Кіріспе

Латвияның республикалық қаласы Юрмала (; "теңіз жағасы") – Латвиядағы мемлекеттік қала, Риганың шамамен батысында орналасқан. Юрмала – Рига шығанағы мен Лиелупе өзені арасында созылып жатқан курорттық қала. Оның ақ құмды жағалауының ұзындығы шамамен километрге жетеді және Латвияның бесінші ірі қаласы болып табылады. Латвия кеңестік оккупацияда болған кезде Юрмала жоғары деңгейдегі Коммунистік партия шенеуніктерінің, әсіресе Леонид Брежнев пен Никита Хрущевтің таңдаған демалыс орны және туристік бағыты болды. Көптеген ыңғайлы жағдайлар, мысалы, жағажайдағы үйлер мен бетонды қонақүйлер сақталғанымен, кейбіреулері тозығы жеткен. Юрмала Рига шығанағына қарап жатқан ұзын жағалауларымен және модерн стиліндегі романтикалық ағаш үйлерімен туристерді қызықтырады.

Атаулары мен әкімшілік тарихы

Юрмала атауы латыш тіліндегі jūra ("теңіз") және mala ("шет", "жақ", "қабат") сөздерінен шыққан, сондықтан ағылшын тілінде "теңіз жағасы" деген мағынаны білдіреді. 1920 жылы, Латвия тәуелсіздік алғаннан кейін көп ұзамай, Rīgas Jūrmala ("Риганың теңіз жағасы") қаласы құрылды. Немец тілінде ол Rigasche Strand және Riga Strand (Рига жағажайы) деп аталды және Балтық Ривьерасының (Baltische Riviera) бір бөлігі ретінде жарнамаланды.

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Юрмала өз тәуелсіздігін жоғалтты, ал 1946 жылы Риганың ауданына айналды. 1949 жылы бұл ауданға Приедайн қосылды. Соңында, 1959 жылы Юрмала ауданы Рига қаласынан бөлініп, Слока және Ķemeri денсаулық сақтау курорттарымен бірігіп, Юрмала пильсетасы (Юрмала қаласы) құрылды. Музыка фестивалі Еуропаның түкпір-түкпірінен келген соңғы музыканы ұсынады. Lonely Planet нұсқауында бұл аймақ Латвияның ең танымал орындарының бірі деп көрсетілген.

Сәулет

Юрмаланың ең ерекше сәулеттік ерекшелігі – 19-шы ғасыр мен 20-шы ғасырдың бірінші жартысына дейінгі ағаш үйлердің көп болуы. Көптеген ғимараттар Балтық немісі мен латыс сәулетшілерімен салынған, бірақ ресейлік, фин және басқа сәулетшілердің жұмыстары да кездеседі. Юрмала сәулеті көбінесе классицизм, ұлттық романтизм және модерн стильдеріне жатады. Қаланың қорғауға алынған 414 тарихи ғимаратының ресми тізімі бар, сондай-ақ 4000-нан астам ағаш құрылыстар бар. Дубульти станциясы – скульптуралық бетон қабығымен жасалған модерн сәулетінің бір мысалы.

Жағажай

Юрмала жағажайлары ұзын, ақ кварц құмымен жабылған. Жағалаудың беткей сулары балаларға ыңғайлы және қауіпсіз. Жағажайда ойын алаңдары, кішкентай орындықтар, футбол алаңдары мен волейбол алаңдары, сондай-ақ коляскалар мен мүгедектер арбалары үшін түсірілімдер бар. Көктем және күз мезгілдерінде жағажайда янтарь үлгілерін табуға болады. Әр аймақтың жағажайының өзіндік ерекшелігі бар. Майори және Булдуриде, Көк Ту көтерілген жерлерде, су велосипедтерін жалға алуға немесе жағажай кафесінде демалуға болады. Дубульти және Дзинтариде жағажай футболы мен волейболынан жарыстар өтеді, ал Пумпури жағажайында кайтсерфинг және виндсерфингпен айналысуға болады. Лиелупе өзенінде ескесу, желкендесу және су шаңғысы сияқты халықаралық су спорты жарыстары өткізіледі.

Климат

Юрмала мұхиттық климатқа (Köppen Cfb) ие, Балтық теңізінің жағалауында орналасқандықтан, ылғалды континенттік климатқа (Köppen Dfb) жақын.

Ливу су саябақтары

Юрмаладағы Līvu Akvaparks Солтүстік Еуропадағы ең ірі су ойын-сауық парктерінің бірі. Līvu Akvaparks-тің 3 қабатында 20-дан астам сырғанақ, әртүрлі тереңдіктегі және көлемдегі 10-нан астам бассейн, балаларға арналған ойын-сауықтар, 4 саунасы бар SPA кешені, суық бассейн, тұз бөлмесі, көпіршікті ванналар және ауа және су асты массаж қызметтері бар. Парктің ауданы 11 000 м², бірақ жаз айларында қосымша 7 000 м² келушілерге ашылады, бұл жалпы аумақты 18 000 м²-ға жеткізеді, осылайша бұл Солтүстік Еуропадағы жыл бойы жұмыс істейтін ең үлкен жабық су паркіне айналады. Ол 2003 жылдың 30 желтоқсанында, шамамен 2 жылдық құрылыстан және 16 миллион евродан астам қаржы жұмсалғаннан кейін ашылды. Жыл сайын шамамен 300 000 адам келеді, олардың шамамен 45%-ы латыштар.

Кемери ұлттық паркі

Кемери ұлттық паркі – Латвияның Юрмала қаласының батысында орналасқан ұлттық парк. 1997 жылы құрылған Кемери, елдің ауданы бойынша үшінші ірі ұлттық паркі болып табылады және 381,65 км² жерді алып жатыр. Парк аумағының көп бөлігін орман мен батпақтар құрайды, олардың ең маңыздысы – Ұлы Кемери батпағы. Ұлы Кемери батпағының ағаш жолы (бордвок) – Латвияның Кемери ұлттық паркіндегі танымал туристік орын, ол келушілерге батпақты және оның тұрғындарын зерттеуге мүмкіндік береді. 1,4 км кішкентай айналымды жол және 3,4 км үлкен айналымды жол бар, сондай-ақ, маусым мен ауа райына қарамастан, күн шығысы мен күн батуын суретке түсіруге фотографтар жиі баратын көрініс алаңшасы да бар.

Жомас көшесі

Жомас көшесі – Юрмаланың орталық және ең көне көшелерінің бірі. Өмір сүрген кезеңінде ол түрлі өзгерістер мен түрленулерге ұшырады. Көшенің көп бөлігі көлік жүруге жабық, жаяулар бульвары болып табылады. Онда мейрамханалар, барлар, сувенир сататын орындар, жеміс-жидек сататын дүкендер және кішкентай сауда орталығында кинотеатр орналасқан.

Дзинтари орман саябағы

Дзинтари орман паркі Юрмала қаласының орталығына жақын орналасқан. Паркті 200 жылдық қарағай тоғайлары қоршап тұр. Демалыс үшін парк ішінде скейтпарк, 3 балалар ойын алаңы, кафе, роликтік жол (қыста шаңғы тебуге болады), баскетбол алаңдары және кіру тегін бақылау мұнарасы бар. 33,5 метр биіктіктегі Дзинтари бақылау мұнарасы, үлкен көрініс алаңшасымен қарағай ағаштарынан биікке көтеріліп, Рига радио және теледидар мұнарасы сияқты алыс нысандарды көруге мүмкіндік береді. Мұнараның бойымен барлығы 12 платформа орналасқан, олардың көмегімен барлық жаққа қарауға болады. Бұдан өзге, ағаштар арасында 5 маршруттан тұратын және 250 метрлік сырғанауы бар ақылы кедергілер жолы да бар.

Юрмала ашық аспан астындағы мұражайы және Рагакапа табиғи паркі

Юрмала ашық аспан астындағы мұражайы Болдуридің шығысында орналасқан және қаланың балық аулау дәстүрлерін сақтайды. Балықшылар соты құрылған, онда шамамен 2000 экспонат 19-шы және 20-шы ғасырлардағы Юрмала балықшыларының өмірі мен еңбегін көрсетеді. Жақын орналасқан Рагакапа табиғи паркі – желдің әрекетінен пайда болған, 800 метрлік ұзындығы және 100 метрлік ені бар табиғи құм төбесі. Мұнда көру платформалары мен экологиялық жол бар.

Лиэлупе

116 км ұзындықтағы Лиелупе өзені Юрмала қаласының ішінде ағады. Лиелупе Бауска, Межотне, Елгава, Калнциемс және Рига сияқты елді мекендер арқылы өтіп, байланыстыратындықтан каноэшілер мен қайықпен жүзушілер арасында кең таралған. Сонымен қатар, су шаңғысымен сырғанау, балық аулау, қайықпен саяхаттау және жазғы пароммен саяхаттау да танымал.

Кемери санаторийі

Ķemeri қонақ үйі (санаторий) ғимараты латыш архитектурасының ең танымал нео-стильдік нысандарының бірі болып табылады. 1936 жылы президент Карлис Ульманис 100 жайлы бөлмесі мен сәнді залы бар "Ķemeri" қонақ үйін ресми түрде ашты, ол сол кездегі Латывияның ең беделді ғимараттарының бірі еді. Ғимаратты латыш сәулетшісі Эйженс Лаубе жобалаған және ол мемлекеттік қаражат есебінен салынған. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін ғимарат 300 төсектік санаторийге айналдырылып, онда жүйке жүйесінің ауруларымен, сондай-ақ Кеңес республикаларынан келген буын, сүйек, бұлшық-скелет және гинекологиялық аурулары бар науқастар емделді. Мұнда кең ауқымды шипажайлар мен медициналық қызметтер ұсынылды. Латывия тәуелсіздігін қайта алғаннан кейін ғимарат жекешелендіріліп, қайта құру жұмыстары басталды, бірақ жоба көбінесе сәтсіз аяқталды және қайта құру әлі де толыққанды аяқталған жоқ.

Спорттық іс-шаралар мен клубтар

2017 жылғы жағажай волейболынан Еуропа чемпионаты 2017 жылдың 16 тамызынан 20 тамызына дейін өтті. Жеребеде 32 ерлер және 32 әйелдер командасы болды, әр жынысқа 100 000 евро сыйлық қоры қарастырылды. Латвияның ең үздік ерлер командасы – Александр Самойлов пен Янис Шмединш финалда Италияға 2:0 есебімен жеңіліп, күміс жүлдеге ие болды. Латвияның ең үздік әйелдер командасы – Тина Граудина мен Анастасия Кравченко Германияға 2:0 есебімен жеңіліп, ширек финалда сабақтан қалды. Маджори жағажайында 2800 орындық стадион арнайы салынды, көптеген ойындар толық толды. 2012 жылғы қысқы жүзуден әлем чемпионаты қаңтар айында Юрмалада өткізіліп, сол кездегі рекордтық 1129 қатысушыны қамтыды. Бұл Латвияны 2000 жылы Финляндияның Хельсинки қаласында құрылғаннан бері үшінші халықаралық қабылдаушы ел етті. FK Spartaks – Юрмала қаласындағы латвиялық футбол клубы, өз алаңындағы ойындарын 2500 орындық Sloka стадионында өткізеді. Олар 2016 және 2017 жылдары Латвия жоғары лигасының футбол премьер-лигасын жеңіп алды. WTA турының бөлігі болып табылатын Балтық ашық теннис турнирі 2019 жылдан бастап шілде айында Юрмаладағы Лиелупе ұлттық теннис орталығында өткізіледі.

Фестивальдар

Кеңес дәуірінде Юрмала түрлі фестивальдерге алаң болды, оның ішінде "Юрмала" поп-музыка фестивалі (1986–1993). 2001 жылдан бастап Юрмала Еуропаның түкпір-түкпірінен келген жас поп-әншілерге арналған "Жаңа толқын" байқауын қабылдады. Сондай-ақ, әр шілде айында "Singing KiViN" шарасы өтті. Бірнеше ресейлік бұқаралық ақпарат құралдарының өкілдеріне Латвияға кіруге тыйым салынғандықтан, екі байқау 2015 жылы Юрмаладан көшірілді. Юрмала халықаралық фортепиано конкурсы 1994 жылы құрылды және әр екі жылда бір рет "Дзинтари" концерт залында өткізіледі. Қалалық кеңес пен Латвия фортепиано оқытушыларының қауымдастығы Мәдениет министрлігімен бірлесіп ұйымдастырған, барлық ұлттан 19 жасқа дейінгі пианистерге арналған. Халықаралық академиялық музыка конкурсы (әртүрлі номинациялармен) 2010 жылы 11-ші маусымын аяқтады.

Теміржол

1875–1877 жылдары Рига-Тукум темір жолы салынды. Таңдалған бағыт Лиелупе және Рига шығанағы арасындағы тар құм қыстау арқылы өтті. Желінің 13 км-лік бөлігі теңіз жағасынан 1 км қашықтықта жатыр, ал он станция жағажайға жаяу арақашықтықта орналасқан. Бұл Юрмаланың жағалау бойындағы курорттар қатары ретінде дамуына үлкен түрткіс берді. 1912 жылы Мәскеумен тікелей пойыз қатынасы орнатылды. Юрмала арқылы өтетін темір жол қазір екі жолмен және электрленген. Юрмаладағы қазіргі темір жол станциялары, шығыстан батысқа қарай реттелген: Приедайн, Лиелупе, Бульдури, Дзинтари, Майори, Дубульти, Жаундубульти, Пумпури, Меллужи, Асари, Вайвари, Слока және Ķемери.

Жолдар

A10 және E22 белгіленген алты жолақты жол Риганы Юрмаламен қосып тұрады. Юрмалаға кіру үшін, Лиелупе өзені үстінен салынған (1962 жылы салынған) 4 жолақты көпірден өту үшін, жергілікті тұрғындары емес адамдар жол төлемақысын төлеуі тиіс. 1976 жылы Дзинтари станциясында теміржол өткелі салынды, бұл Юрмала орталығына төрт жолақты жылдам қозғалыс ағынын қамтамасыз етті.

Демография

2019 жылдың 1 қаңтарында қаланың халқы 49 325 адамды құрады.