Кіріспе

Италиялық жазушы, кинорежиссер, ақын және зиялы (1922–1975)

Пьер Паоло Пазолини (5 наурыз 1922 – 2 қараша 1975) – итальяндық ақын, кинорежиссер, жазушы, сценарист, актер және драматург. Ол 20 ғасырдағы Италия тарихындағы маңызды қоғамдық зиялылардың бірі саналады, ол өнер саласында да, саяси аренада да зор ықпалға ие болды. Ол «Өмір трилогиясы» («Декамерон», «Кентерберилік әңгімелер» және «Мың бір түн») фильмдерін түсіргенімен әйгілі. Өзінің тікелей стильі мен көзқарастарының арқасында Пазолини даулы тұлға болды, оның мұрасы бүгінгі күнге дейін қызу пікірталас тудырып келеді. Жастық шағында ашық түрде гомосексуалдығын жариялаған, сонымен қатар ана тілін жаңғырту, мәдени консерватизм және христиандық құндылықтарды қолдаған Пазолини Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін марксистік идеологияны қабылдады. Кинорежиссер ретінде Пазолини әлеуметтік-саяси мәселелерді табулы сексуалдық тақырыптарды терең талдаумен ұштастырды. Соғыстан кейінгі Рим зиялыларының көрнекті өкілі Пазолини еуропалық әдебиет пен кинодағы маңызды тұлғаға айналды. 1975 жылғы қарашада Остияда Пазолинидің қатыгездікпен ұрлануы, азапталуы және өлтірілуі Италияда үлкен резонанс тудырды, бұл оқиға әлі де қызу талқылауларға себеп болып отыр. Италиялық қылмыстық тергеушілердің соңғы мәліметтері бойынша, оңшыл терроризммен байланысы бар қылмыстық ұйым – «Банда делла Маглиана» тобының тапсырысы бойынша осы құлық жасалған болуы мүмкін.

Ерте өмір

Пьер Паоло Пазолини Италияның дәстүрлі солшыл қалаларының бірі – Болоньяда дүниеге келді. Ол бастауыш мектеп мұғалімі Сусанна Колуссидің, оның әжесінің атымен аталған, және Корольдік итальян армиясының лейтенанты Карло Альберто Пазолинидің ұлы болды; олар 1921 жылы үйленді. Пазолини 1922 жылы туған және әкесінің ағасының есімімен аталыпты. 1923 жылы оның отбасы Конельяноға, 1925 жылы Беллуноға көшіп барды, онда олардың екінші ұлы Гвидальберто дүниеге келді. 1926 жылы Пазолинидің әкесі құмар ойындардан түскен қарыз үшін тұтқындалды. Оның анасы балаларды алып, Фриули аймағындағы Касара-делла-Делиция қаласына көшіп барды. Сол жылы оның әкесі Антео Замбониді тұтқындады, кейін Бенито Муссолиниге жасалған қастандықтан кейін оны өлтіруге тырысқан адам ретінде анықтады. Карло Альберто итальян фашизмінің артықшылықтарына көнді. Пазолини Касараның табиғи сұлулығынан шабыт алып, жеті жасында өлең жаза бастады. Оның алғашқы ықпалы Артур Рембоның шығармалары болды. Оның әкесі 1931 жылы Юлиан Маршындағы (қазіргі Словения) Идрияға ауыстырылды; 1933 жылы олар Ломбардиядағы Кремонаға, кейін Скандиано мен Реджо-Эмилияға көшіп барды. Пазолини осы ауысуларға бейімделу қиын болды, бірақ поэзия мен әдебиет оқуларын кеңейтті (Достоевский, Толстой, Шекспир, Колридж, Новалис) және ерте жылдардағы діни ынтасын қалдырды. Реджо-Эмилия орта мектебінде ол өзінің алғашқы нағыз досы Лучано Серрамен танысты. Екеуі Болоньяда тағы кездесті, онда Пазолини жеті жыл бойы орта мектепті аяқтады. Бұл жерде ол футболды қоса алғанда, жаңа құмарлықтарды дамытты. Ермес Парини, Франко Фарольфи, Элио Мели сияқты достарымен бірге әдеби талқылауларға арналған топ құрды. 1939 жылы Пазолини бітіріп, Болонья университетінің әдебиет факультетіне түсіп, филология және бейнелеу өнерінің эстетикасы сияқты жаңа тақырыптарды ашты. Ол сонымен қатар жергілікті кино клубына да жиі баратын. Пазолини достарына әрқашан ерлік пен күшті сыртқы бейнесін көрсетті, ішкі толқуын мүлдем жасырып. Осы кезеңдегі өлеңдеріне Пазолини фриуль тіліндегі фрагменттерді қоса бастады, ол сөйлемейтін, бірақ поэзия жаза бастағаннан кейін үйренген аз қалған тіл. «Мен оны провансальдық ақындар сияқты, мистикалық махаббат актісі ретінде үйрендім». 1943 жылы ол студенттермен бірге Фриуль тілі академиясын (Academiuta della lenga furlana) құрды. Жастығында Пазолини өзін атеист деп санады. Екінші дүниежүзілік соғыстың соңғы жылдары Пазолини Италия армиясына шақырылды. Италия капитуляциядан кейін оның полкі немістерге түскеннен кейін, ол қашып, бірнеше жыл болған Касараның шағын қаласына қашты. Дәл сол жерде Пазолини өзінің студенттерінің біріне деген гомосексуалдық тартымдылықты алғаш рет сезінді. Оның 19 жастағы інісі Гвидо «Іс-қимыл» партиясына және олардың Осоппо бригадасына қосылып, Словенияға жақын орманға кетті. 1945 жылдың 12 ақпанында Гвидо Жосип Броз Титоның югослав партизандарының қатарында қызмет ететін Гарибальди бригадасының жасаған шабуылында қаза тапты. Бұл Пазолини мен оның анасын қатты күйретті. Ағасының өлімінен кейін алты күннен кейін Пазолини және басқалар Фриуль тілі академиясын (Academiuta di lenga furlana) құрды. Осы арада Гвидоның өліміне байланысты Пазолинидің әкесі 1945 жылдың қарашасында тұтқында болғаннан кейін Италияға оралып, Касарада қоныстанды. Сол айда Пазолини итальяндық ақын және классикалық ғалым Джованни Пасколидің (1855–1912) шығармалары туралы соңғы дипломдық жұмысын аяқтағаннан кейін университетті бітірді. 1946 жылы Пазолини «Академиута» баспасында «Менің күнделіктерім» атты шағын өлеңдер жинағын жариялады. Қазан айында ол Римге сапар шекті. Келесі мамыр айында ол қызыл мұқабалы ескі мектеп дәптерлеріне қолмен жазылған «Квадерни Росси» атты кітапты бастады. Ол итальян тілінде «Il Cappellano» драмасын аяқтады. Оның «I Pianti» («Шырындар») атты өлеңдер жинағы да «Академиута» баспасында жарық көрді.

Рим

1950 жылдың қаңтар айында Пазолини анасы Сусаннамен бірге Римге көшіп, жаңа өмір бастады. 1950 және 1952 жылдары оның екі әдепсіздік қылғаны туралы айыптаулардан босатылды. Ақталуға қарамастан, Пазолини, әсіресе таблоид баспасөзде, жала жабудың нысанасына айналды. 1955 жылы Франческо Леонетти, Роберто Роверси және басқалармен бірге Пазолини «Officina» атты поэзия журналын шығарып, редакциялаған. Журнал 1959 жылы он төрт нөмірінен кейін жабылды. Сол жылы ол екінші романын – «Una vita violenta» жариялады, ол алғашқы романынан өзгеше, коммунистік мәдени ортада жақсы қабылдады. Кейіннен 1960 жылдың мамырынан 1965 жылдың қыркүйегіне дейін ПКИ журналы «Vie Nuove» үшін «Dialoghi con Passolini» (яғни Пазолинимен әңгімелер) деген бағыныштағы мақалалар жазды, олар 1977 жылы «Le belle bandiere» (Құрметті тулар) деген атпен кітап түрінде жарық көрді. 1966 жылы Пазолини елші Пауыл туралы ешқашан көрсетілмеген фильмнің сценарийін жазды, одан кейін оны қайта қарады. Пазолини сценарий арқылы Пауылды оның бірде-бір сөзін өзгертпей, заманауи адам ретінде көрсетуді көздеген. Пазолинидің әңгімесінде Пауыл – Францияның Виши үкіметімен байланысы бар фашист, ол Франконың Испаниясына саяхат жасағанда рухани жарыққа ие болып, француз антифашистік қарсылығына қосылады, бұл оқиға Пауылдың өзгеруінің қазіргі заманғы аналогы болып табылады. Сценарий Пауылдың Италияда, Испанияда, Германияда және Нью-Йоркте (оны сатқындыққа ұшыратып, тұтқындап, өлім жазасына кеседі) қарсылық уағыздауын көрсетеді. Философ Ален Бадиу жазғандай, «Бұл оқиғаның ең таңғаларлығы – Пауылдың мәтіндерінің өзгесіз қалпында, және түсініксіз табиғилықпен Пазолини оларды қолданатын жағдайларға: соғыс, фашизм, американдық капитализм, итальяндық зиялылардың ұсақ-түйек пікірталастарына ауыстырылуы». 1970 жылы Пазолини Римнен бірнеше шақырым солтүстікке орналасқан Витербо маңында ескі сарай сатып алып, онда өзінің соңғы романы – «Il Petrolio» романын жаза бастады, онда ол үкіметтің жоғарғы эшелондарындағы және корпоративтік әлемдегі (Eni, ЦРУ, мафия және т.б.) көлеңкелі мәмілелерді айыптады. Романдық деректі фильм оның қайтысынан кейін аяқталмай қалды. 1972 жылы Пазолини «Lotta Continua» деп аталатын солшыл ұйыммен бірлесіп, «12 dicembre» атты деректі фильм түсірді. Келесі жылы ол Италиядағы ең беделді газеттің бірі – «Il Corriere della Sera» газетімен ынтымақтастыққа кірісті. 1975 жылдың басында Гарзанти оның сындық эсселерінің жинағын – «Scritti corsari» («Корсар жазбалары») жариялады.

Фильмдер

1957 жылы Серджо Циттимен бірге Пазолини Федерико Феллинидің "Le notti di Cabiria" фильміне бірлесіп, рим диалектісіндегі бөлімдерге диалог жазды. Феллини одан "La dolce vita" фильмінің кейбір эпизодтарына диалог жазуды да сұрады. Пазолини 1960 жылы "Il gobbo" фильмінде актерлік дебют жасады, ал 1943 жылы "Long Night" романын жазды. "Ragazzi di vita" романымен бірге ол өзінің танымал поэмасы "Le ceneri di Gramsci" жариялады, онда Пазолини ақыл мен жүрек арасындағы шиеленісті, сондай-ақ коммунизмдегі идеологиялық диалектиканы, көркемдік бостандық, социалистік реализм және жауапкершілік туралы пікірталасты білдірді. Пазолинидің режиссер және сценарист ретіндегі алғашқы фильмі 1961 жылы "Accattone" болды, ол Римнің маргиналды қауымдастықтарындағы өмір туралы әңгімеледі. Бұл Италияның соғыстан кейінгі экономикалық жаңаруына қарамастан, суфьерлер, жезөкшелер мен ұрылар туралы әңгіме болды. Пазолини неореализмнен алыстауға тырысса да, ол екінші неореализмнің бір түрі саналады. "Austin Chronicle" сыншысы Ник Барбаро бұл "көре алған ең қорқынышты фильм" дейді. Фильм дау тудырып, консерваторлар үкіметтен қатаң цензура талап етті. 1963 жылы "RoGoPaG" антологиялық фильміне енген "La ricotta" эпизоды цензураланды, ал Пазолини "Италия мемлекеті мен дінін қорлағаны үшін" сотталды. Осы кезеңде Пазолини жиі шетелге саяхаттады: 1961 жылы Эльза Моранте мен Альберто Моравиямен бірге Үндістанға (ол жеті жылдан кейін тағы да барды); 1962 жылы Судан мен Кенияға; 1963 жылы Гана, Нигерия, Гвинея, Иордания және Палестинаға (ол жерде "Sopralluoghi in Palestina" деректі фильмін түсірді). 1970 жылы ол тағы да Африкаға барып, "Appunti per un'Orestiade africana" деректі фильмін түсірді. Пазолини 1966 жылы 16-шы Берлин халықаралық кинофестивалінде қазылар алқасының мүшесі болды. 1967 жылы Венецияда американдық ақын Эзра Паундпен кездесіп, сұхбат алды. Олар итальяндық неоавангард қозғалысын талқылады және Пазолини Паундтың "Pisan Cantos" итальян тіліне аудармасынан үзінділер оқыды. Оны "антропологиялық орта тап" деп санады, сондықтан революциялық өзгерістерге ұмтылуы сәтсіз аяқталды. 1968 жылы наурызда Римде болған Валье-Джулия шайқасы туралы ол полицияға көңіл жасыды, өйткені олар "кедейлердің балалары" болды, ал жас радикалдар "солшыл фашизмнің" өкілдері болды. Сол жылы оның "Teorema" фильмі Венеция кинофестивалінде көрсетілді. Пазолини фестивальді директорлар басқаратынын мәлімдеді. Ол "The Gospel According to Matthew" (1964) фильмінің сценарийін жазып, режиссерлік етті. Фильм Жазбаларға негізделген, бірақ Пазолини оны өңдеді және сценарий авторы ретінде көрсетілді. Иса рөлін жалаң аяқ шаруа Энрике Иразоки ойнады. 1966 жылы түсірген "Uccellacci e uccellini" (сөзбе-сөз "Жақсы құстар мен кішкентай құстар", ағылшын тілінде "The Hawks and the Sparrows" деп аударылған) фильмінде Пазолини итальяндық комик Тотоны режиссердің сүйіктісі Нинетто Даволимен жұмыс істеуге шақырды. Бұл Тото үшін өзінің драмалық актер екенін көрсетуге мүмкіндік болды. "Teorema" (1968) фильмінде Теренс Стамптың рөліндегі мистикалық бейтаныс адам буржуазиялық отбасының сексуалдық құлдырауын бейнелейді. (Бұл тақырыптың вариацияларын кейінірек Франсуа Озон "Sitcom" фильмінде, Джо Суонберг "The Zone" және Такаши Миике "Visitor Q" фильмдерінде пайдаланды.) Кейінгі фильмдер секске толы фольклорға негізделген, мысалы Боккаччоның "Decameron" (1971), Чосердің "The Canterbury Tales" (1972) және "Il fiore delle mille e una notte" (сөзбе-сөз "1001 түннің гүлі", ағылшын тілінде "Arabian Nights" деп шығарылды, 1974). Бұл фильмдер әдетте "Трилогия жизни" деп топтастырылады. Классикалық шығармаларға сүйене отырып, Пазолини сценарийлерді жазып, авторлық құқықты өзіне алды. Бұл трилогия Пазолинидің адам денесінің зайырлы қасиетін, адам жасаған әлеуметтік шектеулерге, әсіресе діни мемлекеттің жалған екіжүзділігіне қарсы көрсету әрекетімен шақырылды. "Кентербери ертегілеріндегі" діни кейіпкерлер пәк болғанымен, аморальды ақымақтар ретінде бейнеленді. Бұл фильмдер Италияда өте танымал болды және оның ең танымал туындылары болып саналады. Алайда, трилогияны көпшілік шедевр деп санаса да, Пазолини кейіннен оны сынға алды, себебі осы фильмдердің үлгісімен Италияда көптеген төмен сапалы фильмдер түсірілді. Ол өзінің көзқарасының бұрмаланғанын және дененің коммерциялық пайдалануын көрді. Осы көңілсіздік оның соңғы фильмі "Salò, or the 120 Days of Sodom" (1975) түсірілуіне себеп болды, онда адамдар авторитарлық билік астында ғана емес, оның қалауыншағы құрылыстар ретінде қарастырылады. Оның соңғы туындысы, "Salò o le 120 giornate di Sodoma" (1975) фильмдегі сексуалдық бұзылыстар мен қатыгездік көрермендерді шоқытты. Маркиз де Садтың "120 Days of Sodom" романына негізделген бұл фильм Пазолинидің ең даулы туындысы саналады. 2006 жылдың мамырында "Time Out Film Guide" оны "ең даулы фильм" деп атады. "Salò" оның "Трилогия өлімі" фильмінің бірінші бөлігі болуы тиіс еді, бірақ Жилль де Ре туралы биопик фильмі аяқталған жоқ.

Ескерту: Төмендегі барлық фильмдер Пазолинидің сценарийі бойынша түсірілген, басқа автор көрсетілмесе.

Жыл Атауы Негізделген Ескертулер Түпнұсқа Ағылшын тілінде
1961 Accattone Accattone Пазолинидің "Una vita violenta" романы бойынша. Сценарий Серджо Циттимен бірлесіп жазылған.
1962 Mamma Roma Mamma Roma Сценарий Пазолинидің авторлығында, Серджо Цитти қосымша диалог жазған.
1964 Il vangelo secondo Matteo The Gospel According to St. Matthew Матайдан алынған жазбалар. 25-ші Венеция халықаралық кинофестивалінде күміс арстанды жеңіп алды, 21-ші британдық кино академиясы сыйлығында Біріккен Ұлттар Ұйымының сыйлығын жеңіп алды.
1966 Uccellacci e uccellini The Hawks and the Sparrows
1967 Edipo re Oedipus Rex Софоклдің "Эдип патшасы" пьесасы бойынша. Фильмде Жоғары қаһин рөлін ойнады.
1968 Teorema Theorem Пазолинидің "Teorema" романы 1968 жылы жарық көрді.
1969 Porcile Pigsty
1969 Medea Medea Эврипидтің "Медея" пьесасы бойынша.
1971 Il Decameron The Decameron Джованни Боккаччоның "Декамерон" шығармасы бойынша. 21-ші Берлин халықаралық кинофестивалінде күміс аюды жеңіп алды.
1972 I racconti di Canterbury The Canterbury Tales Джеффри Чосердің "Кентербери ертегілері" шығармасы бойынша. 22-ші Берлин халықаралық кинофестивалінде алтын аюды жеңіп алды. Фильмде Жоттоның шәкірті рөлін ойнады.
1974 Il fiore delle Mille e una Notte A Thousand and One Nights (Arabian Nights) "1001 түн" шығармасы бойынша. Дачия Марайнимен бірлесіп сценарий жазылған. 1974 жылғы Канн кинофестивалінде Grand Prix Spécial Prize сыйлығын жеңіп алды. Фильмде Чосер рөлін ойнады.
1975 Salò o le 120 giornate di Sodoma Salò, or the 120 Days of Sodom Маркиз де Садтың "Les 120 journées de Sodome ou l'école du libertinage" романы бойынша. Сценарий Серджо Циттимен бірлесіп жазылған, Ролан Барттың "Sade, Fourier, Loyola" және Пьер Клоссовскидің "Sade mon prochain" еңбектерінен үзінділер енгізілген.

Жеке өмір

1949 жылдың қыркүйек айында Рамусчельодағы жергілікті фестиваль кезінде кішкентай жанжал шықты. Біреу жергілікті карабинери сержанты Кордовадоға Пазолинидің он алты және одан кіші жастағы үш жасөспіріммен би билеп, ішіп алғаннан кейін жыныстық қатынасқа түскенін (мастурбация) хабарлады. Ол да, 16 жасар жігіт те айыпты. Келесі айда Пазолини фактілерді жоққа шығармай, "әдеби және эротикалық қозғалыс" туралы айтып, 1947 жылы әдебиет бойынша Нобель сыйлығының лауреаты Андре Жидтің сөздерін келтірді. Кордовадо өз басшыларына хабарлап, жергілікті баспасөз араласты. 1949 жылдың соңында ол анасымен бірге Римге көшіп, Римнің шетінде жаңа өмір бастауды шешті. 1963 жылы 41 жасында Пазолини "өмірінің үлкен махаббаты" 15 жасар Нинетто Даволимен кездесті, оны кейін 1966 жылы Uccellacci e uccellini (сөзбе-сөз жаман құстар мен кішкентай құстар, бірақ ағылшын тілінен аударғанда - "Жарғалар мен құстар") фильмінде ойнатты. Пазолини жастардың ұстазы және досы болды. Алайда Пазолини өмірінде кейбір маңызды әйелдер болды, олармен Пазолини терең және ерекше достық сезімін бөлісті, әсіресе Лора Бетти және Мария Каллас. Дасия Мараини, атақты итальян жазушысы, Калластың Пазолиниге деген мінез-құлқы туралы былай деді: "Ол оны барлық жерде, тіпті Африкаға дейін ертіп жүретін. Ол оны гетеросексуалдыққа және некеге 'қайтаруға' үміттенген". Пазолини сонымен қатар итальяндық БАҚ арқылы әйелдерге берілген "жаңа" рөлге байланысты проблемаларға да сезімтал болды, 1972 жылғы сұхбатында "әйелдер ойын автоматтары емес" деп мәлімдеді. Ол өзінің туған жері Болония футбол клубының жақтаушысы болды.

Италия Коммунистік партиясымен қарым-қатынасы

1945 жылдың қазанына қарай Фриули аймағының саяси мәртебесі әртүрлі саяси күштер арасында келіспеушілік тудырды. 30 қазанда Пазолини Удинеде құрылған Patrie tal Friul атты децентрализацияны жақтаушы ұйымға қосылды. Пазолини Фриулидің дәстүрге негізделген, Италиядағы католик шіркеуімен байланысты, бірақ азаматтық және әлеуметтік прогреске ұмтылған аймақ болуын қалаған, бұл "өзгеріссіздікке" негізделген жеке басының артықшылықтарын сақтауды көздеген аймақтық автономияны жақтаушыларға қарсы болды. Ол сондай-ақ Италия Коммунистік партиясының (PCI) аймақтық децентрализацияға қарсылығын және оның орнына мемлекеттік басқаруды оңтайлы санағанын сынады. Пазолини "Фриулян халық қозғалысы" партиясын құрды, бірақ Италияның үстем христиан-демократиялық партиясы оны жергілікті титошылдарға қарсы жасырын түрде пайдаланып жатқанын түсінген соң, одан бас тартты. Олар Фриули аймағының кең аумағын Югославия Социалистік Федеративтік Республикасына қосып алуға тырысып жатқан.

Антифашизм және 1968 жылғы наразылық

Пазолини қоғамдық істерге қатысты қайшылықты талдауларымен қызу пікірталас тудырды. Мысалы, 1968 жылғы тәртіпсіздіктер кезінде Рим көшелерінде автономиялық университет студенттері полицияға қарсы партизандық көтеріліс жасады. Олардың қолдаушылары үшін бұл тәртіпсіздіктер – пролетариаттың жүйеге қарсы азаматтық күресі болды. Пазолини жасаған ескертулер оның полиция тарапында немесе тәртіпті сақтаушы адам болғанын, тіпті антифашист екенін көрсететіндей болды. Пьер Паоло Пазолиниді зерттеу орталығының мәліметінше, «анти-антифашист» Пазолини туралы миф неофашистердің антиглобалистік альянстар құруына себепкер болды. Аталған өлең құрғандардың наразылық білдірушілерге қатысты екіжүзділігін аңғарды, егер жас жұмысшылар да осылай әрекет етсе, оларға да осылай қаралатын болар ма деп сұрақ қойды: «Жоғары оқу орындарын басып алыңыз / бірақ жас жұмысшыларға да осы идея келсе / Онда: Corriere della Sera және Stampa, Newsweek және Le Monde / олардың проблемаларын түсінуге тырысуда соншалықты қамқорлық көрсетер ме? / Полиция басып алынған зауыттың ішінде тек төбелес жасап қана қояр ма? / Бірақ ең бастысы, жас жұмысшы үш күннен кейін аштықтан өлмей, зауытты басып алуға қалай рұқсат ала алады?» Пазолини полицияның нағыз пролетариат екенін айтты, олар аз жалақыға және түсініксіз себептермен өздерінің жасындағы басыбайлы жастарға қарсы күресуге жіберілді, себебі олар оқуға мүмкіндік алмаған. Ол «poliziotti figli di proletari meridionali picchiati da figli di papà in vena di bravate» (яғни, «оңтүстік пролетариатының ұлдары, әкесінің байлығымен мақтанған балалардың зорлық-зомбылығына ұшыраған полицейлер») деген тұжырымға келді. Оның пікірінше, полицейлер – нағыз биліктің сыртқы қабаты ғана, мысалы, сот жүйесі. Пазолини соттар мен сот процестеріне бей-жай болған жоқ. Өмірі бойына оған қарсы 33-ке дейін сот ісі қозғалды, олар «қоғамдық ұятқа қалдыру», «дөрекі тіл», «әдепсіздік», «порнография», «дінге қарсылық» және «мемлекетке қарсылық» сияқты айыптармен айыпталды, бірақ ол әрқашан ақталды. Пазолинидің ұстанымын дәстүрлі түсіндіруге күмән тудырылды.

Тұтыну қоғамының өрлеуі

Пазолиниді ең қатты алаңдатқан нәрсе – «Аккатон» фильмінде бейнеленген субпролетариат класы еді, ол оған адамдық және көркемдік тұрғыдан тартылған сезімде болды. Ол индустриялық дәуірге дейінгі халық мәдениетіндегі тазалықтың жылдам жойылып бара жатқанын байқады, бұл процесті «шатыршалардың жоғалуы» (la scomparsa delle lucciole) деп атады. Ұлдардың өмір сүру қуанышы үй мен отбасы сияқты буржуазиялық талаптармен тез алмастырылды. Ол «дәстүрлі және ешқашан мойындалмаған» жаппай пролетариат пен кедей халыққа деген жеккөрушілікке ие болған солшылдарды сынады. 1958 жылы ол Итальян Коммунистік партиясын (PCI) «кедейлердің партиясы», яғни «жаппай пролетариаттың партиясы» болуға шақырды. Пазолинидің ұстанымы итальяндық қоғамда және әлемде коперникалық өзгеріс болып жатыр деген сенімге негізделген. Осы идеямен байланысты, ол сонымен қатар тұтынушылықты, яғни консумеризмді қатты сынады, ол 1960-шы жылдардың ортасынан 1970-шы жылдардың басына дейін итальяндық қоғамды жылдам құртқан деп есептеді. Ол «Сало» фильміндегі копрофагия сахналарын өңделген тамақ өнеркәсібіне жасалған сын ретінде сипаттады. Оның пікірінше, тұтынушылық қоғамы («неокапитализм») және «жаңа фашизм» бұрынғы клерикалды фашизмге қол жеткізе алмаған бөтендікті / біртектілікті және орталықтандыруды кеңейтті, осылайша антропологиялық өзгеріске әкелді. Бұл өзгеріс гуманизмнің жоғалуымен және адамның жағдайының басты бөлігі ретінде өнімділіктің кеңеюімен байланысты, ол оны жек көреді. Ол «жаңа мәдениетті» төмендеуші және жамандаушы деп тапты. Бір сұхбатында ол былай деді: «Мен қазіргі билікті, 1975 жылғы билікті ерекше жек көремін, ол денелерді қорқынышты түрде манипуляциялайтын билік; Гиммлер немесе Гитлер жасағандай ешқандай қызғанышқа лайық емес манипуляция». Пазолиниді зерттеуші Симона Бондавалидің сөзіне сәйкес, Пазолини неокапитализмді «жаңа фашизм» деп анықтады, ол мәжбүрлеу шараларын қолданбастан бірыңғай сәйкестілікті қамтамасыз етті. Пазолини айтқандай, «Фашистік орталықтандырудың ешқайсысы тұтынушылық мәдениетінің орталықтандыруымен жасағандарын жасай алмады». Философ Давид Тариццо Пазолинидің ұстанымын былай түйіндеді:

Христиан демократиясының қатаң сынға алынуы

Пазолини фашистік дәуір мен христиан демократтары басқарған соғыстан кейінгі саяси жүйе арасында сабақтастық байқады, соңғысын мемлекетті репрессивті құрал ретінде пайдаланғаны және билікті манипуляциялағаны үшін "клерико-фашизм" деп сипаттады: ол римдік пролетариаттың боргаттағы жағдайларын осының мысалы ретінде қарастырды, олар фашизм кезіндегідей әлеуметтік және географиялық тұрғыдан шеттетуге және бөлінуге ұшырады, сондай-ақ қылмыстық полиция күштерімен қақтығыста болды. 1975 жылғы аймақтық сайлауда солшыл партиялардың күшеуі байқалды. Осы кезеңде өзінің ашық, көбірек саяси көзқарасы мен болашақты болжау стиліне тоқталып, ол Corriere della Sera газетінде христиан демократиясының ең көрнекті өкілдерін сотқа беру уақыты келді деп мәлімдеді, оларды қолғаппен алып, қарабинерлер жетекке шығару керек еді: оның пікірінше, осылай ғана оларды биліктен алуға болады. Пазолини христиан демократиялық басшылықты "мафияның ықпалымен толы" деп айыптады, неофашистер жасаған бірнеше жарылыстарды жасырды, ЦРУ-мен ынтымақтастық жасады және солшылдардың күшеуіне жол бермеу үшін ЦРУ мен Италия қарулы күштерімен бірлесіп жұмыс істеді. 1968 жылдан кейін Пазолини солшыл либертариандық, либералдық және антиклерикалық Радикалды партиямен (Partito Radicale) байланысқа түсті. Ол партия жетекшісі Марко Паннелламен пікір алмасып, партияның түрлі либералды реформалар бойынша сегіз референдум өткізу туралы бастамасын қолдады және өлтірілгенге дейін партияның съезінде сөйлеуге шақырылды. Өлімінен бұрын берген сұхбатында Пазолини партиямен көбінесе келіспейтінін айтты. Ол Итальяндық Коммунистік партиясына (PCI) шартты қолдау көрсетуді жалғастырды: Пазолиниді тану мүмкін емес еді, оны қатты ұрып-соқты, содан кейін өз машинасымен бірнеше рет қағып өтті. Көптеген сүйектері сынды, ал оның ұрықтары металл таяқшамен қиратылды. Аутопсия көрсеткендей, оның денесі өлімінен кейін бензинмен жартылай өртеліпті. Бұл қылмыс ұзақ уақыт бойы мафия стиліндегі кек алу ретінде қарастырылды, оны бір адам жасаған болуы екіталай еді. Пазолини Касассада жерленді. Джузеппе (Пино) Пелоси (1958–2017), сол кезде 17 жаста, Пазолинидің машинасымен жүрген кезде ұсталды және кісі өлтіргенін мойындады. 1976 жылы ол 9 жылға сотталды. Жиырма тоғыз жыл өткен соң, 2005 жылдың 7 мамырында Пелоси өзінің отбасына жасалған зорлық-зомбылықпен қорқытып, мойындауын қайтарып алды. Ол "оңтүстік акценті бар" үш адам қылмысты жасады деп мәлімдеді, сондай-ақ Пазолиниді "ласы коммунист" деп атады. 2005 жылы ашылған басқа да мәліметтер Пазолиниді шантаж жасаушы өлтіргенін көрсетті. Оның досы Серджо Читтидің куәлігі Салодан немесе Содомның 120 күнінен түсірілген бірнеше пленкалар ұрланғанын және Пазолини 1975 жылдың 2 қарашасында Стокгольмге (Швеция) сапардан оралғаннан кейін ұрылармен кездесіп, оларды қайтару туралы келіссөздер жүргізуді жоспарлағанын көрсетті. Читтидің тергеуі қосымша дәлелдерді ашты, соның ішінде қанға боялған ағаш таяқ және Пазолиниді машинадан тартып алып жатқан ер адамдар тобын көрген куәгерді анықтады. Пазолинидің туындылары көбінесе, әсіресе жыныстық мінез-құлыққа жиі назар аударғаны және оның ұсынғандары мен қоғамдық пікірдің қабылдағандары арасындағы қарама-қайшылықтарға байланысты наразылық тудырды. Пазолинидің поэзиясы көбінесе оның гомосексуалдық сезімдерімен байланысты болғанымен, бұл жалғыз немесе тіпті басты тақырып емес еді. Оның итальян диалектілеріне деген қызығушылығы мен қолданысын да атап өткен жөн. Көптеген өлеңдер оның өте құрметтейтін анасына арналған. Ол заманауи шындықтың кейбір бұрыштарын басқа ақындар сияқты бейнелей білді. Оның поэзиясы, аударылғанға дейін біраз уақыт өткен соң, Италиядан тыс жерлерде оның фильмдері сияқты танымал болған жоқ. 1996 жылы ағылшын тілінде жинақ жарық көрді. Пазолини сонымен қатар кино туралы зерттеулерімен байланысты тіл философиясын дамытты. Бұл теориялық және сындық қызмет тағы бір даулы тақырып болды. Оның жинақталған мақалалары мен жауаптары бүгінгі күнге дейін қолжетімді. Бұл зерттеулерді оның көркемдік көзқарасының негізі деп санауға болады: ол тіл – ағылшын, итальян, диалект немесе басқа – адамдық ойдың тұтқындалған қатаң жүйесі деп сенді. Ол сондай-ақ кино – бұл шындықтың "жазылған" тілі, ол кез келген басқа жазылған тіл сияқты адамға шындықтың тұрғысынан қарауға мүмкіндік береді деп ойлады. PPPasolini, режиссері Malga Kubiak, 2015 жылы шыққан Пьер Паоло Пазолинидің өмірі мен өлімі туралы оқиғаға негізделген драмалық фильм. Фильм Варшавада өткен ЛГБТ кинофестивалінің жетінші шақырылысында көрсетілді және фестивальде "Көрермендер таңдауы" сыйлығын алды. La macchinazione, оның бұрынғы әріптесі Дэвид Гриконың режиссерлігімен түсірілген, 2016 жылғы Пазолинидің өмірінің соңғы сағаттары туралы фильм, онда Пазолини рөлін Массимо Раниери сомдады.