Кіріспе

Грекиядағы Шаеронея ауылы (Greek: Χαιρώνεια Chaironeia) – Грекияның Беотия аймағында орналасқан ауыл және бұрынғы муниципалитет. Елді мекен бұрын Κόπραινα деп аталатын, ал 1916 жылы Χαιρώνεια деп аталды. 2011 жылғы жергілікті басқару реформасынан бастап ол Ливадея муниципалитетінің құрамына кіреді, оның муниципалдық бөлімшесі болып табылады. Муниципалдық бөлімшенің ауданы 111.445 км², ал қауымдастықтың ауданы 26.995 км². 2021 жылғы халық саны 993 адамды құрайды. Ол Теба қаласының солтүстік-батысында, Кефис өзенінің аңғарындағы Тоурион тауының жанында орналасқан.

Ежелгі дәуір

Алғаш рет тарихқа дейінгі кезеңде, қазіргі Магула Баломеноу (Μαγούλα Μπαλωμένου) деп аталатын жерде қоныстанған. Оның ежелгі атауы Арне болған, ал бастапқыда Копаи көлінің жағалауында орналасқан (кейіннен кепкен). Хайронея 600 ж.б.д. Боэотия лигасының мүшесі болған Орхоменге бағынышты болды. Қ.з.б. V ғасырының соңында Хайронея Акрефний және Копиямен бірге 11 боэотиялық округтің біріне кірді. Хайронеяның маңыздылығы Грекияның орталық бөлігіндегі басып кірушілер үшін соңғы маңызды кедергі болып табылатын тау өткелінің басына жақын стратегиялық орналасуында болды, және ол бірнеше тарихи шайқастардың куәсі болды. Ең белгілісі – б.з.д. 338 жылғы Македонияның Филипп II мен Фива және Афина басқарылған грек мемлекеттерінің коалициясы арасындағы шайқас. Плутархтың айтуынша (бірақ қазіргі тарихшылар оны даулайды), шайқас барысында Фиваның қасиетті жасағы деп танылған фивалық сарбаздардың элиталық бөлімі толығымен құрылысқа ұшырады. 1818 жылы ағылшын саяхатшылары қасиетті жасақтың құрметіне орнатылған, шамамен 6,10 метр биіктігіндегі Хайронеяның Арыстаны деп аталатын жерлеу монументін қайта тапты. Бөлшектелген ескерткіш 1902 жылы "Хайронея ордені" деп аталатын ұйым тарапынан қайта құралып, табылған орнындағы тұғырға орнатылды. Тебалық жаппай қабірдің орны 1879–1880 жылдары Панагиотис Стаматакис, ал 23 жылдан кейін археолог Джордж Сотериадис Магула Баламеноудың тарихи-археологиялық ескерткішін қазып шығарды. Ежелгі өмірбаяншы және эссеист Плутарх Хайронеяда дүниеге келді, және өзінің еңбектерінде осы және басқа да фактілерге бірнеше рет сілтеме жасайды. Плутарх Хаэмон өзенінің жағасында орналасқан амазонкалардың көптеген қабірлері туралы айтады және бұл Атик соғысы аяқталғаннан кейін амазонкалар үйге қайтып бара жатқандағы қаза болды деп санайды. "Параллель өмірлер" атты еңбегінде ол грек болжаушысы Перипольтты еске алады.

Орта ғасырлар

Хаеронея Антикалық дәуірде мәлім болған, 551 жылы Мали шығанағындағы жер сілкінісінен қираса да, келесі ғасырларда да сақталған болуы мүмкін, себебі ол Грекия тақырыбының қалалары тізімінде үнемі кездеседі. Әйгілі Параскеваға арналған үш дәлізді ерте христиан базиликасының қалдықтары бүгінге дейін жеткен. Төртінші крест жорығынан және крестшілердің Афина герцогтығын құруынан кейін, қаланың ежелгі акрополі орнында қамал салынды. Бұл франк крестшілері салған Кефис өзені бойындағы кең қорғаныс жүйесінің бір бөлігі болды және оның иесінің резиденциясы қызметін атқарды. Франк кезеңінде қала Капраина (Κάπραινα, lang es) деп аталды, бұл атау алғаш рет 1381 жылы айтылды және жаңа заманға дейін қолданылып келді. Қала шамамен 1460 жылы Осман билігіне қарады.

Көлік

Елді мекен Хаеронеа теміржол станциясы арқылы қызмет көрсетіледі, онда Афина және Лейанокладиге аялдамалы пойыз қатынасы бар.