Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Израиль саясаткері (1926–2001)
Israeli politician (1926–2001)
Рехавам Зееви (20 маусым 1926 – 17 қазан 2001) – Израильдің оңшыл ұлтшыл «Моледет» партиясын құрған, негізінен палестиналықтарды толықтай күшпен көшіру арқылы тазартуды жақтаған генерал және саясаткер. Ол Палестинаны азат ету халық фронтының (ПАХФ) Әбу Али Мустафа бригадасының мүшесі Хамди Құранмен, Израильдің ПАХФ Бас хатшысы Әбу Али Мустафаны өлтіруіне жауап ретінде қастандықпен өлтірілді.
Rehavam Ze'evi ( ; 20 June 1926 – 17 October 2001) was an Israeli general and politician who founded the far right nationalist Moledet party, mainly advocating for cleansing of the complete Palestinian population through population transfer. He was assassinated by Hamdi Quran of the Popular Front for the Liberation of Palestine (PFLP) Abu Ali Mustafa Brigades in retaliation for Israel's assassination of Abu Ali Mustafa, the Secretary General of the PFLP.
Өмірбаян
Зейви 1926 жылғы 20 маусымда Иерусалимде, алты буын бойы Иерусалимде тұрған Емин Моше ауданындағы діншіл яһуди отбасында дүниеге келді және колхозда тәрбиеленді. 1942 жылы Пальмахқа қосылып, Израиль мемлекеті құрылғаннан кейін Израиль қорғаныс күштерінде қызмет етті. Жастық шағында Зееви Гиват ХаШлоша мектебінде оқыды. Бір күні түнде ол шашын қырқып, белге сүлгі орап, асханаға кірді. Шашы қырқылып, белге оралған сүлгісі Мохандас Гандиге ұқсатып, оған өмір бойы қадалып қалған Gandhi деген лақап атын сыйлады. Бұл лақап аты Пальмахтағы жасырын күндерінде киген ұзын араб көйлегімен де байланысты. Зейвидің бес баласы болды: Палмах, Саяр, Масада, Цзела және Арава. Палмах сонымен қатар Моледет партиясының мүшесі және партия басшылығы үшін Биньямин Илонмен бәсекелесті.
Ze'evi was born on 20 June 1926 in Jerusalem to a religious Jewish family from the Yemin Moshe neighborhood that had lived in Jerusalem for six generations, and raised on a collective farm. He joined the Palmach in 1942, and served in the Israel Defense Forces after the creation of the State of Israel. During his youth, Ze'evi went to school in Givat HaShlosha. One night he shaved his head, wrapped a towel round his waist and entered the food hall. The shaved head and towel around his waist gave an appearance reminiscent of Mohandas Gandhi and earned him Gandhi as his nickname, which stuck with him for the rest of his life. The nickname is also attributed to a long Arab dress he wore during his underground days in Palmach. Ze'evi had five children, Palmach, Sayar, Masada, Tze'ela and Arava. Palmach is also a member of Moledet and competed with Binyamin Elon for the party's leadership.
Әскери мансап
1948 жылы Рехавам Зейви Израиль қорғаныс күштерінде взвод командирі болды. 1964–1968 жылдары Израиль Бас штабында штаб департаментінің бастығы қызметін атқарды. 1960 жылдардың соңында Зейви терроризмге қарсы элиталық «Саирет Харув» батальонын құрды. Ол кезде Израиль қорғаныс күштерінің Бас штабының бастығы Хаим Бар Лев адам күші мен бюджетті бронетанк бөлімшелеріне жұмсауды бастағандықтан, жаяу әскер күштеріне үлкен кесімдер жасалды. Келесі бес жыл бойы ол Орталық әскери округтің (Еврейше: אלוף פיקוד המרכז) қолбасшысы болды. 1973 жылдың қыркүйегінде зейнеткерлікке шықты, бірақ 1973 жылдың 6 қазанында Йом Киппур соғысы басталғанда қайтадан қатарға қосылды. Израиль қорғаныс күштерінің Бас штабының бастығы Дэвид Элазардың жақын досы болғандықтан, ол Бас штаб бастығының арнайы көмекшісі болып тағайындалды. 1974 жылы генерал-майор (אלוף) шенімен зейнеткерлікке шықты. Зейви тұтқынға алынған немесе хабарсыз жоғалған Израиль сарбаздары туралы қамқорлығымен белгілі болды және ол олардың есімдері жазылған әскери табельді мойнында тағушы еді. 2004 жылы Зейвидің Израиль қорғаныс күштерінде Операциялық басқарма басшысының орынбасары болып жұмыс істеген кезде Сингапур қарулы күштерін құруға жауапты болу үшін таңдалғаны белгілі болды. 1965 жылы құпия сапардан кейін ол сол кездегі полковник-лейтенант Яков (Джек) Елазариді құпия әскери делегациясының басшысы етіп тағайындады, сондай-ақ сол кездегі подполковник יהודה גולן және Сингапур қарулы күштерін оқыту және нығайту үшін басқа Израиль қорғаныс күштерінің офицерлерімен бірге жұмыс істеді. Сингапурда болған кезінде оларды «мексикалықтар» деп атады.
In 1948, Rehavam Ze'evi was a platoon commander in the IDF. In 1964–1968, he served as Chief of the Department of Staff in the Israeli General Staff. In the late 1960s, Ze'evi formed the elite Sayeret Kharuv, an anti terror battalion, at the time when IDF Chief of Staff Haim Bar Lev had begun to focus manpower and budget on armoured tank units, resulting in huge cutbacks in infantry forces. Over the next five years he served as the Commander of the Central Military District (Hebrew: אלוף פיקוד המרכז). He retired in September 1973, but rejoined the army when the Yom Kippur War broke out on 6 October 1973. A close friend of IDF Chief of Staff David Elazar, he was appointed Special Assistant to the Chief of Staff. He retired with the rank of major general (אלוף) in 1974. Ze'evi, known for his concern for Israel's captured or missing soldiers, wore a military identity disc with their names around his neck. It was revealed in 2004 that Ze'evi had been chosen to be responsible for the building of the Singapore Armed Forces at a time when he was deputy head of the Operations Branch in IDF. After a secret visit in 1965, he appointed then Colonel lt=Yaakov (Jack) Elazari to be head of the team of secret military delegation, along with then Lieutenant Colonel יהודה גולן and other IDF officers to train and build up Singapore Armed Forces. They were nicknamed "Mexicans" during their stay in Singapore.
Саяси мансап
1974 жылы Зееви премьер-министр Ицхак Рабиннің үкіметінде терроризмге қарсы күрес жөніндегі кеңесші болды. Келесі жылы ол премьер-министрдің барлау жөніндегі кеңесшісі болды. 1977 жылы Ликуд партиясының Менахем Бегин премьер-министр болған кезде Зееви бұл қызметтен кетті. 1988 жылы Зееви Батыс жағалау мен Газа секторындағы арабтарды көршілес араб елдеріне көшіруді жақтаған Моледет (Отан) партиясын құрды. 1991 жылғы Мадрид конференциясынан кейін Зееви Исхак Шамирдің Ликуд үкіметінен шығып, он жыл бойы оппозицияда болды. Ол 1992–1996 жылдардағы (Ицхак Рабин мен Шимон Перес басқарған) және 1999–2001 жылдардағы (Эхуд Барак) Лейбористік үкіметтермен келіспеді, бірақ 1996–1999 жылдардағы Нетаньяху үкіметін жағымды қабылдады және оны сырттан қолдады. 1999 жылы Моледет Херут – Ұлттық қозғалыс және Ткумамен бірігіп, Ұлттық одақ құрды. 2001 жылы ақпанда Ариэль Шарон сайланғаннан кейін Зееви коалицияға қосылды және Израильдің туризм министрі болып тағайындалды. Израиль Ахмет Саадат Зеевиді өлтіруге бұйрық берді деп мәлімдеді. Оның жерлеу рәсіміне мыңдаған адам қатысты. Төрт қарулы адам – Хамди Құран, Базель әл Асмар, Маджди Рахима Римави және Ахад Олма – Палестина ұлттық билігіне қашып кетті. Израиль Рамалладағы Ясир Арафатты қоршауға алып, күдіктілерді ұстап беруге мәжбүр етті. 2002 жылдың сәуірінде АҚШ күдіктілерді Иерихонға қамауға алу жоспарын ұсынды. Төрт адам Палестинаны азат ету халықтық майданының (ПЖФМ) басшысы Ахмад Саадатпен бірге тұтқындалды. Олар Иерихон түрмесіне қамалып, американдық және британдық күзетшілердің бақылауында болды. 2006 жылдың 14 наурызында американдық және британдық күзетшілер Палестина билігі Израильмен жасалған келісімді сақтамай отыр деп айыптап, түрмеден шықты. Израиль «Жұмыспен қайтару» операциясын бастады, оның барысында Иерихон түрмесіне шабуыл жасап, бесеуін тұтқындады. 2007 жылдың желтоқсанында Хамди Құран Израиль сотында Зейвиді Базель әл Асмармен бірге ПЖФМ мүшесі Маджди Рахима Римавидің нұсқауы бойынша өлтіргенін мойындады. 2007 жылдың тамызында Базель әл Асмар Израиль сотымен кісі өлтіргені үшін айыпталды. 2008 жылдың мамырында ол 45 жылға бас бостандығынан айырылды. 2008 жылдың шілдесінде Израиль соты Маджди Рахима Римавиді қастандық жоспарына қатысқандығы үшін адам өлтіргені үшін айыптады. Үкімге сәйкес, Римави қарулы топқа Зейвидің суретін, ол тұратын қонақүй туралы мәліметтерді және қонақүйдің жоспарын берген. Ол өмір бойы түрмеге кесілді және тағы 80 жылға сотталды. 2008 жылдың желтоқсанында ПЖФМ әскери қанатының басшысы Ахад Олма қастандыққа қатысқандығы үшін 30 жылға сотталды. Ол Израиль басшыларын осы мемлекетті мүмкіндігінше тезірек құруға шақырып, «Израильдің ұзаққа созылған әскери билігі тәртіп пен қауіпсіздікті қамтамасыз ету үшін қабылдануға тиіс объективті шараларға байланысты Батыс жағалау тұрғындары мен Израиль арасындағы жеккөрушілік пен алшақтықты кеңейтеді» деді. Ол бұған өмірді қиындату арқылы қол жеткізуге болады деп сенді, сонда олар соғыс кезінде әскери күш қолдану арқылы немесе араб елдерімен келісім арқылы өздері көшіп кетеді. 1987 жылдың шілдесінде Зееви Тель-Авивтегі форумда өз идеяларын ұсынды, бұл жоспарды ерікті көшіру және арабтармен бейбітшілікке қол жеткізудің жалғыз жолы деп сипаттады. 1990 жылы Ирак Кувейтті басып алғаннан кейін Зееви палестиналықтарды Иордан өзенінің шығыс жағына көшіруді ұсынды, бұл аймақ Ирактың Израильге шабуыл жасауға тырысуына қарсы буферлік аймақ болар еді. Ол армияда қызмет етпеген араб азаматтарының сайлау құқығынан айыруды талап етті. Ол Иордания тарихи тұрғыдан Израильдің Гад, Рубен және Менаше тайпаларына тиесілі деп сенді. Зееви Израиль премьер-министрі Ариэль Шаронды «Палестина билігін жоюға» және ПОҰ басшысы Ясир Арафатты өлтіруге шақырды. Зейвидің өлтірілуінен кейін Моледет партиясының жетекшісі Беньямин Илон Зейвидің арабтарды жек көрмегенін мәлімдеді. Расизмге айыпталғандықтан, Зейвидің ең жақын достарының бірі – мұсылман ізраилдік араб офицері және соғыс батыры Амос Яркони болды. Зейви мен Яркони ИДФ-да бірге жұмыс істеген, ал Яркони қайтыс болғаннан кейін Зейви оны діни себептермен әскери зиратқа жерлемеу туралы шешімді қатты сынады.
In 1974, Ze'evi became consultant on combating terrorism, in the government of Prime Minister Yitzhak Rabin. The following year he became the prime minister's adviser on matters of intelligence. Ze'evi resigned from this position in 1977, when Likud's Menachem Begin became prime minister. In 1988, Ze'evi established the Moledet (Homeland) party advocating the population transfer of Arabs from the West Bank and the Gaza Strip to the neighboring Arab countries. After the Madrid Conference of 1991, Ze'evi withdrew from the Likud government of Yitzhak Shamir, remaining in the opposition for a decade. He disagreed strongly with the Labour governments of 1992–1996 (led by Yitzhak Rabin and Shimon Peres) and 1999–2001 (Ehud Barak), however, he looked favourably on the Netanyahu government of 1996–1999 and supported it from the outside. In 1999, Moledet united with Herut – The National Movement and Tkuma into a single faction – the National Union. Following the election of Ariel Sharon in February 2001, Ze'evi joined the coalition and was appointed Tourism Minister of Israel. Israel alleges that Ahmed Saadat ordered Ze'evi's assassination. Thousands took part in his funeral. The four gunmen, Hamdi Quran, Basel al Asmar, Majdi Rahima Rimawi, and Ahad Olma, fled to the Palestinian National Authority. Israel placed Yasser Arafat under siege in the Ramallah compound to force the handing over of the suspects. In April 2002 the US brokered a plan where the suspects were to be jailed in Jericho instead. The four killers were arrested together with the head of Popular Front for the Liberation of Palestine (PFLP), Ahmad Sa'adat. They were imprisoned in a jail in Jericho and guarded by American and British forces. On 14 March 2006, the American and British guards left the jail, charging that the Palestinian Authority was not adhering to the agreement reached with Israel. Israel then launched Operation Bringing Home the Goods, in which it raided the Jericho prison and seized the five. In December 2007, Hamdi Quran confessed in an Israeli court to assassinating Ze'evi together with Basel al Asmar after being instructed by PFLP member Majdi Rahima Rimawi. In August 2007, Basel al Asmar was convicted of murder by an Israeli court. In May 2008, he was sentenced to 45 years in prison. In July 2008, Majdi Rahima Rimawi was convicted of murder by an Israeli court for his part in planning the assassination. According to the verdict, Rehima was the one who supplied the gunmen with a photo of Ze'evi, details of the hotel in which he would be staying and information on the hotel layout. He was sentenced to life in prison and an additional 80 years. In December 2008, Ahad Olma, head of the PLFP's military wing at the time of the assassination, was sentenced to 30 years in prison for his role in instigating and planning the assassination. He urged Israel's leaders to establish this state as soon as possible, claiming that: "Protracted Israeli military rule will expand the hate and the abyss between the residents of the West Bank and Israel, due to the objective steps that will have to be taken in order to ensure order and security." He believed this could be accomplished by making life difficult, so they would relocate on their own, through use of military force during wartime, or by agreement with Arab nations. In July 1987, Ze'evi presented his ideas at a forum in Tel Aviv, describing the plan as a voluntary transfer and the only way to make peace with the Arabs. After the Iraqi invasion of Kuwait in 1990, Ze'evi proposed transferring Palestinians to the east side of the Jordan River to serve as a buffer zone against any Iraqi attempt to attack Israel. He called for denying the vote to Arab citizens who did not serve in the army. He believed that Jordan historically belonged to the Tribes of Israel – Gad, Reuven, and Menashe. Zeevi urged Israeli Prime Minister Ariel Sharon to "lay waste to the Palestinian Authority" and assassinate PLO leader Yasser Arafat. Binyamin Elon, leader of the Moledet party after Ze'evi's murder, maintains that Ze'evi did not hate Arabs. Despite being accused of racism, one of Ze'evi's closest friends was the Muslim Israeli Arab officer and war hero Amos Yarkoni. Ze'evi and Yarkoni had worked together in the IDF, and after Yarkoni's death Ze'evi loudly criticised the decision not to bury him in a military cemetery for halakhic reasons.
Дау
1975 жылы кейін Израильдің премьер-министрі болған Эхуд Ольмерт Зейвиді ұйымдасқан қылмыс жасаған адамдарды қорғады деп айыптады. Зейви Ольмертті артық айыптады деп сотқа берді, бірақ сотта жеңіліске ұшырады. 1991 жылдың қыркүйегінде, Портфелі жоқ министр болып қызмет еткен кезде, ол АҚШ президенті Джордж Бушті "антисемит" деп атады. 1997 жылы ол АҚШ-тың Израильдегі елшісі Мартин Индикті "yehudon" (иврит тілінде "жаман еврей") деп атады және оны жұдырықпен ұрысуға шақырды. Индик оған "ит баласы" деп жауап берді. 2016 жылы телеарнадағы жаңалықтар бағдарламасында Зейвидің қарусыз бедуиндерді өлтіргені, журналисті өлтіруге қастандық жасағаны және өзінің бағынышындағы әскерге зорлық көрсеткені туралы айыптаулар таралды. Бұл жариялымнан кейін марқұм министрді құрметтейтін бағдарламаларға мемлекеттік қаржыландыруды тоқтату туралы талаптар көтерілді.
In 1975, Ehud Olmert, later Prime Minister of Israel, accused Ze'evi of protecting organized crime figures. Ze'evi sued Olmert for libel but lost the case. In September 1991, while serving as Minister without Portfolio, he called then US President George H. W. Bush an "anti Semite." In 1997, he called then US Ambassador to Israel, Martin Indyk a "yehudon" (Hebrew for "Jewboy") and challenged him to a fistfight. Indyk responded by calling him a "son of a bitch". A report in 2016 by a television news magazine aired allegations that Ze'evi killed unarmed Bedouins, conspired in an attempted murder of a reporter, and raped a soldier under his command. The publication drew calls for an end to government funding for programs that honor the late minister.
Мұра және еске алу
2005 жылдың шілдесінде Кнессет Зейвитің есін сақтау үшін заң қабылдады. 90-шы тас жол оның құрметіне Ганди жолы деп өзгертілді. Эйлат қаласының серуендеу жолы оның атымен аталып, сондай-ақ оның толық мөлшеріндегі мүсіні де орнатылды. Мерхав Ам қауымдық елді мекені мен Батыс жағалаудағы Маале Рехавам елді мекені де оның есімін иеленді.
In July 2005, the Knesset passed a law to commemorate Ze'evi's memory. Route 90 was renamed Gandi's Road in his honor. Eilat's promenade was named for him and there is a life size statue of him there as well. The community settlement of Merhav Am and the West Bank settlement Ma'ale Rehav'am also bear his name.