Кіріспе

1940 жылғы жазғы Олимпиада ойындары, ресми түрде XII Олимпиада деп аталатын, 1940 жылғы 21 қыркүйектен 6 қазанға дейін Жапония империясының Токио қаласында өткізу жоспарланған, бірақ 1937 жылы Екінші Қытай-Жапон соғысы басталгасын, кейіннен 20 шілдеден 4 тамызға дейін Финляндияның Хельсинки қаласына ауыстырылды. Алайда, Екінші дүниежүзілік соғыс салдарынан бұл ойындар, Жапония империясының Саппоро қаласында өткізу жоспарланған 1940 жылғы қысқы Олимпиада ойындарымен бірге тоқтатылды. Соғыс салдарынан ойындарды тоқтату осы үшінші рет болды. Хельсинки кейін 1952 жылғы жазғы Олимпиада ойындарын қабылдады. Токио да кейіннен 1964 және 2020 жылғы жазғы Олимпиада ойындарын өткізді, соңғысы COVID-19 пандемиясының салдарынан 2021 жылға шегерілді.

1940 жылғы Токио Олимпиадасы (айырылғаны)

1940 жылға қала таңдау науқаны 1932 жылы басталды, оған Барселона, Рим, Хельсинки және Токио қатысты. Токио қалалық шенеуніктері, Мөкден оқиғасынан кейін Жапонияның Ұлттар Лигасынан шеттетілуіне жауап ретінде, халықаралық дипломатия құралы ретінде науқан ұсынды, осы оқиғада Жапония Манжурияны басып алып, Маңчжукуо қуыршақ мемлекетін құрған болатын. Токио шенеуніктері де, Халықаралық Олимпиада комитетінің (ХОК) өкілдері де науқанды қолдағанмен, әскери мәселелерге көбірек ден қойып отырған ұлттық үкімет мұндай дипломатиялық қадамды күшті қолдамады. 1936 жылы Токио күтпеген түрде таңдалып, Олимпиада өткізу құқығын алған Батыс емес алғашқы қала болды.

1930-шы жылдар Жапония және халықаралық спорт

1930 жылы Токиода өткен Қиыр Шығыс ойындарында үндістандық қатысушылар Британдық Үндістанның елтаңбасын емес, тәуелсіздік күресінің елтаңбасын көтеріп жүргені анықталды. Бұл Британдық Олимпиадалық комитетінің наразылығына себеп болды. 1934 жылы Жапония Қиыр Шығыс ойындарына еуропалық колонияларды шақыруға әрекеттенді.

Жоспарлау

Бастапқыда негізгі стадион Мейдзи Цзиньгу Гайен стадионы болуы тиіс еді – кейін 1964 жылғы жазғы Олимпиада ойындарында қолданылған, 100 000 көрерменді қабылдау үшін қайта жаңартылатын. Алайда, Мейдзи Цзиньгу аумағына қарайтын Ішкі істер министрлігінің ғибадатханалар басқармасы бұл қайта жаңартуға күшті қарсылық көрсетті. Содан кейін қала орталығынан алыс, Комазава Олимпиадалық паркінде жаңа стадион салу жоспарланды. Олимпиадалық ауыл қазіргі Кинута паркі немесе Тодороки шатқалының орнында салынуға тиіс еді. Күн тәртібі жасалып, нұсқаулар төрт тілде жарияланды. Ай сайын журналдар мен плакаттар басылып, халықаралық деңгейде таратылды. Кейбір ғимараттардың құрылысы басталды және келуді жеңілдету үшін қонақүйлермен, саяхат агенттіктерімен және әуе компанияларымен келісімдер жасалды.

Ойындарды тәркілеу

1937 жылы 7 шілдеде Екінші Қытай-Жапон соғысы басталғанда, Императорлық диетаның (заң шығарушы орган) мүшесі Ичиро Коно Олимпиада ойындарынан бас тартуды дереу сұрады. 1938 жылы Қиыр Шығыс ойындары да тоқтатылды, бірақ Жапонияның ХОК делегаттары соғыстың жақын арада аяқталатынына сеніп, өз ұстанымын сақтап қалды. Соғыс күшейе түскен сайын, жазғы Олимпиада мен 1940 жылғы қысқы Олимпиаданың өткізілу мүмкіндігі басқа елдер үшін күмәнді бола бастады, олар ойындарды өткізу үшін басқа орын таңдауды ұсынды және Жапонияда өткізілсе, бойкот жасайтындарын айтты. 1938 жылдың наурыз айында Жапония Халықаралық Олимпиада комитетінің Каирде өткен конференциясында Токионың әлі де қабылдаушы қала бола алатынына сендірді. Алайда, Жапония диетасының көптеген мүшелері соғыс кезінде Олимпиада өткізуге бұрыннан қарсы болған еді, ал әскерилер ұйымдастырушылардан ареналарды ағаштан салуды талап етті, себебі металл соғыс майданына қажет болды. Шілде айында жазғы және қысқы Олимпиада ойындары мен жоспарланған 1940 жылғы Әлемдік көрменің мәселесін бірдей шешу үшін заң шығару сессиясы өтті. Әлемдік көрме тек "кейінге шегерілді", себебі Жапония соғысты аяқтай алады деген сенім болды, бірақ Олимпиада ойындарын ауыстыру мүмкін болмады және ол тоқтатылды. Кейіннен 1945 жылы Жапонияның капитуляциясына үлкен үлес қосып, осы мәселеде маңызды рөл атқарған Коичи Кидо 1938 жылдың 16 шілдесінде Олимпиададан бас тарту туралы жариялады. Ол сөзін былай деп аяқтады: "Алыс Шығыста бейбітшілік орнаған кезде біз Олимпиада ойындарын Токиоға шақырып, сонда әлем халқына жапондық рухтың нағыз бейнесін көрсетуге мүмкіндік аламыз".

Хельсинки және басқа да байқаулар

Содан кейін ХОК Олимпиада ойындарын Финляндияның Хельсинки қаласына тапсырды, бұл қала бастапқы сайыста екінші орын алған болатын. Ойындар 1940 жылдың 20 шілдесінен 4 тамызына дейін өткізу жоспарланған. Екінші дүниежүзілік соғыс (әсіресе Қысқы соғыс) басталғаннан кейін Олимпиада ойындары мерзімсіз тоқтатылып, 1948 жылғы Лондон ойындарына дейін қайта жаңғыртылмады. Олимпиада ойындарының тоқтатылуына байланысты, сол жылғы маңызды халықаралық жеңіл атлетика жарысы – жыл сайынғы Финляндия-Швеция жеңіл атлетика турнирі Хельсинкидегі жаңа Олимпиада стадионында өтті. Бұл турнир Финляндия, Швеция және Германия қатысуымен үш елдің арасындағы халықаралық жарыс ретінде ерекшеленді. 1940 жылғы Олимпиада бағдарламасына глайдинг спортын енгізу жоспарланған еді, себебі ол 1936 жылғы Берлин ойындарында демонстрациялық көрсетім ретінде ұсынылған. Алайда, бұл спорт түрі содан бері ешқандай Олимпиада ойындарында көрсетілмеді, бірақ оған арналған DFS Olympia Meise глайдері соғыстан кейін көптеп өндірілді. Темірқасықта Жапония Токио қаласында 1940 жылғы Шығыс Азия ойындарын қабылдады, онда алты ел қатысты. Хельсинки 1952 жылғы жазғы Олимпиада ойындарын өткізді, ал Токио 1964 жылғы және 2020 жылғы жазғы Олимпиада ойындарын қабылдады, бірақ COVID-19 пандемиясы салдарынан соңғы ойындар 2021 жылға шегерілді. 1940 жылдың тамызында соғыс тұтқындары Германияның Нюрнберг қаласына жақын Лангвассердегі Stalag XIII A лагерінде "Халықаралық тұтқындар Олимпиадасы" деп аталатын арнайы Олимпиада ойындарын өткізді. 29х46 см өлшемді Олимпиада туы поляк тұтқынының көйлегінен жасалған, ал оған пастельмен Олимпиада сақиналары және Бельгия, Франция, Ұлыбритания, Норвегия, Польша және Нидерланды елдерінің тулары салынған. 1980 жылы режиссер Анджей Котковский түсірген "Олимпиада '40" көркем фильмі осы ойындар мен соғыс тұтқыны Теодор Ниевидомскийдің тағдыры туралы айтады.

Шаммен жүгіру

Төрт жыл бұрын нацистік Германияда сәтті жалынды эстафета ойлап табылғаннан кейін, Олимпиада алауын нацистік Германиядан Жапонияға жеткізудің ұсынылған әдісі, арнайы құрылған Messerschmitt Me 261 Adolfine ұзақ қашықтықтағы ұшағымен әуе арқылы жеткізілу болды, ол жанармақ толықтырусыз шамамен 11 024 км (6 850 миль) қашықтыққа ұшуға арналған еді.