Кіріспе
Эдмундстон – Канаданың Нью-Брансуик провинциясындағы Мадаваска округінде орналасқан қала. 1850 жылы құрылған, 2021 жылғы мәліметтер бойынша халқы 16 437 адамды құрады. 2023 жылдың 1 қаңтарында Эдмундстон Ривиер-Верте ауылымен және екі жергілікті сервистік округтің бөліктерімен біріктірілді; жаңа санақ деректері әлі жарияланбаған.
Edmundston ('/ɛ//d//m//ə//n//d//s//t//ə//n/) is a city in Madawaska County, New Brunswick, Canada. Established in 1850, it had a population of 16,437 as of 2021. On January 1, 2023, Edmundston amalgamated with the village of Rivière Verte and parts of two local service districts; revised census figures have not been released.
Тарих
Ерте отаршылдық кезеңде бұл аймақ маусымдық көші-қон кезінде Малисет (Волостокиик) ұлтының кемпі және кездесу орны болды. XVIII ғасырдың ортасынан соңына дейін Мадаваскада ең ірі Малисет ауылдарының бірі құрылды және ол басқа Вабанаки халықтары үшін паналасқан орынға айналды. Малисет ауылы бастапқыда Мадаваска және Сент-Джон өзендерінің қосылған жеріндегі сарқыраманың жанында орналасқан еді. Қазіргі уақытта Эдмундстон қаласы федералды индей резерватымен (Сент-Базиль 10 / Мадаваска Малисет Бірінші Ұлысы) қоршалған. Бастапқыда Мадаваска өзені Сент-Джон өзеніне құятын жердегі сарқырамаға сілтеме жасай отырып, Петит-Солт (Кішкентай Сарқырама) деп аталды. Елді мекен 1851 жылы 1848 жылдан 1854 жылға дейін Нью-Брансуик губернаторы, ал 1854 жылдан 1861 жылға дейін Канаданың генерал-губернаторы болған сэр Эдмунд Уокер Хедтің құрметіне Эдмундстон деп қайта аталды. Бастапқыда шағын орман шаруашылығы қонысы болған Эдмундстонның өсуі көбінесе қаланың стратегиялық орналасуымен байланысты.
Арусток соғысы және "Мадаваска республикасы"
Бұл аймақ 1839 жылғы Арустук соғысының орталығы болды, ол АҚШ пен сол кездегі Британдық Солтүстік Америка арасындағы шекара сызықтары үшін болған қақтығыс. Бастапқыда Мэн штаты мен Нью-Брансуик колониясы арасындағы келіспеушілікке шектелген дау, ақырында Вашингтондағы АҚШ үкіметі мен Квебек қаласындағы, Канаданың генерал-губернаторының резиденциясы Британдық колониялық әкімшілігіне дейін тарады, ол Британдық Солтүстік Американың барлығына жоғары билікке ие болды, соның ішінде Нью-Брансуикке де. Осы халықаралық қақтығыстан кейін, америкалықтардың шабуылына қарсы күту үшін шағын бекініс (Фортин-дю-Пти-Солт) салынды, ол жақын маңдағы Канададағы (қазіргі Квебек) Форт-Ингалл (қазіргі Кабано) қаласындағы әлдеқайда үлкен бекініске көмекші болды. Даудың бастауындағы маңызды тұлғалардың бірі – американдық туған өнеркәсіпші, «полковник» Джон Бейкер болды, ол Сент-Джон өзенінің шығыс жағалауында ағаш кесу фабрикаларын және басқа да ағаш өңдеумен байланысты өнеркәсіптерді құрды. Бұл аймақ британдықтардың иелігінде болды, ал Бейкер оның Мэн штатының бөлігі деп жариялануын қалады, себебі ол өте ұлтшыл америкалық еді. Конфликттен кейін қол қойылған келісім шарты Бейкердің мүлігін британдық жерде қалдырды және АҚШ үкіметі осы шешімге қарсы тұруға қолдау көрсетпеді. Сондықтан Бейкер өзінің кәсіпорындарын өзен арғы бетіне, американдық жаққа көшіру немесе британдық билікті қабылдау дилеммасына тап болды. Екеуін де істегісі келмеген Бейкер бұл аймақты «Мадаваска Республикасы» деп жариялап, тәуелсіз мемлекет деп мәлімдеді және өзін мемлекет басшысы деп жариялады, бұл жергілікті, негізінен француз тілінде сөйлейтін, бірақ тәуелсіз ойлы халықтың басым көпшілігімен қолдау тапты. «Республика» ешқашан мойындалмады және заңды түрде өмірге келген жоқ, бірақ осы идея шекараның екі жағындағы, канадалық және американдық франкофондық Брайон тұрғындары арасында осы күнге дейін танымал, олар осы аймақты Мадаваска Республикасы деп атайды, ал Эдмундстон қаласының әрбір мэрі «Мадаваска Республикасының президенті» атағын алады. Бейкердің әйелі, Софи Райс, Республиканың «бүркіт» туын жасады, ол әлі де қолданыста және аймақта жиі кездеседі.
Құрастыру
1998 жылы Эдмундстон, Сент-Базиль, Сент-Жак және Веррет бірігіп, Эдмундстон қаласын құрады. 2023 жылы Эдмундстон тағы кеңейді, оған Ривьер-Вер және іргелес жергілікті қызмет көрсету аудандарының бір бөлігі кірді. Эдмундстонның 2005 жылғы шаруашылықтың орташа табысы 42 551 долларды құрады, бұл Нью-Брансуик провинциясының 45 194 долларлық орташа көрсеткішіндей емес.
Ұлты
Маритимде тұратын көптеген франкофондардан өзгеше, Эдмундстон аймағында тұратын адамдардың көпшілігі статистикалық мақсаттардан басқа өздерін акадиялықтар деп санамайды. Олардың көпшілігі бастапқыда Төменгі Канададан (қазіргі Квебек) келген француз канадалықтарының ұрпақтары, 1820-1920 жылдар аралығында аймаққа қоныстану үшін бірнеше ирланд иммигранттарымен бірге келген және одан бұрын келген акадиялықтардың шағын тобын сіңіріп алған. Мұраларына қарамастан, олар өздерін квебектіктер деп санамайды, себебі Квебекке тән саяси мәселелер оларды қызықтырмайды. Аймақ тұрғындары ерекше жергілікті акцентпен сөйлейді, оған "l'accent brayon" деп атайды. + Эдмундстон қаласындағы панэтностық топтар (2001–2021) Панэтностық топ20212016201120062001 Сан (Халық саны) % (Пайыз) Сан (Халық саны) % (Пайыз) Сан (Халық саны) % (Пайыз) Сан (Халық саны) % (Пайыз) Сан (Халық саны) % (Пайыз) Еуропалық 14 280 93,61 14 875 94,75 14 995 97,85 15 910 97,67 16 465 97,60 Түпкілікті халық 380 2,49 430 2,74 200 1,31 220 1,35 230 1,36 Африкалық 320 2,10 160 1,02 30 0,20 45 0,28 45 0,27 Таяу Шығыс 135 0,88 105 0,67 15 0,10 10 0,06 0 0,00 Оңтүстік-Шығыс Азиялық 50 0,33 50 0,32 20 0,13 10 0,06 15 0,09 Оңтүстік Азиялық 35 0,23 25 0,16 45 0,29 10 0,06 80 0,47 Латын Америкалық 20 0,13 10 0,06 0 0,00 20 0,12 0 0,00 Шығыс Азиялық 15 0,10 60 0,38 0 0,00 25 0,15 30 0,18 Басқа/аралас 0 0,00 10 0,06 0 0,00 45 0,28 10 0,06 Барлық жауаптар 15 255 92,81 15 700 94,69 15 325 95,59 16 290 97,88 16 870 97,10 Барлық халық саны 16 437 100,00 16 580 100,00 16 032 100,00 16 643 100,00 17 373 100,00
Климат
Эдмундстон ылғалды континенталды климатқа ие (Кёппен климаттық жіктелімі Dfb). Эдмундстонда тіркелген ең жоғары температура 1919 жылдың 3 маусымында болды. Ең төменгі температура 2009 жылдың 16 қаңтарында тіркелді.
Экономика
Эдмундстон – ауылдық қала, экономикасы Сент-Джон өзенінің қағаз өнеркәсібіне негізделген. Бұл өзен тарихи тұрғыдан диірмендерді сумен қамтамасыз етіп келген, сондай-ақ жоғарыдағы орманнан ағаш ағызылып әкелінетін бағыт болған. Өзен қазір де қағаз өндірісі үшін сумен қамтамасыз етеді, бірақ қоршаған ортаға қатысты алаңдаушылықтар целлюлозаны автомобиль және теміржол арқылы жеткізуге ынталандырып отыр. Орман шаруашылығы – қаланың маңызды салаларының бірі, маңында бірнеше пилорамалар мен қағаз фабрикалары бар, олардың ең ірісі – Твин Риверс целлюлоза фабрикасы, бұрын Фрейзер Паперс компаниясына тиесілі болған, қазір Норбордқа тиесілі (1998 жылы Noranda Forest, 2004 жылы Nexfor арқылы). Эдмундстон целлюлоза комбинаты Мэн штатының Мадаваска қаласындағы Сент-Джон өзенінің арғы бетінде орналасқан Твин Риверс қағаз фабрикасымен байланысты, олардың арасында сұйытылған целлюлоза қоспасы құбыр арқылы тасымалданады. Целлюлоза екі объектінің арасындағы 1,6 шақырымдық жоғары қысымды құбыр арқылы шекарадан өткізіліп, Мадаваскада қағазға айналдырылады. Мадаваска фабрикасы жоғары сапалы қағаз өндірісіне мамандандырылған. Қала экономикасы шекаралық саудаға өте тәуелді, сондықтан Эдмундстон және оның кіші қаласы Мадаваска тұрғындары тарапынан көптеген жағдайларда біртұтас экономикалық бірлік ретінде қарастырылады. Pattison Sign компаниясына тиесілі жарықтандыру және пластик өндірісі де қала экономикасы үшін маңызды. Эдмундстонда пластикалық асхана құралдарын шығаратын IPL компаниясының зауыты бар. Қала – аймақтық аурухананың орналасқан жері. Эдмундстонда француз тіліндегі Монктон университетінің кампусы бар. Жаңа Брансуик қоғамдық колледждер жүйесінің кампусы да Эдмундстонда орналасқан.
Өнер және мәдениет
Әр маусымда Эдмундстонда Эдмундстон джаз және блюз фестивалі (Festival Jazz et Blues d'Edmundston) өтеді. Әр жылдың тамыз айында Эдмундстонда Фоир Брайон (Foire Brayonne) деп аталатын ірі мәдени фестиваль ұйымдастырылады. Бұл фестиваль Квебек провинциясының шығысында Канадада өткізілетін ең ірі француз тіліндегі фестивальдердің бірі. Нотр-Дам-де-Сет-Дулер шіркеуінің үш мануалды Касавант нео-барокколық механикалық құбырлы органы, керемет дыбыс беруші зал ішінде орналасқан, Канададағы ең үздік құбырлы органның бірі болып саналады.
Спорт
2017 жылдан бері Эдмундстон қаласында Maritime Junior A хоккей лигасының «Эдмундстон Blizzard» командасы орналасқан, олар өз үй ойындарын «Centre Jean Daigle» орталығында өткізеді.
Үкімет
Мадаваска—Рестигуш федералды сайлау округінің депутаты Рене Арсено мен Эдмундстон-Мадаваска орталығы провинциялық сайлау округінің заң шығарушы жиналысының депутаты (Жан Клод Д’Амур) кеңселерi Эдмундстон қаласының орталық бөлігінде орналасқан, ал Мадаваска-Лес-Лакс-Эдмундстон провинциялық сайлау округінің депутаты (Франсин Лэндри) кеңсесі Эдмундстонда орналасқан.
Көлік инфрақұрылымы
Эдмундстонға Нью-Брансуик облысының 2-бағыты, төрт қатарлы, кез келген ауа райында пайдалануға болатын бөлінген тас жол және Сент-Джон өзенінің ар жағынан АҚШ-тың 1-бағыты келіп қызмет көрсетеді. Эдмундстонның солтүстігінде 17 шақырым жерде жалпы авиациялық көлікке қызмет ететін муниципалды әуежай орналасқан. Транс-Канада жолы Эдмундстон қаласынан өтеді, Нью-Брансуик темір жолы тоқтатылғаннан кейін жаяу және велосипед жолына айналдырылған.
Білім
Қалада екі франкофондық K 8 мектебі, бір англофондық K 12 мектебі, франкофондық жоғары мектеп, Колледж коммунитут дю Новый Брансуикке филиалы бар колледж кампусы және Университет де Монктонға филиалы бар университет кампусы бар.