Хайтс, Нью-Джерси: Enslow Publishers, 2001 жыл. Малоун, Мэри және Кэтрин Сэмпсон. Доротея Л. Дикс: Аурухананың негізін қалаушы. "Дискавери" өмірбаяны. Нью-Йорк: Chelsea Juniors, 1991 жыл. Мюкенхоупт, Маргарет. Доротея Дикс: Психикалық денсаулық сақтауды қолдаушы. Оксфорд портреттері. Нью-Йорк: Оксфорд университетінің баспасы, 2003 жыл. Шлейхерт, Элизабет және Антонио Кастро. Доротея Дикс өмірі. Денсаулық сақтау және медицина саласындағы алғашқылар. Фредерик, Мэриленд: Twenty First Century Books, 1992 жыл. Виттман, Барбара. Доротея Дикс: Әлеуметтік реформатор. "Еркіндік соқсын". Манкато, Миннесота: Bridgestone Books, 2003 жыл.