Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Израильдік тыңшы (1924–1965)
Israeli spy (1924–1965)
Элияху Бен Шаул Коэн (, إيلياهو بن شاؤول كوهين; 6 желтоқсан 1924 – 18 мамыр 1965) – Израиль тыңшысы. Ол 1961–1965 жылдар аралығында Сириядағы тыңшылық қызметімен ең танымал, онда ол Сирияның саяси және әскери жетекшілерімен жақын қарым-қатынас орнатқан. Алғашқыда табысқа жеткенімен, оның қызметі күннен-күнге қауіпті бола берді және 1964 жылы Моссадқа алдағы қауіпті сезініп хабарлады. Бір жыл өткен соң Сирияның барлау қызметі Коэннің нағыз адалдығын анықтады және ол Сирия үкіметімен соғысқа дейінгі әскери заңмен сотталды. Өлім жазасына кесілген соң, 1965 жылдың мамырында Дамаскіде жұрт алдында дарға асылды. Осы оқиға 1967 жылғы Араб-Израиль соғысы алдында Израиль мен Сирия арасындағы жағдайдың шиеленісуіне себеп болды.
Eliyahu Ben Shaul Cohen (, إيلياهو بن شاؤول كوهين; 6 December 1924 – 18 May 1965) was an Israeli spy. He is best known for his espionage work in Syria between 1961 and 1965, where he developed close relationships with the Syrian political and military hierarchy. Though he was initially successful, his activity became increasingly risky and he expressed a sense of impending danger to Mossad in 1964. A year later, Cohen's true allegiance was uncovered by Syrian intelligence and he was convicted by the Syrian government under pre war martial law. After being sentenced to death, he was publicly hanged in Damascus in May 1965. The incident contributed to the sharp escalation of hostilities between Israel and Syria just before the 1967 Arab–Israeli War.
Ерте өмір
Коэн Египеттің Александрия қаласында Мизрахи еврейлерінің отбасында дүниеге келді. Оның әкесі 1914 жылы Осман империясының Алеппо қаласынан көшіп келген. Иудаизмге берілген Коэн жастық шағында Александрияның бас раввині משה ונטורה (1893–1978) басшылығымен раввин болуды жоспарлаған, бірақ қаланың ешивасы жабылып, оны Каир университетінде жоғары білім алуға итермеледі. Бекзат зионист болғандықтан, ол Израильге Мысыр еврей қауымын эвакуациялауға көмектесті, сонымен қатар Мысыр бойынша Израиль барлау қызметіне көмектесті. Ол бес тілді жетік білген: араб, иврит, ағылшын, француз және испан тілдерін.
Cohen was born in Alexandria, Egypt, to a family of Mizrahi Jews. His father had immigrated from Aleppo in the Ottoman Empire in 1914. Deeply committed to Judaism, Cohen had planned in his youth to become a rabbi with guidance from משה ונטורה (1893–1978), Alexandria's Chief Rabbi, but the city's yeshiva soon closed down, prompting him to pursue higher education at Cairo University. A staunch Zionist, he helped Israel evacuate the Egyptian Jewish community by assisting Israeli intelligence throughout Egypt. He was also fluent in five languages: Arabic, Hebrew, English, French, and Spanish.
Араб-израиль қақтығысының басталуы
Араб-израиль қақтығысымен бірге басталған мұсылман әлемінен еврейлердің көші-қоны басталганда, Коэннің ата-анасы мен үш ағасы 1949 жылы Израильге көшіп кетті, ал ол дипломдық жұмысын аяқтау үшін және Египет еврей қауымы арасындағы сионистік күш-жігерді нығайтуға көмектесу үшін қалып қойды. 1952 жылғы Египет революциясына дейін ол Египет билігі тарапынан ұсталды және тексерілді, олар оның әрекеттеріне күдікпен қарады. Дегенмен, ол 1950-ші жылдар бойында Египетте әртүрлі израильдік жасырын операцияларға қатысып, Египет үкіметі оның "Гошен" операциясына қатысқандығын дәлелдей алмады. Бұл операцияда Израиль үкіметі Египет еврейлерінің көп санын елден жасырын шығарып, Израильге қоныстандырды, бұл Египет үкіметінің қолдауымен еврейге қарсы сезімнің күшеюімен бірге болды. Коэн, сонымен қатар, Египеттің Батыс әлемімен қарым-қатынасын бұзуға тырысқан "Лавон ісі" деп белгілі болған іске қатысқан Египет еврейлеріне де көмектескендігі айтылады. Осы тыңшылар тобының екі мүшесі ұсталып, өлім жазасына кесілді, бірақ Египет үкіметі Коэн мен осы қылмыскерлердің арасында байланыс таба алмады. 1959 жылы ол Надя Маджальдқа (шамамен 1935 жылы туған) үйленді, ол Иракта туған еврей, және Бат-Ямға қоныстанғаннан кейін үш балаға (Софи, Ирит және Шай) ие болды. Осы неке арқылы Коэн Израиль жазушысы Сами Майклдың қайнағасы болды.
At the onset of the Jewish exodus from the Muslim world, which began concurrently with the Arab–Israeli conflict, Cohen's parents and three brothers immigrated to Israel in 1949, but he stayed behind to complete his degree and also to help consolidate Zionist efforts among Egypt's Jewish community. Prior to the 1952 Egyptian Revolution, he was arrested and interrogated by Egyptian authorities, who were becoming suspicious of his activities. Nonetheless, he continued to engage in various Israeli covert efforts in Egypt throughout the 1950s, although the Egyptian government could never prove his involvement in Operation Goshen, by which the Israeli government smuggled a significant number of Egypt's Jews out of the country and resettled them in Israel amidst spiking rates of government backed Egyptian antisemitism. Cohen is also said to have aided Egyptian Jews who were taking part in what would become known as the Lavon Affair, by which Israel sought to sabotage Egypt's relationship with the Western world. Two members of the spy ring were caught and sentenced to death, but the Egyptian government was unable to find a link between Cohen and the perpetrators. In 1959, he married Nadia Majald (born c. 1935), an Iraqi born Jew with whom he would have three children (Sophie, Irit, and Shai) after settling down in Bat Yam. Through this marriage, Cohen became the brother in law of Israeli author Sami Michael.
Мансап
Израиль қорғаныс күштері оны 1957 жылы қабылдап, әскери барлау бөліміне жіберді, онда ол қарсы барлау сарапшысы және аудармашы болды.
The Israel Defense Forces recruited him in 1957 and placed him in military intelligence, where he became a counter intelligence analyst and a translator.
Сириядағы тыңшылық
Оған Сириялық бизнесмен ретінде жалған жеке басын берді, ол Аргентинада тұрғаннан кейін елге оралып жатқандай көрінді. Коэн өзінің жасырындығын орнату үшін 1961 жылы Буэнос-Айреске көшіп барды. Буэнос-Айресте ол араб қауымдастығы арасында жүріп, Сирияның Баас партиясына жұмсауға көп ақшасы бар екенін жариялады. Ол кезде Баас партиясы Сирияда заңсыз болған, бірақ партия 1963 жылы билікті басып алды. Коэн 1962 жылдың ақпанында Камель Амин Табет (كامل أمين ثابت) деген атпен Дамаскқа көшіп барды. Моссад оның Сирияның жоғары саяси және әскери шенділерімен, ықпалды қоғам қайраткерлерімен және дипломатиялық қауымдастықпен қарым-қатынас орнату үшін қолданатын тактиканы мұқият жоспарлады. Коэн оңтүстік шекаралық аймаққа бірнеше рет сапар шегіп, Сириялық бекіністердің суреттері мен сызбаларын ұсынды. Ол сондай-ақ үш қатар бункерлер мен минометтер құрудың құпия жоспарын білді; Израиль қорғаныс күштері тек бір ғана қатарға тап болады деп күткен. Коэн сириялықтардың Иордан өзенінің бастауын бұрып, Израильді су ресурстарынан айыруды жоспарлап отырғанын анықтады және бұл міндетке дайындалған жабдықты "Су соғысы" кезінде жоюға мүмкіндік беретін ақпаратты Израиль күштеріне жеткізді. Коэн тұтқындалғанға дейін жинаған барлау мәліметтері Израильдің алты күндік соғыстағы сәттілігінің маңызды факторы болды деп есептеледі, бірақ кейбір барлау сарапшылары оның Голан биіктіктеріндегі бекіністер туралы берген ақпаратты да жерден және әуеден барлау арқылы алуға болар деген пікірде. 2018 жылы Newsweek журналында Ронен Бергманның "Бірінші соққы беріп, өлтір" кітабынан алынған мақаласында Эли Коэн Сирияда тұрып жатқан деп күдіктенген бұрынғы нацистік шенеунік және Холокост жасаушы Алоис Бруннерді тауып, ақпаратты Израильдің барлау бөліміне жеткізгені, ал кейіннен Бруннерге хат-бомба жібергені айтылады.
He was then given a false identity as a Syrian businessman who was returning to the country after living in Argentina. To establish his cover, Cohen moved to Buenos Aires in 1961. In Buenos Aires he moved among the Arab community, letting it be known he had large amounts of money to put at the disposal of the Syrian Ba'ath Party. At this time the Ba'ath Party was illegal in Syria but the party seized power in 1963. Cohen moved to Damascus in February 1962 under the alias Kamel Amin Thabet (كامل أمين ثابت). Mossad had carefully planned the tactics that he was to use in building relationships with high ranking Syrian politicians, military officials, influential public figures, and the diplomatic community. Cohen made repeated visits to the southern frontier zone, providing photographs and sketches of Syrian positions. He also learned of a secret plan to create three successive lines of bunkers and mortars; the Israel Defense Forces would otherwise have expected to encounter only a single line. Cohen was able to find out that the Syrians planned to divert the Jordan River headwaters in an attempt to deprive Israel of water resources, providing information to Israeli forces that enabled them to destroy the equipment prepared for the task during the "War over Water". It is claimed that the intelligence that Cohen gathered before his arrest was an important factor in Israel's success in the Six Day War, although some intelligence experts have argued that the information he provided about the Golan Heights fortifications was also readily available from ground and aerial reconnaissance. A 2018 article published in Newsweek by Ronen Bergman excerpted from Bergman's book Rise and Kill First, says that Eli Cohen located Alois Brunner, a former Nazi official and Holocaust perpetrator suspected of living in Syria, and relayed the information to an Israeli intelligence unit that subsequently sent letter bombs to Brunner.
Ашылу
1963 жылғы Сирия төңкерісінен кейін, жаңа тағайындалған Сирия барлау қызметінің полковнигі Ахмет Суидани Коэнды ұнатпады және Сирияның Екінші Республикасына жақын адамдарға сенімсіздік танытты. Коэн 1964 жылғы қарашада Израильге жасаған соңғы құпия сапарында Моссадқа ашылып қалудан қорқатынын жеткізді және Сириядағы міндеттемесін тоқтатуға ниеттенгенін мәлімдеді. Сапардың мақсаты барлау ақпаратын жеткізу және үшінші баласының дүниеге келуіне куә болу еді. Дегенмен, Израиль барлау қызметі оны тағы бір рет Сирияға оралуға шақырды. Кету алдында Коэн әйеліне бұл сапардың оның үйіне қайта оралуға дейінгі соңғы сапары болатынын уәде берді. Бірақ сириялықтар оған рұқсат бермеді. Надя Коэн Париждегі Сирия елшілігіне кешірім сұрап жүгінді, бірақ оның өтініші қабылданбады. Коэн 1965 жылғы 15 мамырдағы соңғы хатында: Хафез әл-Ассадтың бұрынғы бюро бастығы Монтир Маосили 2008 жылғы тамызда сириялықтардың оның денесін Израильге әкелуге тыйым салу үшін үш рет жерлегенін мәлімдеді. Сирия билігі отбасының сүйегін қайтару туралы бірнеше рет жасаған өтініштерін қабылдамады. Коэннің ағалары Абрахам мен Морис оның сүйегін қайтару үшін күресті; Морис 2006 жылы қайтыс болды, ал қазір бұл іске Надя жетекшілік етеді. Баспасөз 2018 жылғы 5 шілдеде Коэннің сағаты Сириядан табылып, қайтарылғанын хабарлады. Оның жесірі сағаттың бұрын сатылғанын айтты, ал Моссад оны қолға түсірді. Моссад директоры Йосси Коэн оны Коэн отбасына табыс етті, қазір ол Моссад штаб-пәтерінде қойылған.
Following the 1963 Syrian coup d'état, newly appointed Syrian Intelligence Colonel Ahmed Suidani disliked Cohen and did not trust figures close to the Second Syrian Republic. Cohen expressed fear of discovery to the Mossad on his last secret visit to Israel in November 1964, and he stated that he wished to terminate his assignment in Syria. The purposes of that visit were to pass on intelligence and to enable him to witness the birth of his third child. Despite this, however, Israeli intelligence asked him to return to Syria one more time. Before leaving, Cohen assured his wife it would be his last trip before he returned home permanently. but the Syrians refused. Nadia Cohen attempted to appeal for clemency at the Syrian Embassy in Paris but was turned away. Cohen wrote in his final letter on 15 May 1965:
Monthir Maosily, the former bureau chief of Hafez Al Assad, claimed in August 2008 that the Syrians had buried him three times to stop the remains from being taken back to Israel via a special operation. Syrian authorities have repeatedly denied family requests for the remains. Cohen's brothers Abraham and Maurice led a campaign to return his remains; Maurice died in 2006, and Nadia now leads it. The press announced on 5 July 2018 that Cohen's wristwatch had been retrieved from Syria. His widow mentioned that the watch was up for sale months earlier, and Mossad managed to capture it. Mossad director Yossi Cohen presented it to Cohen's family in a ceremony, and it is currently on display at Mossad headquarters.
Мұра
Коэн Израильдің ұлттық батыры болды, және көптеген көшелер мен елді мекендер оның атымен аталды. 1977 жылы оның ұлының бар-мицвасына премьер-министр Менахем Бегин, қорғаныс министрі Эзер Вейцман, Бас штаб бастығы Мордехай Гур және бірнеше Моссад қызметкерлері қатысты. Иерусалимдегі Герцль тауындағы Жоғалған сарбаздар саябағында Коэнге ескерткіш тас орнатылды. Джон Ши «Мүмкін емес тыңшы» (1987) телефильмінде, ал Саша Барон Коэн «Нетфликс» мини-сериалы «Тыңшы» (2019) фильмінде Коэн рөлін ойнады. Голан биіктіктеріндегі израильдік поселенің аты Элиад, ол оның құрметіне қойылған.
Cohen has become a national hero in Israel, and many streets and neighbourhoods have been named for him. Prime Minister Menachem Begin, Defense Minister Ezer Weizmann, Chief of Staff Mordechai Gur, and several Mossad operatives all attended his son's Bar Mitzvah in 1977. A memorial stone has been erected to Cohen in the Garden of the Missing Soldiers in Mount Herzl, Jerusalem. John Shea played Cohen in the television film The Impossible Spy (1987), and Sacha Baron Cohen played him in the Netflix miniseries The Spy (2019). The Israeli settlement Eliad on the Golan Heights is named after him.