Кіріспе

Уильям Питер Блаттидің 1980 жылғы фильмі.

"Тоғызыншы конфигурация" (сонымен қатар "Твинкл, Твинкл, "Қиыр" Кейн" деп те аталады) – Уильям Питер Блаттидің режиссерлік дебюті болған, ол өзі жазып, продюсерлік жасаған және түсірген 1980 жылғы американдық психологиялық драмалық фильм. Бұл Блаттидің "Иман трилогиясының" "Экзорцист" (1973) фильмінен кейінгі екінші бөлімі, одан кейін "Экзорцист III" (1990) келеді. Фильм Блаттидің 1978 жылғы "Тоғызыншы конфигурация" романының негізінде түсірілген, ол өзі 1966 жылғы "Твинкл, Твинкл, "Қиыр" Кейн!" романының жаңа өңделген нұсқасы еді. Романның 1966 жылғы алғашқы басылымында атаудың соңында сұрақ белгісі болған, ал кейінгі басылымдарда ол алынып тасталды. Фильмнің бірінші жартысы комедиялық фарс стилінде және оның әсерімен көрінеді. Екінші жартысында фильм адамның қайғы-қасіреті, құрбандығы және сенімі туралы негізгі мәселелерді терең зерттейтін болғандықтан, көңілі көбірек тоңиды. Фильмде де ақылды мен ақылсыздың арасындағы шекара жиі бұрмаланады. Фильм сыншылар тарапынан жағымды бағаланды және 38-ші "Алтын глобус" сыйлығында "Ең үздік сценарий" номинациясы бойынша "Алтын глобус" сыйлығын және тағы екі номинацияны жеңіп алды.

Сюжет

1970 жылдардың басында, ашық әңгімеде айтылғандай, "Вьетнам соғысының аяғына қарай", Тынық мұхитының солтүстік-батысындағы үлкен қала АҚШ үкіметімен әскери қызметкерлерге арналған психиатриялық аурухана ретінде пайдаланылады. Көптеген науқастардың арасында бұрынғы астронавт Билли Катшоу (Скот Уилсон) бар, ол Айға ұшуды тоқтатқан және капсуладан айқайлап шығарылған, психикалық күйзеліске ұшыраған. Полковник Хадсон Кейн (Стейси Кич), АҚШ Теңіз жаяу әскерлерінің арнайы бөлімінің бұрынғы мүшесі, науқастарды емдеуді қадағалау үшін қамалға келеді. Ол полковник Феллмен (Эд Фландерс) танысады, ол Кейнге науқастардың ерекшеліктеріне бейімделуге көмектеседі. Кейн Катшоуға ерекше назар аударады, одан неліктен Айға баруға құштар болмағанын қайта-қайта сұрайды. Катшоу жауап беруден бас тартады, бірақ оның орнына оған Санкт-Кристофер медалін сыйлайды. Кейін Катшоу лейтенант Реномен Кейн туралы әңгімелеседі. Уильям Шекспирдің пьесаларын иттермен қойып жатырған Рено, Кейннің өзі де ақылдан безгенін күдіктенеді. Рено психиатрлардың көбінесе ақылдан адасып, кез келген мамандықтан жоғары өзіне-өзі қол жұмсау көрсеткішіне ие екенін айтады. Кейн кеңсесінде ұйықтап, қорқынышты түс көреді. Оны Феллға баяндағанда, бұл түстердің оның інісі Винсентке, бұрынғы науқас және кісі өлтірушіге, қазір қайтыс болғанға тиесілі екенін түсіндіреді. Катшоу тағы да Кейнмен сөйлеседі, олар Құдай және оның құдайлық жоспары бар деген идеяны талқылайды. Кейн, Құдайдың бар екендігі адамзаттың "жай ғана кездейсоқтықтан" пайда болғаннан гөрі әлдеқайда мүмкін деп санайды, таза өзін-өзі құрбан ету істері адамның жақсылығының дәлелі, оны тек құдайлық мақсатпен ғана түсіндіруге болады. Катшоу Кейннен жеке тәжірибесінен таза өзін-өзі құрбан етудің нақты мысалын еске алуды талап етеді, бірақ Кейн еске ала алмайды. Кейн Катшоуды шіркеу қызметіне алып барады, онда Катшоу бірнеше рет бұзылыс жасайды, ал Кейн бір сәтте галлюцинация көреді. Қамалға оралғаннан кейін Катшоу Кейнге алғыс айтады және егер Кейн бірінші өлсе, өлімнен кейінгі өмірдің дәлелі ретінде оған белгі жіберуін сұрайды. Кейн тырысамын деп уәде береді. Кейн жаңа науқаспен кездескенде, науқас оны "Қатгез Кейн" деп атайды, және Кейн Вьетнамға саяхаттайды, онда ол жас баланың өліміне кінәлі. Солдат Кейнді кетіп қалуға шақырады, ол айқайлайды. Қазіргі уақытта Кейн есінен танып құлайды. Фелл қызметкерлерге Кейннің Винсент "Қатгез" Кейн екенін және Вьетнамда күйзеліске ұшырағанын түсіндіреді. Кейннің ағасы Хадсон Фелл Америкаға қайтарылғанда, Кейн бұл хатты кездейсоқ алған. Кейн өзіне жаңа бейне жасады – оның інісі сияқты емші. Адамдарды "оның жасаған қателіктері" үшін емдеуді үміттене отырып, Кейн АҚШ-қа інісі ретінде оралды. Кейннің психикалық жағдайын түсінген әскери психиатрлар ойын жалғастырып, оны Феллдің ауруханасына, командалық офицер ретінде жіберді. Шындығында, Фелл әрқашан командалық офицер болды. Кейн оянып, оқиға туралы ештеңе есіне алмайды. Катшоу қамалдан қашып, барға барады. Мотоциклшілер тобы Катшоуды жаңалықтардан танып, оны қатыгездікпен жазалайды. Бардағы қыз (Линда Туэро, сол кездегі Блаттидің әйелі) ауруханаға хабарласады, және Кейн Катшоуды алуға келеді. Кейн Катшоуды босату үшін мотоциклшілерге мойынсұнады, бірақ мотоциклшілер оның мінез-құлқынан жиреніп, оған шабуыл жасайды. Содан кейін топ Катшоуды зорлауға тырысады, Кейн ашуланып, көптеген мотоциклшілерді қолдарымен өлтіреді. Кейн мен Катшоу қамалға оралады, ал полиция Кейнді бардағы кісі өлтірулер үшін тұтқындауға келеді. Полковник Фелл полиция қызметкерлеріне Кейннің қалуы керектігін айтады, өйткені оны ашуландырған. Катшоу Кейнге барады, ол өзін жамылғыға орап алған. Кейн құдай және адамгершілік туралы Катшоуға түсініксіз сөздер айтады, содан кейін есінен танып құлайды. Катшоу Айға баруға құштар болмауының себебі ғарышта жалғыз болудан қорқыпты деді. Катшоудың көз жасымен айтқан мойындауы оның ішкі жан дүниесін қайта жандандырады. Катшоу кетіп бара жатқанда, Кейннің қолы жамылғысынан шығып, қанды пышақты құлатады. Кейннің бөлмесінің сыртында Катшоу оның аяқ киімінде қанның ізі бар екенін байқайды. Қайта кіргенде, Катшоу Кейннің бардағы төбелес кезінде жарақаттанғанын және көмек алудан бас тартқанын, адамгершілік қайырымдылығын дәлелдеу үшін өзін-өзі өлтіргенін біледі. Кейін Катшоу формасын киіп, қазіргі тасталып кеткен қамалға келеді. Кейннің оған қалдырған хатын оқығаннан кейін, ол оның құрбандығы Катшоуды ақыл-есіне қайтаруға үміттенгенін біледі, содан кейін оның машинасынан Санкт-Кристофердің медалі табылады. Ол оны бұрыңғысымен салыстырып, оның Кейнге бергені екенін көзімен көріп қуанышқа бөленеді.

Өмірбаян

Уильям Питер Блаттидің "Твинкл, Твинкл, "Қиілік" Кейн!" романы алғаш рет 1966 жылы жарық көрді. Блатти: "Мен оны комедиялық роман деп есептедім, бірақ оған көптеген философиялық және теологиялық ойлар еніп кетті. Бірақ оның күлкілі жақтары маңызды жақтарынан басым болды" деді. Блатти романды сценарийге бейімдеп, оны Уильям Фридкиннің түсіруін қалады. Блатти сценарийді "ерекше материал" деп сипаттады. "Мен өзім режиссерлік жасағым келді. Бірақ "Түнде Минскиге шабуыл" фильмін көргеннен кейін, сценарий Фридкиннің қолында қауіпсіз болады деп ойладым. Мен оны оған жібердім. Оған ұнады. Бірақ біз оны ұнататын студия таба алмадық". Кейін Блатти мен Фридкин "Экзорцист" (1973) фильмінің экрандық нұсқасымен бірлесіп жұмыс істеді, онда Блатти сценарист және продюсер, ал Фридкин режиссер болды, содан кейін Блатти "Твинкл, Твинкл, "Қиілік" Кейн!" романына қайта оралды. Романды түсірудің орнына Блатти оны қайта жазуға шешім қабылдады: "Экзорцисттен кейін мен осы оқиғаны одан әрі дамыта алатынымды түсіндім. Сондықтан мен оны қайта жазып, кеңейттім. Катшоу "Экзорцист" романындағы ғарышкерге айналды, Реган оны ғарышқа шығудан ескертеді және терең мағыналары мен теологиялық тақырыптарын толыққанды дамыттым". Дегенмен, Блатти кейіннен кітаптың бірінші нұсқасы екіншісінен жақсырақ екенін айтты: "Біріншісі әлдеқайда көңілді, жабайы, ерекше және бірегей. Екіншісінде сюжет бірдей, бірақ менің ойымша, стильі жақсырақ. Біріншісінде мен комедияға ерік бердім, сондықтан мен оны артық жақсы көремін. Мен кейіпкерлерді жақсы көрдім және жазудан ләззат алдым". Содан кейін Блатти "Тоғызыншы конфигурацияны" Columbia Pictures үшін сценарийге айналдырды (Блатти Warner Bros. студиясымен жұмыс істегісі келмеді, өйткені ол "Экзорцист" фильмінен тиісті үлесін алу үшін оларды сотқа берген еді). Columbia сценарийді қайта қарауға жіберді, ал Блатти сценарийді Universal Pictures-ке алып барды. Universal оны қабылдамады, Блаттидің айтуынша, "бұл сапаға қатысты емес, Columbia оны жібергендіктен ғана болды. Ешкім өз пікірімен тәуекелге баруға дайын болған жоқ". "Тоғызыншы конфигурация" фильмін қаржыландыруға дайын киностудия болмағандықтан, Блатти фильмнің 4 миллион долларлық бюджетінің жартысын өзі төлеуге және қалған 2 миллионды PepsiCo конгломератын беруге көндіруге шешім қабылдады. Фильмнің авторы және режиссері ретінде Блатти PepsiCo-дан өндіріс бойынша толық шығармашылық бақылау құқығын алды, тек бір ғана талаппен: фильмді Венгрияда түсіру керек еді (PepsiCo бұл елдегі қаражатын тоқтатқан және фильм өндірісінен түскен ақшаны сол жердегі Pepsi бөтелкелеу зауытына қайта инвестициялаған). Стейси Кич жағдайды басқаша еске алады: "Айнымалы түрде, 70-жылдардың соңында Николдың қаһарынан бақытты игілікке қанамын. Уильям Питер Блатти оны "Тоғызыншы конфигурация" (сонымен қатар "Твинкл, Твинкл, Киллер Кейн" деп те аталады) фильмінде Киллер Кейн рөліне таңдады, ал фильм Будапешт, Венгрияда түсіріліп жатты. Николь Будапешттің "Хилтон" қонақ үйінде тұрып, халықаралық телефон қоңырауымен сөйлесе бастағанда, оператордың бір сөзі немесе әрекеті оны ашуландырып, телефонын қабырғадан алып, люкс номерінің шыны терезесінен лақтырып жіберді. Николь жұмыстан босатылды, мен сол рөлді ойнауға шақырылдым. Бұл керемет роль болды, мен түсірілім кезінде Николь осы сәттерді қалай ойнар еді деп жиі ойладым. Ол әрқашан болғандай, керемет болатынына күмәнім жоқ. Бірнеше жыл бойы біз дос болдық және оның компаниясын ұнаттым". Том Аткинс фильмде шағын рөл ойнады және 2009 жылдың қаңтар айында берген сұхбатында фильм түсірілімінің қалай болғанын айтты: "Мен әрқашан осы фильмнің түсірілуі туралы фильмнің нақты фильмнен әлдеқайда жақсы болатынына сенемін. Бұл бастауынан-ақ зообақ сияқты болды. Уильям Питер Блатти оны жазып, режиссерлік жасады және Малибудағы үйін сату арқылы қаржыландырды. Оның актерлерінен жақсы ансамбльді алу идеясы адамдарды Будапештке екі айға алып бару еді. Менің рөлім АҚШ-та екі аптаға созылуы мүмкін еді, бірақ ол бізді екі айға сол жерге алып барды. Ол 22 ашулы, мас актерді ғана алды, олар жұмысқа көп қиындықпен келіп жатты. Мен сценарийдің керемет екенін ойладым, бірақ Блаттидің өз ойына келгенін экраннан түсіргенін ойламаймын. Менің ойымша, көбіміз бұл жұмысқа Прага мен Мәскеуге барып, жұмыс істемегенде Еуропаны аралап жүруге болатындықтан келдік. Ол келесі күні түн ортасында шақыру қағазын жариялайтын, сондықтан сіз ешқайда бара алмайсыз". Блатти өзі фильмнің басында әскери дәрігер болып көрінеді (ол Эд Фландерстің шалбарын ұрлаған), кейін Джейсон Миллер, Эд Фландерс, Скотт Уилсон және Николь Уильямсонды "Экзорцист III" (1990) фильміндегі жазушы/режиссер ретінде таңдады.

Шығару және қабылдау

United Film Distribution (UFD), United Artists театрлар желісімен байланысты және Джордж А. Ромероның «Өлілердің таңы» фильмін шығарумен танымал. Фильмді 1979 жылдың желтоқсан айында көрсету жоспарланған, бірақ компания фильмнен бас тарды, содан кейін Warner Bros. оны сатып алды. Бастапқы сынақ көрсетімдерінде кассалық табысы нашар болғаннан кейін, Warner Bros. фильмді Блаттиге қайтарып, оны басқа дистрибьюторға беруге рұқсат берді. UFD қайтадан құқықтарды сатып алып, оны «Twinkle, Twinkle, "Killer" Kane» деген атаумен басқа нарықтарда шығарды. 1980 жылы кинотеатрларда көрсетілген кезде фильм коммерциялық сәттілікке жете алмады, алайда ол көбінесе жағымды пікірлер алды және 1981 жылғы қаңтарда өткен 38-ші «Алтын глобус» сыйлығының «Үздік фильм» номинациясына ие болды. Фильм жеңіске жетпесе де, Блатти фильмнің сценарийі үшін «Алтын глобус» жүлдесін жеңіп алды. Блатти 1985 жылы фильмді қайта өңдеп, New World Pictures компаниясы арқылы бастапқы атауымен, «Тоғызыншы конфигурация» деген атпен қайта шығарды. Блаттидің сценарийі 2000 жылы ағылшыз киносыншысы Марк Кермодтың түсіндірмелерімен жарияланды (Кермод сондай-ақ 2002 жылы фильмнің DVD нұсқасындағы аудио түсіндірмесі мен қосымша материалдарға үлес қосты). Кермод «Тоғызыншы конфигурацияны» «философияның, көзді жоғары көтеретін визуалды эффектілердің, таң қалдыратын мақтандықтың, күлкіге шақыратын юмордың және демді кететін әрекеттің керемет қоспасы» деп сипаттады. Айға шегеленген экзотикалық галлюцинациялық көріністерден бастап, бардағы төбелес реализмінің клаустрофобиялық атмосферасына дейін, Роберт Лоджияның Аль Джолсонға караоке орындауы және Мозес Ганнның Супермен кейіпіндегі суреті сияқты бұрмаланған эпизодтар арқылы, Блатти киноның қалыпты шектерін түсінбеген немесе оған қызығушылық танытпаған режиссер сияқты жұмыс істейді. Нәтижесінде, 20 жыл өткен соң да әлі де жақтастардың құлшынысын немесе түсінбеушілікті тудыратын, Қызыл теңіз толқындары сияқты көрермендерді екіге бөлетін, теңдесі жоқ еңбегі пайда болды».

Басқа нұсқалары

The Ninth Configuration фильмінің бірнеше нұсқасы кинотеатрларда, видеокассеталарда және DVD-де шықты (бір нұсқасы Twinkle, Twinkle, "Killer" Kane деген атаумен сақталды). Алғашқы кинотеатрлық көрсетілімінде және Блатти мақұлдаған DVD нұсқасында Кейн пышақпен өз-өзін өлтіргені көрсетіледі. Арадағы жылдарда шыққан кейбір нұсқаларда, басқаша соңы қолданылды, онда Кейн мотоциклшілердің салған жарақатынан көз жұмды делінеді (Стейси Кичтің қосымша дауысы арқылы).

2016 жылғы ремастерингтік басылым

Ұлыбританиялық Second Sight Films компаниясы және АҚШ-тың Shout! Factory бұл фильмді 2016 жылдың сәуірінде DVD және Blu-ray форматтары үшін қайта жаңартудан (ремастерингтен) өткізді. Онда Блаттидің 2006 жылы сирек кездесетін жүрек ауруынан қайтыс болған ұлы Питер Винсент Блаттиге арналған қосымша естелік арнау болды. Арнаудың үстіне қателікпен Lorimar Television-нің алғашқы екі логотипінің музыкалық тақырыбы қосылған.