Османдық Палестинадағы еврей қозғалысы: NILI ұйымының тарихы
Nili
Османдық Палестинадағы еврей қарсылық қозғалысы – NILI. 1915-1917 ж. Ұлыбританияға Осман империясына қарсы күресте көмектескен, армян геноцидіне қарсы болған. Еврей тарихы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Осман Палестинасындағы еврей астыртқы қозғалысы
Jewish underground movement in Ottoman Palestine
NILI – 1915 және 1917 жылдар аралығында Иерусалимдегі Мутасаррифатта Осман империясына қарсы күресте Ұлыбританияға көмек көрсеткен еврей тыңшылар желісі. NILI-нің орталығы Зихрон Я'аковта, ал филиалдары Хадера және басқа да Мошаваларда болды. "Nili" атауы – Самуил кітабының бірінші бөлімінен алынған "Netzah Yisrael Lo Yeshaker" еврей тіркесінің аббревиатурасы, мағынасы "Израильдің мәңгілік құдайы өтірік айтпайды". 1920 жылғы британдық Ұлттық архивіндегі қате тіркелген меморандум бойынша, британдық үкімет NILI-ге "А Ұйымы" деген кодовое атау берген, бұл туралы Джеймс Сродестің "Палестинадағы тыңшылар" кітабында айтылған. Армян геноциді кезінде бұл топ сол кездегі Ишув басшылығына қарсы шығып, армяндардың мүддесін қорғауға тырысты. Британ империясының жағына шығу арқылы NILI мүшелері, қатты қуғын-сүргіннен қорқып, Ишувтан шыққан көптеген еврейлердің пікіріне қарсы болды. Тыңшылар желісінің ашылуымен бұл қорқыныш іске асуға жақын болды. Палестина еврейлері армяндардың трагикалық тағдырынан Ватикан, Германия үкіметі және Палестинадағы Осман-неміс әскерлерінің қолбасшысы генерал Эрих фон Фалькенхайнның араласуы арқасында құтылды.
NILI was a Jewish espionage network which assisted the United Kingdom in its fight against the Ottoman Empire in the Mutasarrifate of Jerusalem between 1915 and 1917, during World War I. NILI was centered in Zikhron Ya'akov, with branches in Hadera and other Moshava. Nili is an acronym which stands for the Hebrew phrase from the First Book of Samuel: "Netzah Yisrael Lo Yeshaker" , which translates as "the Eternal One of Israel will not lie". The British government code named NILI the "A Organization", according to a 1920 misfiled memorandum in the British National Archives, as described in the book Spies in Palestine by James Srodes. During the Armenian genocide, the group opposed the Yishuv leadership at the time, and tried to intervene on behalf of the Armenians. In choosing to side with the British Empire, the members of Nili went against the majority view of their fellow Jews from the Yishuv, who feared fierce persecution. These fears almost materialised when the spy ring was discovered, and the Jews of Palestine escaped the tragic fate of the Armenians only due to the intervention of the Vatican, the German government and General Erich von Falkenhayn, commander of the Ottoman German troops in Palestine.
Құру
Сара Аронсон, оның ағалары Аарон мен Александр және олардың әпкесі Ривка, сондай-ақ олардың досы (және Ривканың күйеуі) Авшалом Файнберг бірге Нили ұйымын құрып, басқарды. 1915 жылы, ұйым қызметін бастамас бұрын, Османдықтар Файнбергті тыңшылық жасады деген күдікпен тұтқындады, бірақ ол кезде бұл рас емес еді. Файнберг тыңшылық қылды деген айыппен тұтқындалып, Беер-Шебада қамауда ұсталғанда, Йосеф Лишанский 1915 жылдың желтоқсанында Нилиге қосылды. Оңтүстікте белсенді болғандықтан, ол Файнбергтің Атлиттен жұмыс істейтін Сара Аронсонға ақпарат жеткізу үшін тартты. 1915 жылдың наурыз айынан қазан айына дейін Палестина мен оның төңірегіндегі аймақтарды шегірткелер басып, барлық өсімдіктерді жойды. Түрік билігі әскерлерін азықтандыру туралы алаңдап, әлемге әйгілі ботаник және аймақтың жетекші агрономы Аарон Ааронсонға жүгінді, ол өз досы және көмекшісі Авшалом Файнбергті босатуды сұрады. Шегірткелерге қарсы күрескен командаға елді аралауға рұқсат берілді, бұл оларға Османдық лагерьлері мен әскерлердің орналасуы туралы стратегиялық ақпарат жинауға мүмкіндік берді. Бірнеше ай бойы британдық барлау қызметі бұл топты жеңілдеп қарады, ал Аарон Ааронсон мен Авшалом Файнбергтің Каир мен Порт-Саидта байланыс құруға жасаған әрекеттері сәтсіз аяқталды. Тек Ааронсон Берлин мен Копенгаген арқылы Лондонға келгеннен кейін және оның беделінің арқасында ғана дипломат сэр Марк Сайкстен қолдау ала алды. Сара Зихрон Я'аковтан Палестинадағы операцияларды бақылады.
Sarah Aaronsohn, her brothers Aaron and Alexander, and their sister Rivka, together with their friend (and Rivka's fiancé) Avshalom Feinberg formed and led Nili. In 1915, even before the group commenced operations, the Ottomans imprisoned Feinberg on suspicion of spying, which was not true at the time. When Feinberg was arrested for espionage and held in Beersheba, Yosef Lishansky joined Nili in December 1915. Because he was active in the south, he was recruited by Feinberg to pass information to and from Sarah Aaronsohn, who was operating from Atlit. From March to October 1915, a plague of locusts stripped areas in and around Palestine of almost all vegetation. The Turkish authorities, worried about feeding their troops, turned to world famous botanist and the region's leading agronomist, Aaron Aaronsohn, who requested the release of his friend and assistant, Avshalom Feinberg. The team fighting the locust invasion was given permission to move around the country, enabling them to collect strategic information about Ottoman camps and troop deployment. For months, the group was not taken seriously by British intelligence, and attempts by Aaron Aaronsohn and Avshalom Feinberg to establish communication channels in Cairo and Port Said failed. Only after Aaronsohn arrived in London (by way of Berlin and Copenhagen) and owing to his reputation, was he able to obtain cooperation from the diplomat Sir Mark Sykes. Sarah oversaw operations in Palestine from Zikhron Ya'akov.
Өлім
Мысырға жаяу жетуге тырысқан Авшалом Файнберг қаза тауып, Йосеф Лишанский жараланды, бірақ британдықтардың қатарына жетіп үлкерді. 1917 жылдың ақпаннан қыркүйегіне дейін "Managem" бу пароходы Атлит маңындағы Палестина жағалауына үнемі жүзіп келді. Лишанский Нили ұйымы туралы ақпарат жинап, американдық еврейлер жіберген ақшаны ашаршылықта қиналып жатқан Ишувқа жеткізу үшін жағаға жүзіп келді. Бірақ неміс теңіз асты қайықтарының болуы сапарларды тым қауіпті етіп, ұйым хабаршы көгершіндерге көшті. 1917 жылдың күзінде Босниялық Кисарияның мудирі Ахмад Бек Катхуда Чехаджич Нилидің бір хабаршы көгершінін ұстап алғанда, ұйымды жария етті.
Attempting to reach Egypt on foot, Avshalom Feinberg was killed and Yosef Lishansky was wounded but managed to reach British lines. From February to September 1917, the steam yacht Managem regularly sailed to the Palestinian coast near Atlit. Lishansky swam ashore to collect Nili information and to pass money sent by American Jews to the starving Yishuv. However, the presence of German submarines made the trips too risky and the group switched to homing pigeons. In the fall of 1917, the Bosnian mudir of Qisarya, Ahmad Bek Kat huda Ćehajić, exposed Nili when he intercepted one of its carrier pigeons.