Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Ағылшын және британдық клиенттік мемлекет (1542–1800)
English and British client state (1542–1800)
Ирландия Корольдігі (Early Modern Irish; Modern Irish,) – Ирландия аралында Англияның, кейін Ұлыбританияның клиенттік мемлекеті болған монархия. Ол 1542 жылдан 1800 жылдың соңына дейін өмір сүрді. Ол Англияның, содан кейін Ұлыбританияның монархтарымен басқарылды және Дублин қамалынан ағылшын королі тағайындаған вице-король, Ирландияның лорд-депутаты арқылы басқарылды. Ұзақ уақыт бойы мемлекетті протестант ағылшындары (немесе англо-ирландтар) азшылығы басып алды. Ирландияның протестант шіркеуі мемлекеттік шіркеу болды. Ирландия Парламенті англо-ирланд ақсүйектерінен құралды. 1661 жылдан бастап әкімшілік ирланд әскерін басқарды. Патшалық деп атала тұра, тарихының көп бөлігінде ол, іс жүзінде, Англияның тәуелділігі болды. Бұл мәртебе Пойнинг заңында және 1719 жылғы Декларациялық актіде бекітілді. Корольдіктің аумағы 1177 жылы Англия королі Генрих II және ағылшын папасы Адриан IV Ирландияға жасаған англо-нормандық шабуылдан кейін құрылған Ирландияның бұрынғы Лордтығын қамтыды. 16 ғасырда Пэйл, ағылшын билігінің тиімді аймағы, қатты қысқарды; Ирландияның көп бөлігін гаэль ақсүйектері княздықтар мен басшылықтар ретінде иеленді. 1542 жылғы Ирландия Корольдігі Актісі бойынша Англияның Генрих VIII «Ирландияның патшасы» атанды. Тюдорлар тұсында ағылшын билігінің кеңеюі болды. Бұл Дезмонд көтерілісіне және Тоғыз жылдық соғысқа себеп болды. Аралды жаулап алу 17 ғасырдың басында аяқталды. Бұл жергілікті ирландтық католиктерден жерді тартып алып, британдық протестант қоныс салушылармен қоныстандыруға әкеп соқты. Сол кездегі католик елдері протестант монархтарын Ирландияның патшалары ретінде мойындамады. Корольдіктің тарихының көп бөлігінде ирландтық католиктер көпшілігі ресми түрде кемсітуге ұшырады. Папа Адриан IV-нің 1155 жылғы бұйрығы Анжулік Генрих II-ге Dominus Hibernae (латынша «Ирландияның мырзасы») атағын берді. Laudabiliter патшаға Ирландияны басып алып, оны Еуропа аймағына енгізуге рұқсат берді. Қарсылығында Генрих Рим папасына салық төлеуге міндетті болды. Бұл 1172 жылы Адрианның ізбасары Александр III папасы растады. 1533 жылы папа Климент VII Англия королі Генрих VIII-ді шіркеуден шығарғанда, Ирландиядағы лордтықтың конституциялық мәртебесі белгісіз болды. Генрих Римнен бөлініп, Англия шіркеуінің басшысы деп жариялады. Ол Катерина Арагонмен некесін жою туралы өтінішпен Римге жүгінді. Климент VII Генрихтің өтінішін қабылдамады, ал Генрих Рим католик шіркеуінің Ирландияға қатысты қалдық егемендігін мойындаудан бас тартты және 1538 жылдың соңында Папа Павел III оны қайтадан шіркеуден шығарды. Осыған қарсы тұру үшін 1537 жылы «Ирландиядағы мемлекетке опасыздық туралы» заң қабылданды.
The Kingdom of Ireland (label=Early Modern Irish; label=Modern Irish, ) was a monarchy on the island of Ireland that was a client state of England and then of Great Britain. It existed from 1542 to the end of 1800. It was ruled by the monarchs of England and then of Great Britain, and was administered from Dublin Castle by a viceroy appointed by the English king: the Lord Deputy of Ireland. Aside from brief periods, the state was dominated by the Protestant English (or Anglo Irish) minority. The Protestant Church of Ireland was the state church. The Parliament of Ireland was composed of Anglo Irish nobles. From 1661, the administration controlled an Irish army. Although styled a kingdom, for most of its history it was, de facto, an English dependency. This status was enshrined in Poynings' Law and in the Declaratory Act of 1719. The territory of the kingdom comprised that of the former Lordship of Ireland, founded in 1177 by King Henry II of England and the English Pope Adrian IV, after the Anglo Norman invasion of Ireland. By the 16th century, the Pale, the area of effective English rule, had shrunk greatly; most of Ireland was held by Gaelic nobles as principalities and chiefdoms. By the terms of the Crown of Ireland Act 1542, Henry VIII of England became "King of Ireland". There followed an expansion of English control during the Tudor conquest. This sparked the Desmond Rebellions and the Nine Years' War. The conquest of the island was completed early in the 17th century. It involved the confiscation of land from the native Irish Catholics and its colonisation by Protestant settlers from Britain. Catholic countries at the time did not recognise Protestant monarchs as kings of Ireland. For most of the kingdom's history, the Irish Catholic majority suffered official discrimination: of Pope Adrian IV was issued in 1155. It granted the Angevin King Henry II of England the title Dominus Hibernae (Latin for "Lord of Ireland"). Laudabiliter authorised the king to invade Ireland, to bring the country into the European sphere. In return, Henry was required to remit a penny per hearth of the tax roll to the Pope. This was reconfirmed by Adrian's successor Pope Alexander III in 1172. When Pope Clement VII excommunicated the king of England, Henry VIII, in 1533, the constitutional position of the lordship in Ireland became uncertain. Henry had broken away from the Holy See and declared himself the head of the Church in England. He had petitioned Rome to procure an annulment of his marriage to Catherine of Aragon. Clement VII refused Henry's request and Henry subsequently refused to recognise the Roman Catholic Church's vestigial sovereignty over Ireland, and was excommunicated again in late 1538 by Pope Paul III. The Treason Act (Ireland) 1537 was passed to counteract this.
Тюдор Ирландиясы
1534–1535 жылдары Силькен Томас көтерілісінің сәтсіз аяқталуынан кейін, лорд-депутаты Грей 1530-жылдардың соңында бірнеше руларға қарсы әскери жеңістерге қол жеткізіп, олардың бағынуын қабылдады. 1540 жылға қарай Ирландияның көп бөлігі бейбіт және корольдің Дублин әкімшілігінің бақылауында болды, бірақ бұл жағдай ұзаққа созылмады. 1542 жылы Ирландия Корольдігі Ирландия Парламенті арқылы Ирландия Корольдігі туралы заң қабылданып құрылды. Бұл заң Англия королі Генрих VIII-ді Ирландия королі деп жариялады, осылайша Ирландия Корольдігі деп аталатын жеке саяси бірлік құрылды. Бұл заң Ирландияның саяси жағдайында маңызды өзгеріс болды, себебі ол аралдағы ағылшын үстемдігін нығайтуға және оны тікелей корольдік басқаруға бағытталды. Ирландия Корольдігі корольдік құрылғанға дейін ағылшын монархтарының билігінде болған Ирландия Лордтығымен бірге өмір сүрді. Жаңа корольдік Еуропадағы католик монархиялары тарапынан мойындалмады. Генрихтің ұлы Эдуард VI қайтыс болғаннан кейін, 1555 жылғы папалық бұйрық Рим католик Мария I-ді Ирландия патшайымы деп мойындады.
Following the failed revolt of Silken Thomas in 1534–35, Grey, the lord deputy, had some military successes against several clans in the late 1530s, and took their submissions. By 1540 most of Ireland seemed at peace and under the control of the king's Dublin administration; a situation that was not to last for long. In 1542, the Kingdom of Ireland was established by the Parliament of Ireland through the Crown of Ireland Act. This act declared King Henry VIII of England as the King of Ireland, thus creating a separate political entity known as the Kingdom of Ireland. The act marked a significant shift in Ireland's political landscape, as it sought to consolidate English control over the island and bring it under closer royal governance. The Kingdom of Ireland existed alongside the Lordship of Ireland, which was held by the English monarchs prior to the establishment of the kingdom. The new kingdom was not recognised by the Catholic monarchies in Europe. After the death of Edward VI, Henry's son, the papal bull of 1555 recognised the Roman Catholic Mary I as Queen of Ireland.