Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Латвияның тарихи аймағы
Historical region in Latvia
аймақ
the region
Курляндия – Латвияның батысындағы тарихи Латвия жерлерінің бірі. Курляндияның ең ірі қаласы – Лиепая, ол Латвияның үшінші ірі қаласы. Семигалия және Селония аймақтары кейде Курляндияның құрамына кіретін болып есептеледі, себебі бұрын олар бір герцогтың билігінде болған. Атаудың тікелей мағынасы – "Курондықтар елі".
Courland is one of the Historical Latvian Lands in western Latvia. Courland's largest city is Liepāja, which is the third largest city in Latvia. The regions of Semigallia and Selonia are sometimes considered as part of Courland as they were formerly held by the same duke. The literal meaning of the name is "Land of Curonians".
География және климат
Батыс Латвияда орналасқан Курландия шамамен бұрынғы латыш аудандары – Кульдига, Лиепая, Салдус, Талси, Тукумс және Вентспилс –ге сәйкес келеді. Семигалия және Селониямен біріктірілгенде, Курландияның солтүстік-шығыс шекарасын Даугава өзені құрайды, ол Латгалия және Видземе аймақтарынан бөліп тұрады. Солтүстік жағында Курландияның жағалауы Рига шығанағы бойымен созылады. Батыс жағынан Балтық теңізімен, ал оңтүстігінен Литвамен шектеседі. Ол 55° 45′ және 57° 45′ солтүстік және 21° мен 27° шығыс аралығында жатыр. Бұл атау Курш қосынында және литвалық Каршувос гириясында, яғни Курляндия орманында да кездеседі. Аймақтың ауданы , оның ішінде көлдер бар. Ландшафт әдетте аласа және толқынды, жазық және батпақты жағалауларымен сипатталады. Ішкі бөлігінде қарағай, шырша, қайын және емен ағаштары өскен орманды құмды төбелер, батпақтар мен көлдер, олардың арасында құнарлы жерлер орналасқан. Курландияның биіктігі теңіз деңгейінен артық көтерілмейді. Елгава жазығы Курландияны екі бөлікке бөледі: батыс жағы, құнарлы және тығыз қоныстанған (солтүстік бөлігінен басқа), және шығыс жағы, құнарлылығы төмен және сирек қоныстанған. Жүзге жуық өзен Курландияны суландырады, бірақ олардың тек үшеуі – Даугава, Лиелупе және Вента – кеме жүруге жарамды. Олардың барлығы солтүстік-батысқа қарай ағып, Балтық теңізіне құяды. Көптеген көлдері мен батпақтарының арқасында Курландияда ылғалды, көбінесе тұманды және ауыспалы климат орналасқан; қыстары суық және қатал.
Situated in western Latvia, Courland roughly corresponds to the former Latvian districts of Kuldīga, Liepāja, Saldus, Talsi, Tukums and Ventspils. When combined with Semigallia and Selonia, Courland's northeastern boundary is the Daugava River, which separates it from the regions of Latgale and Vidzeme. To the north, Courland's coast lies along the Gulf of Riga. On the west it is bordered by the Baltic Sea, and on the south by Lithuania. It lies between 55° 45′ and 57° 45′ North and 21° and 27° East. The name is also found in the Curonian Spit and Lithuanian Karšuvos giria the Courland wood. The area comprises , of which is made up of lakes. The landscape generally has a low and undulating character, with flat and marshy coastlands. The interior features wooded dunes, covered with pine, spruce, birch, and oak, with swamps and lakes, and fertile patches between. Courland's elevation never rises more than above sea level. The Jelgava plain divides Courland into two parts, the western side, which is fertile and densely inhabited, except in the north, and the eastern side, less fertile and thinly inhabited. Nearly one hundred rivers drain Courland, but only three of these rivers – the Daugava, the Lielupe and the Venta – are navigable. They all flow northwestward and discharge into the Baltic Sea. Owing to its numerous lakes and marshes, Courland has a damp, often foggy, and changeable climate; its winters are severe.
Ерте тарих
Ежелгі заманда Курландияда курондар, дінсіз тайпа, қоныстанған. 13 ғасырдың бірінші тоқсанында неміс католик әскери ордені – "Қылыштың бауырлары" курондарды бағындырып, оларды христиан дініне өткізді. Осылайша, 1230 жылы Курония патшасы Ламекинс (латыш: Lamekins) тікелей пап өкілімен бейбіт келісімге келді. Ол крещение қабылдап, папаның вассалы болды. 1237 жылы бұл аймақ "Қылыштың бауырлары" орденімен біріккендіктен Тевтон орденінің билігіне көшті.
In ancient times the Curonians, a pagan tribe, inhabited Courland. The Brethren of the Sword, a German Catholic military order, subdued the Curonians and converted them to Christianity in the first quarter of the 13th century. Thus in 1230, the Curonian king Lamekins (Latvian: Lamekins) made peace directly with the papal legate. He accepted baptism, and became a vassal of the pope. In 1237 the area passed into the rule of the Teutonic Order owing to the amalgamation of this order with that of the Brethren of the Sword.
Ливон Конфедерациясы
Ливон конфедерациясы – қазіргі Эстония және Латвияның көп бөлігін қамтыған, неміс тілді Ливон ордені мен түрлі епископтықтар құрған, шала ұйымдастырылған конфедерация. Ол 1228 жылдан 1560-шы жылдарға дейін болды, содан кейін Ливон соғысы барысында Ресей мемлекеті тарапынан таратылды.
The Livonian Confederation was a loosely organized confederation formed by the German led Livonian Order and various bishoprics that encompassed much of present day Estonia and Latvia. It existed from 1228 to the 1560s, when it was dismembered by the Tsardom of Russia during the Livonian War.
Курляндия герцогтігі мен Польша-Литва одақтастығы, 1561-1795
Курляндия мен Семигалия герцогтығы – 1561 жылдан 1795 жылға дейін Курляндия мен Семигалия аймақтарын қамтитын, жартылай тәуелсіз герцогтік. Польша-Литва одағының вассалдық мемлекеті болғанымен, герцогтар автономды түрде әрекет етті. 18 ғасырда Ресей герцогтыққа зор ықпал етті; болашақ Ресей императрицасы Анна 1711 жылдан 1730 жылы Ресей тағына отырғанға дейін регент қызметін атқарды. Ол үйленген герцогтық әулетінің соңғы өкілі 1737 жылы қайтыс болғаннан кейін, герцогтықты өзінің сүйіктісі Эрнст Иоганн фон Биронға беруді ұйымдастырды. Герцогтық – теңіз арқылы жерлерді отарлаумен айналысқан ең кішкентай еуропалық елдердің бірі болды, Кариб теңізіндегі Тобаго және Тринидад аралдарында, сондай-ақ Африкадағы Гамбия өзенінің сағасында, сол кезде Джеймс аралы деп аталған жерде, қысқа мерзімді бекіністер құрды. 1795 жылы соңғы герцог Петр фон Бирон герцогтықты Ресей империясына өткізді. Бұрынғы Курляндия епископтығы тікелей Польша-Литва одағына Венден воеводтығының Пилтен ауданы және кейін Инфлант воеводтығы ретінде қосылды.
The Duchy of Courland and Semigallia was a semi independent duchy that existed from 1561 until 1795, encompassing the areas of Courland and Semigallia. Although nominally a vassal state of the Polish–Lithuanian Commonwealth, the dukes operated autonomously. In the 18th century, Russia acquired great influence over the Duchy; the future Empress Anna of Russia served as regent there from 1711 until her accession to the Russian throne in 1730. After the last of the ducal line into which she had married died in 1737, she arranged for the Duchy to be given to her lover, Ernst Johann von Biron instead. The Duchy was one of the smallest European nations to colonize overseas territories, establishing short lived outposts on the Caribbean islands of Tobago and Trinidad and at the mouth of the Gambia River in Africa on what was then known as James Island. In 1795, the last Duke, Peter von Biron, ceded the Duchy to the Russian Empire. The former Bishopric of Courland was directly incorporated into the Polish–Lithuanian Commonwealth as the District of Pilten of the Wenden and later Inflanty Voivodeship.
Курландия Ресей империясының құрамында
Ресей империясының аннексиясынан кейін, бұрынғы герцогтіктің территориясы Курляндия генерал-губернаторлығын құрды. 13 ғасырдың басындағы Солтүстік крест жорықтарынан бастап, жердің көп бөлігі неміс басқыншыларының ұрпақтары – ақсүйектерге тиесілі болды. 1863 жылы Ресей билігі, халықтың көп бөлігін құраған латыштарға, олар иеленген шаруашылықтарды сатып алуға мүмкіндік беретін заңдар шығарды, және оларға көмектесу үшін арнайы банктер құрылды. Осылайша, шаруашылықтарын сатып алғандар болды, бірақ халықтың басым бөлігі жерсіз қалды және жалдамалы жұмысшылар ретінде өмір сүрді, әлеуметтік сатыда төменгі деңгейде тұрды. Ауыл шаруашылығы – басты кәсіп еді, негізгі егістері: қара бидай, арпа, сұлы, бидай, зығыр және картоп. Ірі меншіктер ауыл шаруашылығын шеберлікпен және ғылыми біліммен жүргізді. Жеміс-жидектер жақсы өсті. Ірі қара малдың, қойдың және шошқаның жақсы тұқымдары өсірілді. Лиепая және Елгава – негізгі өнеркәсіптік орталықтар болып жұмыс істеді, онда темір зауыттары, ауыл шаруашылығы машиналарын жасаушы зауыттар, былғары өңдеу, шыны және сабын зауыттары болды. Зығыр иіру көбінесе үй шаруашылығы ретінде жүзеге асырылды. Темір мен әк тас – негізгі минералдар еді; жағалауда аз мөлшерде янтарь табылған. Рига шығанағының Курляндия жағалауында порттар болған жоқ, тек Лиепая, Вентспилс және Паланга порттары ғана болды.
After annexation by the Russian Empire, the territory of the former Duchy formed the Courland Governorate. From the time of the Northern Crusades in the early 13th century, most land was owned by nobles descended from the German invaders. In 1863, the Russian authorities issued laws to enable Latvians, who formed the bulk of the population, to acquire the farms which they held, and special banks were founded to help them. By this means, some occupants bought their farms, but the great mass of the population remained landless, and lived as hired labourers, occupying a low position in the social scale. Agriculture was the chief occupation, with the principal crops being rye, barley, oats, wheat, flax, and potatoes. The large estates conducted agriculture with skill and scientific knowledge. Fruit grew well. Excellent breeds of cattle, sheep and pigs were kept. Liepāja and Jelgava operated as the principal industrial centres, with ironworks, agricultural machinery works, tanneries, glass and soap works. Flax spinning took place mostly as a domestic industry. Iron and limestone were the chief minerals; a little amber was found on the coast. The only seaports were Liepāja, Ventspils and Palanga, there being none on the Courland coast of the Gulf of Riga.
Халық саны
1870 жылы халық саны 619 154 адамды құрады; 1897 жылы 674 437 адам (олардың ішінде 345 756 әйел); 1906 жылы 714 200 адамға жуық деп есептелді. Барлығының 79% латыштар, 8,4% балтық немістері, шамамен 8% еврейлер, 1,4% орыстар, 1% литвалықтар, 1% поляктар және бірқатар ливондықтар болды. Он ауданның ірі қалалары: Елгава (Mitau), Курляндияның астанасы (1897 жылы халқы 35 011 адам); Лиепая (Libau) (1897 жылы халқы 64 500); Бауска (6 543); Яунжелгава (Friedrichstadt) (5 223); Кулдига (Goldingen) (9 733); Гробиня (1 489); Айзпуте (Hasenpoth) (3 338); Илуксте (Illuxt) (2 340); Талси (Talsen) (6 215); Тукумс (Tuckum) (7 542); және Вентспилс (Windau) (7 132). Халықтың 75% басым дін – лютерандыққа жатты, ал қалғаны православие және рим-католик шіркеулеріне жатты. Шағын, бірақ белсенді еврей халқы да болды.
In 1870 the population was 619,154; in 1897 it was 674,437 (of whom 345,756 were women); in 1906 it was estimated at 714,200. Of the whole, 79% were Latvians, 8.4% Baltic Germans, about 8% Jews, 1.4% Russians, 1% Lithuanians, 1% Poles, and some Livonians. The chief towns of the ten districts were Jelgava (Mitau), Courland's capital (pop. 35,011 in 1897); Liepāja (Libau) (pop. 64,500 in 1897); Bauska (6,543); Jaunjelgava (Friedrichstadt) (5,223); Kuldīga (Goldingen) (9,733); Grobiņa (1,489); Aizpute (Hasenpoth) (3,338); Ilūkste (Illuxt) (2,340); Talsi (Talsen) (6,215); Tukums (Tuckum) (7542); and Ventspils (Windau) (7,132). 75% of the population belonged to the prevailing denomination, Lutheranism; the rest belonged to the Eastern Orthodox and Roman Catholic churches. There was a small but vigorous Jewish population.
Курландия Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде және одан кейін
Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Курляндия Шығыс майдан операциялық аймағының бір бөлігі болды, онда негізінен Ресей және Германия империяларының күштері арасында шайқастар өтті. 1915 жылғы Ресейдің үлкен шегінісінен кейін Курляндия Пруссияның әскери батыры Пауль фон Гинденбург басқаратын Императорлық неміс армиясының «Обер Ост» (Ober Ost) қолбасшылығының бақылауына көшті. (Курляндия губернаторлығының орыс билігі Тартуға жер аударылып, ешқашан оралмады.) Шығыс майдандағы әскери жетістіктердің нәтижесінде «Обер Ост» басқаруына кең аумақтар өткенде, генерал Эрих Людендорфқа осы аумақты басқару міндеті жүктелді. Курляндия аймағы (Семігалияның бір бөлігін қамтиды) аймақтың үш аймағының бірі болды, ол «Обер Ост» деп те белгілі болды. Бірінші дүниежүзілік соғыстың соңында, қазіргі Латвияның қалған бөлігінде Ресей билігі күйреген кезде, Балтық немістері 1917 жылдың қыркүйегінен 1918 жылдың наурызына дейін латыштардың тәуелсіздікке ұмтылысымен бәсекелесіп, провинциялық кеңестер құру процесін бастады. 1918 жылдың 3 наурызындағы Брест-Литовск шарты бойынша, жаңа Ресей Кеңес Федеративтік Социалистік Республикасы Курляндияны Германияға ресми түрде берді. 1918 жылдың 8 наурызында Балтық немістерінің Ландесраты Курляндия және Семигалия герцогтігін жариялады және герцогтіктің тәжін неміс кайзері Вильгельм II-ге ұсынды. Вильгельм сол айда герцогтікті Германияның вассалы деп мойындады. Алайда, герцогтік 1918 жылдың 22 қыркүйегінде Біріккен Балтық герцогтігіне қосылды. 1918 жылдың 18 қарашасында Латвия тәуелсіздігін жариялады, ал 1918 жылдың 7 желтоқсанында неміс әскері билікті Карлис Улманис басқаратын, Германияға жақын Латвияның Уақытша үкіметіне тапсырды. 1919 жылдың қаңтарына қарай Курляндияның көп бөлігі большевиктердің Латвия Социалистік Кеңес Республикасының бақылауына өтті, бірақ уақытша үкімет неміс күштерінің көмегімен қарсы шабуыл жасап, сәуір айында Курляндияны қайта басып алды. Латвия Тәуелсіздік соғысы кезінде Курляндияның көп бөлігі неміс бекінісі болып қалды. Латвия 1920 жылдың 15 шілдесінде Германиямен қаруды тоқтату туралы келісімге қол қойды, ал 11 тамыздағы латыш-совет бейбіт шарты соғысты аяқтады.
During World War I, Courland formed part of the Eastern Front theatre of operations that saw fighting primarily between forces of the Russian and German Empires. Following Russia's Great Retreat of 1915, Courland came under the control of the Imperial German Army's Ober Ost commander in the person of Paul von Hindenburg, a Prussian military hero. (The Russian authorities of the Courland Governorate were exiled to Tartu, never to return.) With large territories coming under the Ober Ost's administration as a result of military successes on the Eastern Front, General Erich Ludendorff was charged with managing the large area now under its jurisdiction. Courland District (which included parts of Semigallia) was made one of three districts of the region, which also came to be known as Ober Ost. As Russian rule in the rest of what is now Latvia began collapsing at the end of World War I, Baltic Germans began a process of forming provincial councils between September 1917 and March 1918, competing with ethnic Latvians' moves toward independence. With the Treaty of Brest Litovsk of 3 March 1918, the new Russian Soviet Federative Socialist Republic formally relinquished control of Courland to Germany. The Duchy of Courland and Semigallia was proclaimed on 8 March 1918 by a Baltic German Landesrat, who offered the crown of the duchy to German Kaiser Wilhelm II. Wilhelm recognised the duchy as a German vassal that same month. However, the duchy was absorbed on 22 September 1918 by the United Baltic Duchy. On 18 November 1918, Latvia proclaimed its independence and on 7 December 1918, the German military handed over authority to the pro German Latvian Provisional Government headed by Kārlis Ulmanis. By January 1919, much of Courland had been overrun by the Bolsheviks' Latvian Socialist Soviet Republic, but the provisional government with the aid of German forces pushed back and took back Courland by April. Throughout the Latvian War of Independence, much of Courland remained a German stronghold. Latvia eventually signed a cease fire with Germany on 15 July 1920, and the Latvian–Soviet Peace Treaty of 11 August ended the war.
Курляндия соғыстар аралығындағы Латвияның бөлігі ретінде
Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Курландия жаңа құрылған Латвия мемлекетінің бес провинциясының біріне айналды. Бұл провинциялар Латвияның төрт дәстүрлі аймағымен және Рига қаласымен сәйкес келді. 1935 жылы Курландияның ауданы 5099 шаршы миль (13 206 км²) болды және халқы 292 659 адамды құрады, осылайша ол провинциялардың арасында ең сирек қоныстанған аймаққа айналды.
After World War I, Courland became one of five provinces of the newly formed nation of Latvia. These provinces corresponded to Latvia's four traditional regions plus Riga. In 1935, Courland had an area of 5099 square miles (13,206 km2) and a population of 292,659 making it the least populous of the provinces.