Кіріспе
Сусанна Кайсеннің "Үзіліс" мемуары – американдық автор Сусанна Кайсеннің 1993 жылы жарық көрген, ең көп сатылған мемуары. Онда ол 1960 жылдары американдық психиатриялық ауруханада, шекаралық жеке тұлғалық бұзылысының диагнозы қойылғаннан кейін жас әйел ретінде өткен тәжірибесін баяндайды. Мемуардың атауы Иоганн Вермеердің "Музыка тыңдағанда үзіліске ұшыраған қыз" картинасына сілтеме жасайды. Кайсен Вермеердің картинасы мен өзінің өмірі арасындағы параллельдіктерді көрсетеді, музыканың қыздың ойын үзуін, жасөспірім шақтағы нашар психикалық денсаулықтың нормативті дамуды тоқтатуымен, екеуі де жеке дамуға кедергі келтіретін күреспен салыстырады. Кайсен картинаны қыз бен жасөспірімдердің тәжірибесін талдау үшін шабыт көзі ретінде пайдаланады. "Алыс сапар" романын жазып жатқанда, Кайсен Маклин ауруханасындағы шамамен екі жылдық уақытын еске ала бастады. Ол заңгердің көмегімен ауруханадан өзінің іс қағаздарын алды. 1999 жылы Джеймс Мангольд режиссерлік еткен, Винона Райдер мен Анджелина Джоли бас рөлде ойнаған мемуардың киноға бейімделуі шықты.
Girl, Interrupted is a best selling 1993 memoir by American author Susanna Kaysen, relating her experiences as a young woman in an American psychiatric hospital in the 1960s after being diagnosed with borderline personality disorder. The memoir's title is a reference to the Johannes Vermeer painting Girl Interrupted at Her Music. Kaysen draws a parallel between the Vermeer painting and her own life by equating music interrupting the girl, with the struggles of poor mental health in adolescence interrupting healthy development, both serving as an impediment to personal evolution. Kaysen draws on the painting as a source of inspiration for critical analysis of the female teenage experience. While writing the novel Far Afield, Kaysen began to recall her almost two years at McLean Hospital. She obtained her file from the hospital with the help of a lawyer. A film adaptation of the memoir directed by James Mangold, and starring Winona Ryder and Angelina Jolie, was released in 1999.
Сюжет
1967 жылдың сәуірінде 18 жасар Сусанна Кейсен таблеткаларды шамадан тыс мөлшерде қабылдап, өзін-өзі өлтіруге тырысқаннан кейін Массачусетс штатының Белмонт қаласындағы Маклин ауруханасына түсті. Ол психиатрға бұл әрекетінің өзіне зиян келтіру мақсатында болғанын жоққа шығарады, ал психиатр оған жеке психикалық ауруханадағы Клейморда қайта жинақталу үшін уақыт өткізуді ұсынады. Сусаннаға шекаралық жекелік бұзылысы (borderline personality disorder) диагнозы қойылады, және оның ауруханада болу мерзімі алдын ала жоспарланған екі апта емес, 18 айға созылады. Клеймордағы Сусаннаның тәжірибесіне Поли, Синтия, Лиза Роу, Лиза Коди, Джорджина және Дейзи сияқты науқастардың жекелеген мәселелері мен ауруханада өткізген уақыттарын қалай жеңіп өтетіні туралы әңгімелері үлкен үлес қосады. Сусанна басқа кейіпкерлердің ерекшеліктерін сипаттау арқылы, олардың жағдайларының қаншалықты ауыр екенін көрсетеді, бұл оның және басқа науқастардың арасындағы қарама-қайшылықты анықтайды. Сусанна оқырманды Валери, доктор Уик және миссис МакВилли сияқты аурухана қызметкерлерімен де таныстырады. Олардың рөлі, дәрігерлердің науқастарды емдеу ниеттерінің шынайылығын анықтауда маңызды болады, себебі оның құрбыларының денсаулығында жақсару байқалмайды. Біраз уақыттан кейін Сусанна мен басқа қыздарға жақында босатылған Дейзи өзінің туған күнінде өмірден қол үзгені туралы хабар беріледі. Дейзидің өлімі қыздарды терең қайғыға батырады, олар оның жадысын құрметтеп, ұзақ үнсіздік сақтайды. Сусанна өзінің ауруының мәні, соның ішінде визуалды үлгілерді түсінудегі қиындықтар туралы ойланады және денсаулығы жақсы адамдардың "қалыпты" сезінуі үшін ақыл-естің жалған құрылым екенін айтады. Ол дәрігерлердің психикалық ауруларды қалай емдеуі, миды немесе сананы емдейтіні туралы сұрақтар қояды. Ауруханада болған кезінде Сусанна деперсонализациядан өтеді, ол "сүйектерін жоғалтып алды" деп қорқып, қолындағы етін тістейді. Ол осы күдікті шындықты тексеруге құмарланып, рентген суретін түсіруді талап етеді. Бұл алаңдатушы сәт, Кейсеннің ой-өрісі мен ойлау процестерін көрсететін қысқа, үзіліспен келген сөйлемдермен сипатталған. Сонымен қатар, Валеримен бірге стоматологқа барған кезде, Сусанна жалпы анестезиядан оянғаннан кейін, ешкім оған қанша уақыт есінен танысқанын айтпағандықтан, уақытты жоғалтып алды деп қорқады. Сүйектерімен болған оқиға сияқты, Кейсен де қорқыныш пен маңдай-тескей күйге тез түседі, оны тек дәрі-дәрмекпен басаңдатуға мүмкіндік болады. Клеймордан шыққаннан кейін Сусанна Георгинамен байланыста болғанын және ақырында Лизаны көргенін айтады, ол енді жалғыз ана болып, шала баласымен метроға отыруға дайындалып тұрған еді және ақылға сыймас болса да, сау сезінетіндей көрінеді. Сусаннаның тұрақсыз психикалық жағдайы және мекемеден шыққаннан кейін "сауыққандығына" деген күмәні психикалық аурудың субъективтілігін көрсетеді. Көбінесе жасырылатын эмоцияларын білдіретін адамдар қоғамнан шеттетіледі, бірақ шындығында, кез келген адам, егер кәсіби сарапшы тарапынан қатаң түрде талданса, психикалық денсаулық дағдарысын бастан кешіруі мүмкін. "Ақылдан безгендік" - оның өмірдегі стресске деген табиғи жауабы, әсіресе жарақат алған баласын емдеуге арналған осал кезеңде.
Құрылымы
Girl, Interrupted сюжеттік желі бойынша дамымайды, автор оқиғаларды қысқаша сипаттаулар мен ауруханаға түсу себептерін жеке ойлар арқылы баяндайды. Кейсен өзінің тәжірибесін ауруханадағы уақытының көрнекті, айқын суреттемелерімен және "ақылсыздық" әлеуметтік санатының жеке түсіндіруімен жинақтайды. Ол параллель әлем тұжырымдамасымен бастайды, оған енудің қаншалықты оңай екенін айтады, ақылсыздықты басқаша әлеммен салыстырады. Кейсен кітаптың басында дәрігерге барған сапары мен таксидегі жолын сипаттайды, содан кейін ауруханадағы өмірінің баяндалған оқиғаларына көшеді. Ол осы жағдайда ақылсыздықты шындықтың қарапайым басқаша түсінігімен теңестіреді; психикалық ауруы бар адам әлемді невротипілік деп саналатын адамдардан өзгеше қабылдайды. Кейін ол кейбір адамдардың ақырындап ақылдан адасып, ал кейбіреулерінің бірден өздерін жоғалтатынын айтады. Оның естеліктер жинағының мақсаты – психикалық аурудың әртүрлі түрлерінің біздің күнделікті өмірімізде және әлеуметтік айналамызда қаншалықты кең таралғанын ашық көрсету болып табылады.
Кейіпкерлер
Екі негізгі кейіпкерлер тобы бар: науқастар мен қызметкерлер. Олардан бөлек, оның ата-анасы, жігіті және бұрынғы бастығы сияқты түрлі екінші дәрежелі кейіпкерлер де бар.