Кіріспе
Ян Флемингтің "Алтын саусақ" романы – Ян Флемингтің Джеймс Бонд сериясындағы жетінші роман. 1958 жылдың қаңтар-ақпанында жазылған, алғаш рет Ұлыбританияда 1959 жылдың 23 наурызында «Джонатан Кейп» баспасынан жарық көрді. Оқиға британдық құпия қызмет операторы Джеймс Бондтың Аурик Голдфингердің алтын контрабандасын тергеуіне арналған. МИ6 оны советтік қарсы барлау ұйымы СМЕРШ-пен байланысты деп күдіктенеді. Бонд контрабанда операциясының арқасында одан да ірі жоспарды ашады: Голдфингер АҚШ-тың алтын қорын Форт-Нокстан ұрлауды көздеп отыр. Флеминг «Алтын саусақ» романында Джеймс Бонд кейіпкерін дамытып, оны бұрынғы романдардағыдан гөрі күрделі тұлға ретінде көрсетеді, сондай-ақ Бондты Сент-Джордж бейнесіндегі кейіпкер ретінде таныстырады. Бұл тақырыптың айқын көрінісі – американдық мәселені шешуге келген британдық агент. Флеминг өзінің басқа Бонд оқиғаларындағы сияқты, бұл романында да таныс немесе естіген адамдарының есімдерін пайдаланған, соның ішінде кітаптағы басты жаудың есімін – сәулетші Эрне Голдфингердің есімін берген. Голдфингер өзінің есімінің қолданылуын білген соң, сотқа бермек болып қорқытқан, бірақ мәселе соттан тыс шешілді. Аурик Голдфингер алтынға әуес, Бондтың көзімен қарағанда, ерекше мінез-құлқы мен қалаулары бар адам. Флеминг бұл кейіпкерді америкалық алтын магнаты Чарльз В. Энгельхард кішінің образынан жасаған болуы мүмкін. Флеминг өзінің жеке тәжірибесін де пайдаланған; Голдфингермен ойнаған гольф партиясы 1957 жылғы «Беркшир» гольф клубындағы турнирге негізделген, онда Флеминг «Ашық чемпионаттың» жеңімпазы Питер Томсонмен бірге ойнаған. Роман жарық көргеннен кейін дереу бестселлер тізіміне көтерілді, сыншылар тарапынан жақсы қабылданып, триллер жанрындағы жазушылар Х.С. Макнейл мен Джон Бьюкеннің туындыларымен салыстырылды. «Голдфингер» «Daily Express» газетінде күнделікті жарияланым және комикс түрінде жарық көргеннен кейін, 1964 жылы «Eon Productions» компаниясының үшінші Джеймс Бонд фильміне айналды, онда Бонд рөлін Шон Коннери сомдады. 2010 жылы «Голдфингер» BBC радиосы үшін бейімделді, онда Бонд рөлін Тоби Стивенс, ал Голдфингер рөлін сэр Ян МакКеллен сомдады.
Goldfinger is the seventh novel in Ian Fleming's James Bond series. Written in January and February 1958, it was first published in the UK by Jonathan Cape on 23 March 1959. The story centres on the investigation by the British Secret Service operative James Bond into the gold smuggling activities of Auric Goldfinger, who is also suspected by MI6 of being connected to SMERSH, the Soviet counter intelligence organisation. As well as establishing the background to the smuggling operation, Bond uncovers a much larger plot: Goldfinger plans to steal the gold reserves of the United States from Fort Knox. Fleming developed the James Bond character in Goldfinger, presenting him as a more complex individual than in the previous novels, and bringing out a theme of Bond as a St George figure. This theme is echoed by the fact that it is a British agent sorting out an American problem. In common with his other Bond stories, Fleming used the names of people he knew, or knew of, throughout his story, including the book's eponymous villain, who was named after the architect Ernő Goldfinger. On learning of the use of his name, Goldfinger threatened to sue, before the matter was settled out of court. Auric Goldfinger is obsessed by gold and is—to Bond's eye—a gauche individual with unusual appetites; Fleming probably based the character on the American gold tycoon Charles W. Engelhard Jr. Fleming also used his own experiences within the book; the round of golf played with Goldfinger was based on a 1957 tournament at the Berkshire Golf Club in which Fleming partnered Peter Thomson, the winner of The Open Championship. On its release, Goldfinger went to the top of the best seller lists; the novel was broadly well received by the critics and was favourably compared to the works of the thriller writers H. C. McNeile and John Buchan. Goldfinger was serialised as a daily story and as a comic strip in the Daily Express, before it became the third James Bond feature film of the Eon Productions series, released in 1964 and starring Sean Connery as Bond. In 2010 Goldfinger was adapted for BBC Radio with Toby Stephens as Bond and Sir Ian McKellen as Goldfinger.
Жазу тарихы мен тарихы
1958 жылдың қаңтарына қарай автор Иан Флеминг алдыңғы бес жылда бес роман жариялаған: 1953 жылы «Казино Рояль», 1954 жылы «Тірі қал және өлімге жібер», 1955 жылы «Ай саяхаты», 1956 жылы «Алмастар мәңгі», және 1957 жылы «Ресейден сүйіспенділікпен». Алтыншы романы, «Доктор Но», редакцияланып, басылымға дайындалып жатты. Сол айда Флеминг «Алтын саусақ» романын жазу үшін Ямайкадағы «Голденей» жеке меншігіне барды. Ол әдеттегідей жұмыс істеді, кейіннен «Кітаптар мен кітап жазушылар» журналында былай деп жазды: «Мен таңертең үш сағат жазамын, ал кешке сағат алты мен жеті арасында тағы бір сағат жұмыс істеймін. Мен ешқашан жазғанымды түзетпеймін және жазғандарымды қайта қарамаймын. Менің формуламы бойынша күніне 2000 сөз жазуға болады». Сол жылдың наурыз айында ол 270 беттен тұратын қолжазбамен Лондонға оралды, ол сол уақытқа дейін жазған ең ұзын романы болды. Бастапқыда ол қолжазбаға «Әлемдегі ең бай адам» деген ат қойды, бірақ басылымға дейін әңгіменің көптеген бөліктері өзгертілді. Флеминг романдардағы оқиғалардың мерзімін көрсетпесе де, Ян Флеминг Publications үшін кітап жазған Джон Грисвольд пен Генри Канцлер романдық сериядағы оқиғалар мен жағдайларға сүйене отырып, әртүрлі уақыт белгілерін анықтады. Канцлер «Алтын саусақтың» оқиғаларын 1957 жылға жатқызады, ал Грисвольд одан да нақтырақ, оқиға сол жылдың сәуір айының соңынан маусым айының басына дейін болғанын айтады. Флеминг алтынға ұзақ уақыттан бері қызығушылық танытып келді. Ол испандық дублон жинаушы болған және Royal Typewriter Company-ден алтын жалатылған теріс машина тапсырыс берген, бірақ оны ешқашан қолданбады; ол алтын ұшы бар қаламмен жазды және бірнеше әңгімесінде алтынды ұрлау немесе алу туралы айтқан. «Алтын саусақ» романы үшін зерттеу жұмыстарын жүргізген кезде Флеминг алтын туралы білімін арттыру үшін Лондон қаласының ливреялық компанияларының бірі – Алтын шеберлерінің құрметті компаниясының сарапшысына сауалнама жіберді, онда алтынның қасиеттері, өнеркәсіп тарихы және контрабандасы туралы сұрақтар қойылған. Флеминг карточка ойыны сахнасын жеке қысқа әңгіме ретінде жоспарлаған, бірақ оның орнына Бонд пен Голдфингердің алғашқы кездесуі үшін пайдаланды. Архитектор Эрне Голдфингер Флемингке есімді пайдаланғаны үшін сотқа берумен қорқытты. Кітап басылып, жарыққа шығармас бұрын, Флеминг кітапқа есімді «Голдфингерден» «Голдприкке» өзгерту туралы хабарлама қосумен қорқытты және себебін түсіндірді; мәселе баспагерлер, Jonathan Cape, Эрнеудің сот шығындарын төлегеннен кейін соттан тыс шешілді, олар «Голдфингер» есімімен бірге «Аурик» есімін де пайдалануға келісті және оған романның алты данасын жіберді. Флеминг романды аяқтағаннан кейін, ол Бонд туралы кітаптардың ішінде ең оңай жазылғанын айтты және оның сюжеттерге деген шабытын толықтай қолданғанын сезінді. Ол жазушы Уильям Пломерге – Бонд кітаптарының барлығын түзеп оқыған досына – «Алтын саусақ» Бонд туралы «соңғы толық көлемді шығарма» болатынын айтты. «Болашақта оған кейбір эпизодтар ойлап тапсам да, оған ешқашан 70 000 сөз жаза алмаймын».
Сюжеттік ойлар
Флеминг кітаптағы кейбір ойларды өзі оқыған оқиғаларға негіздеген. Бірінші дүниежүзілік соғыстан бұрын Еуропадағы шоу-қыздың бояуға малынғаннан кейін қайтыс болуы – осындай идеялардың бірі еді, ал Голдфингердің ұшағының декомпрессиясы Флеминг басқа жерде пайдалануға ниеттенген, бірақ оны «Голдфингерде» қолданды. Бірнеше жыл бұрын Ливан үстінде ұшақ декомпрессияланып, американдық жолаушы терезенің сыртына сорылды; Флеминг, әуе саяхатында көңілі толық болмайтындықтан, оқиғаны есте сақтап, кейін пайдалану үшін жазып алды. Ол бұрынғы Бонд романдарымен салыстырғанда, кітапта бірнеше достарының немесе таныстарының есімдерін қолданды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде «қос ойынды» жүргізген МИ5 агенті және Оксфорд профессоры сэр Джон Мастерманның тегі Мастертон әпкелерінің атының негізі болды; Сандвичтегі «Корольдік Сент-Джордж» гольф клубының гольф шебері Альфред Уайтинг – Альфред Блэкингке айналды, ал «Корольдік Сент-Джордж» гольф клубы Бонд пен Голдфингердің ойыны үшін «Корольдік Сент-Марк» болып өзгерді. 1957 жылдың маусымында Флеминг «Беркшир» гольф клубында өткен «Bowmaker Pro Am» гольф турниріне қатысты, онда ол «The Open Championship» жеңімпазы Питер Томсонмен бірге ойнады. Флемингтің Ямайкадағы көршілерінің бірі, кейін оның сүйіктісі болған Бланш Блэквелл, «Pussy Galore» кейіпкерінің прототипі болды, бірақ «Pussy» есімі Флемингтің әйеліне дос және SOE агенті болған Ливия Стелланың бұрынғы әйелі «Pussy» Дикиннен алынған. Флемингтің гольф серіктесі Джон Блэквелл (Бланш Блэквеллдің туысы) Эрне Голдфингердің де туысы еді және оны ұнатпады: Флемингке оның есімін еске салған да Блэквелл болды. Флеминг Голдфингерді де ұнатпады, оның ойынша, ол Виктория стиліндегі ғимараттарды бұзып, олардың орнына өзінің модернистік жобаларын салған, әсіресе Гэмпстедтегі 2 Willow Road мекенжайындағы Голдфингердің жеке үйінің террасасын. Блэквеллдің есімі кітаптың басында героин контрабандисі ретінде пайдаланылды, оның қарындасы героинге тәуелді болған. Эрне және Орик Голдфингердің арасында ұқсастықтар болды: екеуі де 1930 жылдары Шығыс Еуропадан Ұлыбританияға көшіп келген еврей иммигранттары және екеуі де марксистер еді. Шынайы және көркем Голдфингерлер физикалық тұрғыдан өте ерекше болды. Тарихшы Генри Канцлердің пікірінше, Орик Голдфингердің прототипі 1949 жылы Флемингпен танысқан американдық алтын магнаты Чарльз В. Энгельхард-младший болды. Энгельхард «Precious Metals Development Company» компаниясын құрып, көптеген экспорттық шектеулерді айналып өтіп, алтын құймаларын тікелей Гонконгқа сатты.
Кейіпкерлер
Бонд кейіпкері бұрынғы романдарға қарағанда «Голдфингерде» көбірек дамыды; тарихшы Джереми Блэк Бондты «күрделі мінезді кейіпкер ретінде ұсынған» деп санайды. Романшы Реймонд Бенсон – кейіннен Бонд романдары сериясын жазған – «Голдфингерді» Бондты бұрынғы кітаптарға қарағанда көбірек адамгершілікке жақын етіп, Бенсон «өмірдің қорқынышты жағдайлары» деп атаған нәрсеге көбірек ден қоятын өтпелі роман ретінде қарастырады. Бұл кітаптың алғашқы тарауында Бонд Майами әуежайында отырып, мексикалық қарақшымен болған күресі мен оны өлтіруі туралы ойға далады. Бенсон сондай-ақ Бондтың «Голдфингерде» әзілқойлық сезімін дамытып, Oddjob-ты өз ләззаты үшін сөзбен мазақтағанын байқайды. Антрополог Энтони Синнотт Бонд романдарынан расизмнің бірнеше мысалдарын зерттеді және «Голдфингерде» серияның «ең айқын расизмінің» мысалдарын тапты, олардың барлығы корейлерге қатысты; мысал ретінде Синнотт «Одджобты және басқа да корейлерді өз орнына қоюын» атап өтеді, ол Бондтың бағалауынша, сүтқоректілер иерархиясында маймылдардан да төмен. Бенсон Бондтың келтірілген үзіндіде тарланғаш ретінде көрсетілгенімен келіседі және бұл Бондтың барлық туындыларындағы жалғыз жағдай екенін байқайды, онда ол бүкіл ұлтты кемсітеді. Жазушы Энтони Берджесс 1984 жылы жарық көрген «Тоқсан тоғыз роман» атты еңбегінде Флемингтің қылмыскерлерін «мүмкін емес жаулар, демократияның жаулары, мегаломандар» деп сипаттады; Берджесс «Голдфингер олардың арасындағы ең әсемі» деп жазады. Бенсон кейіпкерді сериядағы «Флемингтің ең сәтті зұлым кейіпкері» деп сипаттады, ал Флеминг оған роман бойынша кейіпкердің бірнеше кемшіліктерін береді. Блэк Голдфингердің психологиялық тұрғыдан бұзылғанын, мүмкін оның бойының кішкентай болуынан туындаған кемсіну сезімінен, Флемингтің басқа да зұлым кейіпкерлерінен өзгеше екенін жазады. Ол дене бітімінен де ерекше, пропорциясыз. Әдебиет сарапшысы Лерой Л. Панек 20 ғасырғы британдық тыңшы романдарына талдау жасағанда, Флемингтің бірнеше романында ол «персонаждарды қарапайым психология ойынында психологиялық қарсыластар ретінде пайдаланады» дейді. Флеминг «Бонд әрқашан бойы кішкентай адамдарға сенімсіздікпен қарады. Олар бала кезінен кемсіну сезімімен өсті. Наполеон да, Гитлер де бойы кішкентай болды. Әлемдегі барлық проблемалардың себебі – осы кішкентай адамдар» деп жазады, Блэк мұны 20 ғасырдың басындағы әдебиеттің «расизм мен қарапайым психологиясының» көрінісі деп санайды. Флемингтің көптеген басқа зұлым кейіпкерлері сияқты, Голдфингер де британдық емес (дегенмен ол британ азаматы); басқа зұлым кейіпкерлер, мысалы, орыс, неміс, еврей, қытай-неміс немесе славян болған. Синнотт Бонд романдарының көптеген романдарынан, соның ішінде «Голдфингерден» «жамандық, жағымсыздық және шетелдік бірге келіп, бір-бірін толықтырып, күшейтеді. Жағымсыздық жамандықты бейнелейді және жамандық жағымсыздық пен шетелдікпен бейнеленеді» екенін байқайды. Флеминг сериядағы басқа жерлерде қолданатын тәсілдерді пайдаланады, Голдфингердің жемқор немесе Флеминг норма деп санайтын нәрседен тыс екенін көрсету үшін. Голдфингер картада және гольфте алдап ойнайды; Панек мұны гауш адамның дәстүрлі белгісі деп санайды. Блэк Голдфингердің көңіл көтеруге қарсы кейіпкер ретінде бейнеленгенін айтады, өйткені ол сол кездегі көптеген адамдардан айырмашылығы, темекі немесе алкогольді тұтынбайды, бірақ жезөкшелерге ақы төлейді; Голдфингердің бұл аспектілерін Флеминг қалыпты құштарлықтан тыс деп айыптайды. Романдық шолудың бас редакторы Элизабет Ладэнсон Пусси Галлор кейіпкерін «Бонд перифериясындағы ең есте қаларлық тұлға» деп санайды. Флеминг Галлорды Бондқа оны азғыру үшін таныстырды, ол лесбиянканы азғыра алатынына байланысты Бондтың еркектігін дәлелдеді. Бұл жағдай Флемингтің өзінің пікірлерін де бейнелейді, романда ол Бондтың ойларының бір бөлігі ретінде айтылады, онда «оның жыныстық шатасуы әйелдердің сайлау құқығына байланысты»; сонымен қатар, Флемингтің өзі кітапта айтқандай: «Бонд барлық әдемі лесбиянкалардың ерлерге деген жыныстық сын-қатерін сезінді». Лэденсон кейбір Бонд қыздарынан айырмашылығы, Галлордың сюжеттегі рөлі маңызды екенін және ол тек аксессуар ретінде емес екенін айтады: жақсылық жамандықты жеңеді. Мәдениет тарихшылары Джанет Вуллаккотт пен Тони Беннетт Бонд сериясындағы көптеген әйел кейіпкерлері Флемингтің қабылданған мәдени нормаларынан ауытқыйды деп санайды; Пусси Галлор мен Тилли Мастертон екеуі де лесбиянка болғандықтан бұл ережеге сәйкес келеді. Бондпен қарым-қатынас жасайтындардың барлығының өмірінде, Флемингтің нормасынан тыс болуын түсіндіретін оқиға бар: Пусси Галлордың жағдайында, ол оның ағасынан зорлық көріп, күшпен жыныстық қатынас жасаған. Стивен Хиттің айтуынша, әдебиет және мәдениет тарихшысы, Галлордың лесбияндығы зорлыққа ұшырағаннан кейін еркектерге қарсы болумен түсіндіріледі, ал ол өзгертіледі, өйткені ол кітапта айтқандай: «Мен бұрын ешқашан еркекке тап болған емеспін». Бондтың Галлорды лесбиянкадан өз төсегіне серігіне айналдыруы «Флемингтің жыныстық саясатын» көрсетеді. Блэк мұны «кітаптың жалпы соңы, бір түріндегі бақытты соң» деп санайды.
Стиль
Алтыншы Бонд романы, «Доктор Но» Джеймс Чэпмен сипаттағандай, Бонд кітаптарының «фантастикалық және өте ықпалды сюжеттерге» қарай жылжуына бастама берді; Чэпмен «Голдфингер» осы үрдісті жалғастырады деп санайды. Ол бұл романың «Флемингтің ең сенімсіз сюжеті» екенін айтады. Бенсон сюжеттің іс жүзінде орындалуы қиын екенін және «кейде оқиғалардың тізбегінде логика жоқ» екенін мәлімдейді; ал кейін Бонд романын жазған автор Кингсли Амис романның «көптеген романдардан гөрі сенімсіз» екенін айтады. Панек Флемингтің туындыларында эпизодтық тәсілдің бар екенін көрсетеді; «Голдфингер» романында бұл карта ойындары арқылы көрінеді – осы тәсіл «Казино Рояль» және «Лунапарк» романдарында да қолданылған; Бенсон бұл романды Флемингтің бұрынғы кітаптарына қарағанда эпизодтық деп санайды. Флеминг романды үш бөлімге бөлді: «Кездейсоқтық», «Сәйкестік» және «Дұшпанның қимылы» – «Голдфингер» Бондпен болған үш кездесуін осылай сипаттады. «Доктор Но» романы сияқты, көрінетін шағын оқиға – мысалы, карта ойыны – Чэпмен «ұлы қылмыстық құйрық» деп атаған жағдайға әкеледі. Романның аяқталуы Блэк тарапынан «асығыс және қанағаттандырмас» деп сипатталды, ал туындының «бір адамның батырлығы» романға тым созылған. Бенсон және Флемингтің өмірбаянын жазған Мэтью Паркер «Голдфингер» романын Бонд романдарының «ең тығыз» романы деп санайды, оның қарқыны жоғары және әрекетке толы, онда Бонд Майамиден Нью-Йорк арқылы Лондонға, содан кейін Кент пен Солтүстік Франция арқылы Швейцарияға, кейін Нью-Йоркке, Кентуккиге, Нью-Йоркке, Вашингтонға және ақырында Солтүстік Атлантика мұхитында ұшақты тастап кетеді.
Тақырыптар
Басқа Бонд романдары сияқты, мысалы, «Казино Рояль», құмар ойындары – романның бір бөлігі ретінде гольф матчына салынған ақша ғана емес, сонымен қатар канаста ойынымен басталады. Реймонд Бенсон романда Бондтың Голдфингерді тергеуінің де құмарға толы кездері болғанын анықтады және Бондтың өз мақсатына қатысты тактикасын шешу үшін тиырманы лақтырғанын айтады. Тағы да («Тірі қал және өл», «Доктор Но» сияқты) американдық мәселе болып табылатын нәрсені шешуге британдық агент Бонд шақырылады, және Флемингтің 1956 жылғы Суэц дағдарысы кезінде АҚШ-тың қолдау көрсетпеуіне реакциясы осымен байланысты болуы мүмкін, сондай-ақ Бондтың Голдфингерге ағылшындарды арқаламау туралы ескертуі де соған қатысты. Бенсон Бондтың Голдфингерде Әулие Георгий рөлін сомдаған тақырыбын анықтайды, ол барлық романдарда кездеседі, бірақ кітапта Бондтың ойларының бір бөлігі ретінде соңында нақты айтылады. Бұл Голдфингер сейфті ашу үшін атомдық құрылғы қолданатынын айтқаннан кейін: «Бонд шаршап дем алды. Тағы бір рет бұзылған қамалға, жақын досым! Бұл жолы ол шынымен де Әулие Георгий мен аждаһа болды. Әулие Георгий жылдамдап, бірдеңе жасаған жөн». Джереми Блэк «заманауи Әулие Георгий бейнесі қайтадан ағылшын, британдық емес бейне» екенін атап өтті. Лэденсонның сөзіне сүйенсек, Бондты Әулие Георгий етіп көрсету арқылы «Голдфингердің өзі тек кедергі, лайықты рыцарь лайықты жеңген әйелмен қашып кетуге дейін құтылу керек аждаһа». Голдфингер алтынға деген құштарлығы соншалық, Лэденсон оны «айқын тавтология» деп сипаттайды. Лэденсон оның тегі мен есімінің алтынмен байланысты екенін тізімдейді («Аурик» – алтынға қатысты сөз); оның киімдері, шашы, машинасы және мысығының барлығы алтын түстес немесе оның бір түрі; оның корей қызметшілерін Бонд «сары» немесе «сары бетті» деп атайды; және ол әйелдерін (көбінесе тоғышарларды) жыныстық қатынас алдында алтынға бояйды. Бонд романдарының көптеген жаулары сияқты, Екінші дүниежүзілік соғысқа сілтеме жасалады, соғыстан кейінгі оқырмандарға Бондтың жауларының қаншалықты зұлым екенін көрсету үшін. Осылайша, Голдфингерде неміс люфтваффесінің, жапон және корей әскерилері жұмыс істейді. «Ұлы соққы» операциясы үшін Голдфингер нацистердің тапқан «ГБ» улы газын қолданды. Pussy Galore-дың толық әйелдерден құралған қылмыстық тобының кейбір мүшелері «жас СС күзетшілеріне ұқсайды», бұл зұлымдықпен байланысты екенін көрсетеді.
Жариялану тарихы
«Голдфингер» 1959 жылғы 23 наурызда Ұлыбританияда Джонатан Кейп баспасынан қатты мұқабамен шықты; кітаптың көлемі 318 беттен тұрады және он бес шиллингке сатылды. Флеминг бұрынғы төрт ромасындағыдай, кітаптың мұқабасын өзі жасады, онда бас сүйектің тістері арасында қызғалдақ суреттелген. Ол суретті салуды Ричард Чоппингке тапсырды. Виктория және Альберт мұражайының қызметкері Джонатан Хопсонның сөзіне қарағанда, мұқабаның «қасіретті символизмі» романның ашкөздік, секс және өлім тақырыптарын есте қалдырады. Кітап «игі ниетті оқырман Уильям Пломерге» арналды. Роман бірден бестселлерлер тізімінің жоғарғы сатысына көтерілді. Флеминг бірнеше жарнамалық шараларға қатысты, оның ішінде «The Bookman» телебағдарламасына қатысып, «Harrods» дүкенінде кітапқа қол қойды. 1961 жылғы мамыр айында Pan Books Ұлыбританияда романның жұмсақ мұқабамен шығарылған нұсқасын жариялады, ол жыл соңына дейін 161 000 дана сатылды. Алғашқы басылымынан бері кітап көптеген қатты және жұмсақ мұқабамен шығарылған басылымдарда жарық көрді, бірнеше тілге аударылды және қазірге дейін басылымнан шыққан емес. 2023 жылы Ян Флеминг Публикациялар – Флемингтің барлық әдеби туындыларын басқаратын компания – кейбір нәсілдік немесе этникалық сипаттамаларды жою немесе өзгерту мақсатында сезімталдық сараптамасынан өткізіп, Бонд сериясын жаңадан өңдеді. Серияның қайта жарыққа шығуы Бонд романдарының алғашқысы – «Казино Рояль» романының 70 жылдығына орай болды.
Сыни қабылдау
Голдфингер Флемингтің бұрынғы романы, «Доктор Ноудан» гөрі көбірек оң пікірлер алды, ол британдық БАҚ-та кеңінен сынға ұшыраған еді. «The Observer» журналындағы Морис Ричардсон «Флеминг мырза реализмнен одан да алыстап, атомдық, күрделі Сапер бағытында ғана дамып келе жатқан сияқты» деген ойын білдірді. Флеминг шындықты артта қалдырған болса да, Ричардсон жазушының «тілінің түйіні бетінен шығып тұрса да, ең керемет оқылатынын» айтты. Ричардсон Голдфингерді «Флеминг мырзаның супер-жауларының мұражайында көрсетілген ең абсурдты үлгі» деп атады және романның басты кейіпкеріне сілтеме жасай отырып, «Бондтың әдеби тұрғыдан нақты мәселесі – ол синтетикалық және зомбидей болып барады. Бәлкім, осылай жақсы шығар» деді. «The Manchester Guardian» газетінде Рой Перрот «Голдфингер [Бондтың] жақын тұтынушыларын көңілі қалдырмайды» деп жазды. Перрот жалпы алғанда «Флеминг қайтадан Еуропа бойынша автокөлікпен қуалау сияқты, ең спорттық Букан стиліндегі ең жақсы жағдайда» екенін ойлады; ол кітапты «қою қиын, бірақ кейбіреулеріміз жақсы талғаммен одан бас тартуды қалаймыз» деп қорытындылады. «The Times» Бондты Флемингтің «нақты жазуымен қолдау көрсеткенін» жазды; сыншы сюжеттің мағынасы зор болғанымен, «оның дыбысы – және ол керемет; Флеминг мырзаның шеберлігі оны солай сезіндірмеуіне байланысты бағалануы керек» деді. «The Times Literary Supplement» журналында Майкл Робсон «осы беттерден жаңа Бонд пайда болды: бұрынғыдан гөрі көбірек сергек, аз азғындыққа ұмтылатын, бұрынғыдай әсерлі емес» деп жазды. Робсон «оқиға да сергек» деп қосты. Робсон мұны жақсы қадам деп санады, бірақ бұл «Флемингтің бізге үйреткен виртуоздығының эпизодтық көрсетілімдері болғанымен, Голдфингер жоспарын ашқанша, повесть жоғары жылдамдыққа көтерілмейді» дегенді білдірді. «Evening Standard» Бондтың неге сәтті болғанын қарастырып, «Бондты тартымды ететін нәрселерді» тізімдеді: сексуалдық тартым, садизм, ақшаның өзі үшін құндылығы, билікке табыну, принциптердің жоқтығы. «The Sunday Times» Голдфингерді «Кінәлі Бонд» деп атады; «The Manchester Evening News» газетінің сыншысы «Бұл өте ықпалсыз, зұлым күлкілі, өте қызықты» деп бағалады. Тіпті «Бондқа және Флемингке қарсы» Энтони Бухер «The New York Times» газетінде жариялаған мақаласында Голдфингерден ләззат алғандай болды, «бұл абсурдты фантазия маған қатты ұнайды» деді. «The New York Herald Tribune» газетінің сыншысы Джеймс Сандо осы кітапты «біздің ең көрнекті әдеби сиқыршымыздың ең керемет триллері» деп санады. Берджесс Голдфингерді 1939 жылдан бері ағылшын тіліндегі 99 ең жақсы романның бірі деп атады. «Флеминг жақсы жазу арқылы тыңшылық туралы танымал әңгіменің деңгейін көтерді – журналистік стильді күшейтіп, 007 Джеймс Бонд сияқты үкіметтік агенттің бейнесін жасады, ол біздің қызығушылығымызды бүкіл оқиғалар сериясы бойында сақтауға жеткілікті күрделі».
Бейімделулер
"Голдфингер" 1959 жылдың 18 наурызынан бастап Daily Express газетінде күн сайын бөлім-бөлім жарияланды. Флемингтің түпнұсқа романы сол газетте жарық көрген және бүкіл әлемге таратылған күнделікті комикс түрінде бейімделді – романның осындай форматта бейімделген алғашқы нұсқасы. Адаптация 1960 жылдың 3 қазанынан 1961 жылдың 1 сәуіріне дейін жалғасты, Флеминг британдық басылым үшін 1500 фунт стерлинг, ал таралымдық түсімдерден пайыз алды. Адаптация авторы – Генри Гаммидж, суретшісі – Джон Макласки. "Голдфингер" 2005 жылы Titan Books басылымымен "Доктор Но" антологиясының бөлігі ретінде қайта басылды, онда "Доктор Но" романымен қатар "Алмастар мәңгі" және "Ресейден сүйіспенділікпен" кірді. 1964 жылы "Голдфингер" Джеймс Бонд фильмдер сериясының үшінші туындысы болды. Шон Коннери Бонд рөліне оралды, ал неміс актері Герт Фребе Аурик Голдфингер рөлін сомдады. Фильм романға көбінесе ұқсас болды, бірақ Джилл мен Тилли Мастертон (фильмде Мастерсон деп аталды) рөлдері қысқартылып, оқиғада ертерек қаза тапты. Сондай-ақ, фильмнің сюжеті Форт-Нокстағы алтынды ұрлаудан алтын сақтау орнын лас бомбамен зарарсыздандыруға өзгертілді. Алан Барнс пен Маркус Хирн Бонд фильмдерін талдауда, фильм Флемингтің "абсурдты ойлары" деп санайтын кейбір тұстарын жақсартады деген пікірде. Олар Форт-Нокстағы алтынды зарарсыздандыруды және Пусси Галлор ұйымын медбикелер кейпіндегілерден каскадерлерге өзгертуді жақсарту мысалдары ретінде атап көрсетті. 1973 жылғы BBC деректі фильмі "Omnibus: The British Hero" Кристофер Кэзеновты бірнеше басты кейіпкерлерді (мысалы, Ричард Ханней және Булдог Драммонд) сомдаумен бірге, "Голдфингер" романынан драматизацияланған көріністердегі Джеймс Бонд рөлінде де көрсетті – әсіресе, батырдың фильмдегі лазер сәулесі емес, романнан дөңгелек арамен қауіп-қатерге ұшырауы ерекше көзге түсті. "Алмастар мәңгі". 2008 жылы Ян Флемингтің туғанына 100 жыл толуына орай арнайы шығарылған "Доктор Но" радио нұсқасынан кейін Eon Productions екінші Бонд әңгімесін бейімдеуге рұқсат берді. 2010 жылдың 3 сәуірінде BBC Radio 4 "Голдфингердің" радио адаптациясын Тоби Стивенспен (Густав Грейвс рөлін сомдаған "Жаңа күннің өлімінде") Бонд рөлінде, сэр Иэн МакКеллен Голдфингер рөлінде және Стивенстің "Жаңа күннің өліміндегі" әріптесі Розамунд Пайк Пусси Галлор рөлінде ұсынды. Пьесаны Арчи Скоттни Флемингтің романы бойынша жазды, ал режиссерлігін Мартин Джарвис жүзеге асырды.