Кіріспе

Нью-Йорк қаласындағы ойын-сауық орны

Радио Сити музыка залы – Нью-Йорк қаласының Манхэттен ауданындағы Рокфеллер орталығында, 1260 Америка даңғылында орналасқан ойын-сауық және театр. "Ұлттың көрнекілігі" деген лақап атымен танымал бұл зал "Рокетс" тобының штаб-квартирасы болып табылады. Радио Сити музыка залын Эдвард Дюрелл Стоун мен Дональд Дески арт-деко стилінде жобалаған. Бұл зал бастапқыда Метрополитен опера үйі үшін арналған жерге салынған, алайда 1929 жылы опера үйінің құрылысы тоқтатылды. Ол 1932 жылдың 27 желтоқсанында Рокфеллер орталығының құрылысы аясында ашылды. 5960 орындық Музыка залы Рокфеллер орталығының "Радио Сити" бөлігінде салынған екі залдың ішіндегі үлкені болды, екіншісі – Орталық театр. "Радио Сити" атауы тек Музыка залына қатысты қолданылды. 1970 жылдарға дейін ол үлкен сәттілікке ие болды, бірақ келушілер азайғаннан кейін театр банкротқа жақын қалды. 1978 жылдың мамыр айында Радио Сити Нью-Йорк қаласының тарихи ескерткіші деп жарияланды, содан кейін ол қайта жаңартылып, жұмысын жалғастыруға рұқсат берілді. 1999 жылы театр кең ауқымды жөндеуден өтті. Радио Ситидің төрт қабаттан тұратын залы ашылған кезде әлемдегі ең ірісі болды. Театр әртүрлі өнер туындыларын да қамтиды. Радио Сити бастапқыда сахналық қойылымдар өткізу үшін жоспарланған болса да, ашылғаннан кейін бір жыл ішінде кино сарайына айналдырылды, 1970 жылдарға дейін фильмдер мен сахналық қойылымдар форматында өнер көрсетілді және бірнеше фильмдердің тұсаукесері осы жерде өтті. 20-шы ғасырдың соңы мен 21-шы ғасырдың басында ол негізінен концерттер, соның ішінде жетекші поп және рок музыканттарының өнерлерімен қатар, "Радио Сити Рождестволық тамашасы" сияқты сахналық қойылымдар ұйымдастырылды. Музыка залы сондай-ақ Грэмми, Тони, Күндізгі Эмми сыйлықтары, MTV бейне музыкалық сыйлықтары және NFL драфты сияқты телеарнада көрсетілген іс-шараларды, сондай-ақ университеттердің бітіру кештерін қабылдады.

Жоспарлау

Рокфеллер орталығы 1932 және 1940 жылдар аралығында Джон Д. Рокфеллер кіші Колумбия университетінен жалға алған жерде салынды. Рокфеллер орталығының орнына бастапқыда Метрополитен операсының жаңа опера театры орналасуы жоспарланған. 1928 жылы Бенджамин Вистар Моррис және дизайнер Джозеф Урбан театрдың жобаларын жасау үшін шақырылды. Жаңа ғимарат операға өз күшімен қаржыландыруға тым қымбат болды және оған демеушілік қажет еді; жоба ақыры Джон Д. Рокфеллер кішінің қолдауын алды. 1929 жылдың желтоқсанында жоспарланған опера театры түрлі мәселелерге байланысты тоқтатылды, бірақ Рокфеллер RCA компаниясымен Рокфеллер орталығын төрт театрлы бұқаралық ақпарат орталығы ретінде дамыту туралы келісім жасады. Кейін бұл жоба екі театрға дейін қысқартылды. 1930 жылы қаланың кинотеатр индустриясын билеуімен танылған, табысты театр операторы Самуэль Рокси Ротфель орталықтың кеңесші кеңесіне қосылды. Ол екі театр салуды ұсынды: солтүстік бөлікте 6200 орындық үлкен варьете "Халықаралық музыка залы" және оңтүстік бөлікте 3500 орындық "RKO Roxy" кинотеатры. Бұл театрлардың идеясы Роксидің 50-ші көшедегі 5920 орындық "Roxy Theatre" кеңейту әрекетінің сәтсіз аяқталуынан туындады. Музыка залына кіру құны бір адам үшін 2 доллар болды. Рокси сондай-ақ екі театрдың арасындағы биік жаяу жол салуды жоспарлады, бірақ бұл жоба ешбір ресми жобада жарияланбады.

Жобалау процесі

1931 жылдың қыркүйегінде NBC менеджерлері мен архитекторлары тобы өнерпаздарды табу және театр дизайнын зерттеу үшін Еуропаға сапар шекті. Бірақ, бұл топ Radio City театрлары үшін пайдалануға болатын ерекше сәулеттік элементтерді таба алмады. Дегенмен, Роксидің досы Питер Кларк еуропалықтарға қарағанда ұсынылып отырған театрларға одан да инновациялық дизайн ұсынды. Роксиде Музыкалық залға қатысты дизайндық талаптардың тізімі болды. Біріншіден, ол театрдың үлкен балконы немесе опера үйлеріндегідей бір-біріне қарама-қарсы орналасқан қатарлы орындықтары болмасын деді. Бір ұсыныста "қатты терең балкон" және артындағы оркестрден көріністі бұзбайтын, көбірек кеңістігі бар екінші балкон қарастырылды. Соның салдарынан, соңғы жоспарда артқы қабырғадан тіреліп тұрған үш қабатты балкондар қолданылды. Екіншіден, Рокси сахнаның үш бөліктен тұратын орталық бөлігі болуын қалады, осылай декорацияларды оңай ауыстыруға болады. Рокси театрдың сәтті болуына сенгендіктен, орындықтарды қызыл түспен жасауды және заманауи пікірге сәйкес, овал пішіндес залдың акустикалық қасиеттері жақсырақ болатынын ескере отырып, залды овал пішіндес етуді тіледі. Соңында, ол Рокси театрынан үлкен болу үшін Музыкалық залда кемінде 6201 орындық салуды қалады. Бар болғаны 5960 орындық болды, бірақ Рокси лифттердегі орындықтарды, оркестр алдындағы орындықтарды және гримеркадағы орындықтарды қосып, дәл 6201 орындық санады. Рокси театрға "жақын" сезім беретін дизайнды да қалады. Архитектор Генри Хофмайстердің айтуынша, үлкен зал болғанда тік көлбеу стадиондық орындықтардың бір деңгейі қолданылуы мүмкін еді, сондай-ақ, театрлық мақалды келтірді: "Өнерпаздан бөлінген үй тұра алмайды". Роксидің дизайндық ерекшеліктеріне қатысты нақты талаптарына қарамастан, Музыкалық залының жалпы дизайнын Рокфеллер орталығының қалған бөлігін жобалаған архитектуралық консорциум – Associated Architects анықтады. Музыкалық зал Рокфеллер орталығы кешенінің солтүстік-батыс бұрышында, 1270 Алтыншы даңғылдың кеңсе ғимаратының түбінде орналасуы керек еді; театрдың артқы қабырғасы жоғарыдағы кеңселерді қолдауы тиіс болды. Радио Сити Музыкалық залын архитектор Эдвард Дюрелл Стоун және интерьер дизайнері Дональд Дески арт-деко стилінде жобалады. Стоун Рокфеллер орталығының басқа барлық ғимараттары сияқты фасад үшін Индиана әктасын қолданды, бірақ ол бірнеше ерекше элементтерді де қосты. Театрдың аты жазылған үш 90 фут (27 метр) тақта фасадына орнатылды, ал 50 және 51-ші көшелерге қараған қабырғаларға күрделі безендірілген өрттен қашу баспалдақтары орнатылды. Ішінде Стоун үлкен баспалдақ, балкондар және айналар бар 50 метрлік үлкен вестибюль жобалады және Эзра Винтерге вестибюль қабырғасындағы "Мәңгілік жастық қайнар көзіне ізденіс" атты суретін салуға тапсырыс берді. Дески бұл арада Музыкалық залының интерьерін жобалау конкурсының бір бөлігі ретінде таңдалды. Ол Винтердің суретін "құдайға сыймас" деп атады және интерьер мен экстерьерді одан да жаман деп санады. Музыкалық залын қабылдауға лайықты ету үшін Дески театрға арналған ерекше мата мен жиһазды жобалады. Дескидің жоспары 35 ұсыныстың ішінде ең жақсысы деп танылды және ол интерьер дизайнында рококо стилін қолданды.

Атау және құрастыру

Халықаралық музыка залы "Радио Сити музыка залы" деп аталатын театрға айналды. "Радио Сити" және "Радио Сити музыка залы" аттары кешеннің алғашқы арендаторларының бірі – Америка радио корпорациясынан (RCA) шыққан, ол Рокфеллер орталығының батыс жағында "Радио Сити" деп аталатын бұқаралық ақпарат орталығын құруды жоспарлаған. Уақыт өте келе "Радио Сити" атауы кешеннің барлық бөлігін сипаттаудан бастап, тек кешеннің батыс бөлігін ғана білдіретін болды. 1937 жылға қарай "Радио Сити музыка залы" кешеннің осы атты сақтап қалған жалғыз бөлігіне айналды, ал "Радио Сити" атауы театрды қысқаша атау ретінде қолданылатын болды. "Радио Сити музыка залының" құрылысы 1931 жылдың желтоқсанында басталды, ал 1932 жылдың тамызында құрылысы аяқталды. Оның құрылысы сол кезде көптеген рекордтарды орнатты, оның ішінде мыс сымның және 322 километрлік латунь құбырлардың қолданылуы да бар. 1932 жылдың қарашасында Рассел Маркерттің "Roxyettes" (кейін "Rockettes" деп аталған) би тобы "Roxy" театрын тастап, "Радио Ситиге" көшетінін жариялады. Осы уақытқа дейін Рокси жыл соңында өтетін театрдың ашылуына дайындық үшін музыкалық қойылымдарды қосумен айналысып жатқан.

Ашылу

Радио Сити музыка залы 1932 жылғы 27 желтоқсанда Рэй Болгер, Ронни Мэнсфилд, Док Рокуэлл, Марта Грэм, The Mirthquakers, The Tuskegee Choir және Патриция Боуман сияқты артистерді қамтитын әсем сахналық қойылыммен ашылды. Ашылу жоғары сапалы әртүрлі ойын-сауықтарды қайта жандандыруды көздеген. Дегенмен, Радио Ситидің ашылу бағдарламасы сәтсіз аяқталды, себебі бағдарлама тым ұзаққа созылды – кешкі сағат 8-ден ертеңгі сағат 2-ге дейін. Әлемдегі ең үлкен сахнаға көптеген артистер тығылып, әрбір жеке өнер иесінің өнері зәулім залдың кеңдігінде жоғалып кетті. Премьера барысында көрермендердің, оның ішінде Джон Рокфеллер кішінің өзі, фойеде күтіп отырды немесе ерте кетіп қалды. Кейбір журналистер, премьера туралы рецензия жазуға міндеттелгендер, оқиғаның соңына дейін күте алмады және болжам жасауға мәжбүр болды. Рецензиялар ашудан бастап, көңіл көтеріңкізгенге дейін әртүрлі болды. Кино тарихшысы Терри Рамсей былай деп жазды: "Егер Радио Сити музыка залының орындықтарының саны дәл 6200 болса, онда алғашқы қойылымдағы 6199 адам әлемдегі ең жақсы 'бюсттың' ашылуына куә болған болуы керек". Декоратор Роберт Эдмонд Джонс көңілі толмағандықтан жұмысынан кетіп, Грэм жұмыстан босатылды. Өнер көрсетулерге қатысты жағымсыз пікірлерге қарамастан, театрдың дизайнына жоғары баға берілді. Бір рецензент былай деді: "Жаңа Музыка залына артистердің қажеті жоқ, оның ғажайып сұлулығы мен жайлылығы ең ашкөз көрермендерді де қуантуға жеткілікті".

Кинотеатрға айналдыру

Радио Ситидің тікелей эфирдегі шоуларға қатысты бастапқы саясаты нашар қабылданып, ашылғаннан кейін екі апта өткен соң, менеджерлер театрдың Рокси жетілдірген әсем сахналық қойылымдармен бірге көркем фильмдер көрсетуге көшетінін хабарлады. Бұл жаңалық театр жабылады деген жалған әңгімелер тараған кезде жарияланды. Сол жылы бір сыншы Музыка залының «жобаның басындағы үлкен дәстүрді жалғастырып келе жатқан жалғыз орын» екенін айтты. Уильям Г. Ван Шмус сол наурыз айында театрдың басқарушы директоры болып тағайындалды, бірақ ол бұрын ешқашан театр басқармаған еді. Театрдың алғашқы жылында билет бағасы күндіз 40 цент, ал түнінде 88 цент болды. Радио Сити RKO Radio Studio фильмдерінің премьералық көрсетілімдері үшін танымал орынға айналды, ал 1933 жылы «Топаз» RKO-ның алғашқы фильмі болды. Радио Сити Музыка залында «Кинг Конг» (1933), «Тиффанидегі таңғы ас» (1961), «Құстарды өлтіруге болмайды» (1962), «Мэри Поппинс» (1964), «Ормандағы кітап» (1967) және «Арыстан король» (1994) сияқты фильмдердің премьерасы өтті. «Нью-Йорк Дейли Ньюс» газеті бұл театр барлығы 650-ден астам фильмнің тұсаукесерін өткізгенін жазды. Театрдың өркендеген кезеңінде күн сайын төрт толық қойылым көрсетілді.

1930-1950 жылдар

1933 жылдан бастап Радио-Ситиде кино көрсетілімдерімен қатар католиктер, протестанттар және яһудилер үшін қасиетті сағаттар өткізілді. Театр 1934 жылдың мамыр айында опералық қойылымдармен тәжірибе жүргізе бастады. Қойылымдардың үлкен сұранысқа ие болуына байланысты Ван Шмус күніне төрт рет қойылатын опералық спектакльдерді шығаруды шешті. Радио-Ситидегі алғашқы фильмдердің қатарында үш түсті Technicolor технологиясы қолданылған «Беки Шарп» (1935) фильмі, 1936 жылғы «Шоу-бот» мюзиклының экранды нұсқасы және Уолт Диснейдің алғашқы толық метражды анимациялық фильмі «Аққарлық және жеті нан» (1937) болды. Театр ұйымдастырған кинодан басқа шараларға жарық беру тарихы туралы сахналық қойылым және Қызыл Крестке көмек көрсету акциясы кірді. 1937 жылдың қаңтарына дейін өткен төрт жылдың ішінде театрды 25 миллионнан астам адам тамашалап, кіру ақысы ретінде 17,5 миллион доллар төленді. 1940 жылдан бастап Радио-Ситиде Пасхалық құлшылық өтіле бастады. Келесі жылы театр «Нью-Йорктегі ең әсем қайырымдастық шарасы» деп аталған Екінші дүниежүзілік соғысқа арналған қайырымдастық концертін өткізді. Ван Шмус 1942 жылдың қаңтарында қайтыс болғаннан кейін, Радио-Ситиде «Филадельфиялық әңгіме» (1940), «Санни» (1941), «Шешім алқабы» (1945) және «Кейінгі Джордж Эйпли» (1947) сияқты фильмдер көрсетілді. Театрдың Рождестволық қойылымына билет алу үшін ұзын кезектің тізімі көше бойын қамтыды. Rockettes би тобы мен 60 мүшелі оркестр көптеген тікелей эфирдегі қойылымдарға сүйемелдеді. Театрдың ашылуынан бастап оркестрін басқарған Эрнё Рапее 1945 жылы қайтыс болғанға дейін осы лауазымда қалды. Радио-Сити күн сайын жұмыс істеді, бірақ кейде күнінің бір бөлігінде уақытша жабылатын. Мысалы, 1945 жылы АҚШ президенті Франклин Д. Рузвельт қайтыс болғаннан кейін және келесі жылы отын тапшылығы болған кезде театр жартылай жабылды. Александр Смолленс 1947 жылы театрдың музыкалық директоры болды, ал Реймонд Пейдж үш жылдан кейін осы лауазымды иеленді. 1953 жылдың ортасында театрдың дыбыс жүйесі жаңартылып, қосымша үзіліссіз 3D фильмдерді көрсетуге мүмкіндік берді. 1958 жылы Радио-Сити өзінің ішкі ерлер хорын таратып, оның орнына әлемнің түкпір-түкпірінен хор ұйымдарын шақырды. Театр 1953 жылдан 1959 жылға дейін Big Brothers Inc. ұйымы үшін қайырымдастық кештерін өткізді. Келесі он жылдық бойы Радио-Сити қаланың экономикалық, бизнес және ойын-сауық салаларының жағдайына қарамастан табысты жұмыс істеді. Paramount және Roxy сияқты басқа театрлар жабылған кезде де ол ашық қалды. Радио-Сити директоры Рассел В. Даулинг басқаратын комитет театрдың тікелей эфирдегі қойылымдарын және басқа да шараларын іріктеді.

1960 және 1970 жылдар

1962 жылы 30 жылдығында Радио Ситиге барлығы 200 миллионға жуық көрермен келді, бұл сол кездегі АҚШ халқынан асып түсті. Театрға дейін 532 көркем фильм көрсетілген, ең көп қатысқан актер – 25 фильмде ойнаған Кэри Грант. 1963 жылы қуат үзілуіне қауп бар деген сыбыспен Радио Сити уақытша жабылды, ал тарихындағы толық жабылу 1963 жылғы 26 қарашада Джон Ф. Кеннединің қазасынан кейін болды. Орындықтар мен едендер үнемі тазаланса да, қабырғалар мен төбелер ешқашан мұқият тазаланбаған, нәтижесінде қалың топырақ жиналған. 1965 жылғы 8 наурызда «Жақын жүрек» фильмімен қайта ашылды. Түнде театрдың аспаптарына жөндеу жұмыстары жүргізілді. Сондай-ақ 1965 жылы Реймонд Пейдждің қайтысынан кейін Уилл Ирвин мен Рейберн Райт театрдың музыкалық директорлары болып тағайындалды. Рассел В. Даунинг 1966 жылы Радио Сити президенті қызметінен зейнеткерлікке шықты, оның орнына Джеймс Ф. Гулд келді. Музыкалық залының президенті ретінде Гулд 1973 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін рок-концерттер мен күрес кездесулері сияқты іс-шараларды қосып, бағдарламасын кеңейтті. 1967 жылғы қаңтарда, жаңғыртудан кейін екі жылдан аспағанда, Радио Ситиге 200 миллионыншы келуші келді. 1969 жылға қарай Нью-Йоркке туризм азайды, бұл театрқа келушілерге әсер етті. Тіпті 1970-ші жылдардың басында Радио Ситиге жылына бес миллион адам келді, бұл Эмпайр Стейт ғимараты мен Азаттық мүсініне қарағанда көп. Дегенмен, субтитрлі шетелдік фильмдердің көбеюі Радио Ситиге келушілердің санын азайтты. Фильмдерді таратудағы өзгерістер көптеген фильмдерге эксклюзивті шарттар жасауды қиындатты, бұл Radio City менеджерлерін қайта көрсетілімдерге мәжбүр етті. Радио Сити тек отбасылық фильмдерді көрсетуді қалағандықтан, фильмдерді таңдау мүмкіндігі шектелді. Нәтижесінде, «Қытай кварталы», «Жалынды атқыштар» және «Құда әкесі» ІІ бөлімі сияқты танымал фильмдер Радио Ситидің талаптарына сай келмеді. 1972 жылы Радио Сити орындаушылар одағын және 36 Rockettes-тің алтысын жұмыстан босатты. Театр басшылығы Стюарт Дэвистің суретін Музейге сыйға тартты, бұл Радио Сити Музыкалық залының салық жүктемесін азайтуға көмектесті. Сол жылдың қазан айында Radio City театрдың музыканттарымен келісімге келе алмағандықтан уақытша жабылды. Театр бірнеше күннен кейін қайта ашылса да, бұл кадрлық мәселелерге байланысты алғашқы жабылу болды. Музыканттар одағы үш жылдық келісімшартқа қол қойғанда толық жабылудың алды алынды, онда музыканттарға жылына 52 апта емес, 38 апта төленді. Бұл Radio City менеджерлеріне театрдың қалған 14 аптасында басқа да ойын-сауық шараларын ұйымдастыруға мүмкіндік берді.

Банкрот және жабылу қаупі

1977 жылы жылдық келушілер саны 1,5 миллионға дейін төмендеді, бұл 1968 жылы тіркелген 5 миллион келушіден 70 пайызға кем. Театрдың өзін-өзі ақтауы үшін жылына шамамен 4 миллион келуші қажет болды. 1978 жылдың қаңтарына қарай Radio City қарызға батып, шенеуніктер сәуірден кейін оны ашық ұстай алмайтындарын мәлімдеді. Рокфеллер орталығының президенті Алтон Маршалл алдағы жылға 3,5 миллион долларлық зиян күтілуіне байланысты Radio City Music Hall 12 сәуірде жабылатынын хабарлады. Бұл 1977 жылы театр 2,3 миллион долларлық зиянға ұшырағаннан кейін болды. Театрды сақтаудың салықтық артықшылықтарына қарамастан, Рокфеллер орталығының басшылары Radio City-ді сақтауға мүдделі болған жоқ, өйткені олардың назарында учаскенің жылжымайтын мүлікке дамыту әлеуеті тұрды. Хакстебл басшылардың тәсілінде «кез келген шығармашылық немесе мәдени сезімталдықтың айқын жетіспеуі» бар екенін айтты. Бұрын Rockette болған вице-губернатор Мэри Энн Крупсак та сақтау жұмысына қатысты. Rockettes Нью-Йорк қалалық әкімшілігінің алдында наразылық акциясын өткізді. Барлығы 100 000-нан астам адам Radio City-ге ескерткіш мәртебе беруді қолдады. LPC 28 наурызда интерьерді қалалық ескерткіш деп жариялады. Рокфеллер орталығы Inc. ескерткіш мәртебесі әлеуетті инвесторлар үшін тартымсыз болады деп мәлімдеп, ескерткіш мәртебесін жоюға тырысып сотқа жүгінді, бірақ сотқа шағым жасау сәтсіз аяқталды. Рокфеллер орталығы Inc. ескерткіш мәртебесін жоюға қол жеткізсе, театрды бұзуға баруға ниеттенгенін мәлімдеді. Сәуір айында, жоспарланған жабылу күніне бірнеше күн қалғанда, Қалалық даму корпорациясы (UDC) Radio City-ді жалға алу үшін коммерциялық емес еншілес компания құруға дауыс берді. Сол айда Radio City-дің үстінде 20 қабаттан тұратын көп мақсатты мұнара салу жоспары жарияланды, мұнарадан түсетін жалға ақысы театрды ашық ұстау үшін қажетті қаражатты қамтамасыз етеді. Сондай-ақ, театрдың құрылыс құқықтарын кешендегі басқа ғимаратқа беру туралы мәселе жеке түрде талқыланды. UDC және Рокфеллер орталығы 12 сәуірде Radio City-ді жабылуға бірнеше сағат қалғанда ашық ұстауға келісті. 1978 жылдың 12 мамырында Radio City Music Hall тарихи орындардың ұлттық тізіліміне енгізілді. 1978 жылдың алғашқы он айында Radio City 2,3 миллион долларлық зиянға ұшырады, тіпті онда өткен Фрэнк Синатра концерті 1,7 миллион доллардан астам табыс әкелгеніне қарамастан. 1978 жылдың 13 сәуірінен 13 қыркүйегіне дейін UDC театрды басқарған кезде, зиян 1,2 миллион долларды құрады. Театрдың үстіндегі кеңсе ғимаратының жобалары 1979 жылдың ақпанында жарияланған зерттеуде ұсынылды. Davis Brody Associates компаниясы 31 қабаттан тұратын кеңсе және қонақ үй ғимаратын жобалады, ол театрдың үстінен шығып тұрады, ал кіреберісі Radio City-дің Алтыншы авеню вестибюліне ойылып жасалған. Ол 1979 жылдың 31 мамырында салтанатты түрде қайта ашылды.

ХХ ғасырдың аяғы

Театр жұртшылыққа қайта ашылғаннан кейін, Radio City өзінің музыкалық концерттерін жасауды бастады. Бұрын театр тек сыртқы продюсерлер ұйымдастырған шараларды қабылдаған. Фильм көрсетуге уақыт бөлінгенімен, Radio City көбінесе сахналық қойылымдарға және "Rockettes Spectacular" атты тамашаға көшкен. Алайда, театрлық қойылымдар көпке ұнамады, сондықтан 1983 жылы Radio City Music Hall музыкалық концерттер жасауға және фильмдер мен телешоулар өндірісіне қатыса бастады. Басты компания, Radio City Music Hall Productions (Rockefeller Center Inc. еншілес компаниясы), "Legs" және "Brighton Beach Memoirs" сияқты фильмдер мен Бродвей қойылымдарын жасауға немесе бірлесіп жасауға кірісті. Рокфеллер отбасы мен Колумбия университеті ғимараттардың символдық ескерткіштер екенін мойындады, бірақ олардың өкілі Джон Э. Зуккотти 49-шы және 50-ші көшелер арасындағы бір ғана блокты қорғауды ұсынды. Керісінше, Рокфеллер орталығының ескерткіш мәртебесін қолдаған көпшілік, кешеннің барлық бөлігін ескерткіш деп жариялауды ұсынды. 1985 жылдың 23 сәуірінде LPC бастапқы кешеннің барлық ғимараттарының сыртқы пішініне, соның ішінде бұрын қорғалмаған Radio City Music Hall сыртқы пішініне ескерткіш мәртебесін берді. Рокфеллер орталығының алғашқы ғимараттары 1987 жылы Ұлттық тарихи ескерткіш мәртебесін алды. Radio City 1985 жылы 2,5 миллион доллар таза пайда тапты, бұл соңғы үш онжылдықтағы алғашқы табыс еді. Бұл, жас көрермендерге тартымды болған музыкалық концерттердің қосылуымен байланысты болды. 1997 жылы Radio City Madison Square Garden Company-ға (содан кейін Cablevision деп аталды) жалға берілді, бұл Rockettes және Рождестволық тамашаны Radio City-де сақтап қалуға қаржы жұмсады. Қарсылығында, Cablevision театрды жөндеуге және басқаруға мүмкіндік алды. Radio City 1999 жылдың 16 ақпанында кең ауқымды жөндеу жұмыстары үшін жабылды. Жабылу кезінде перделер, орындықтар, кілемдер, есік тұтқалары және шамдар сияқты көптеген бөліктері тазартылып, жаңартылды немесе ауыстырылды. Жөндеуге бастапқыда 25 миллион доллар жұмсалатыны жоспарланған, бірақ кеңейтілген жөндеу кезінде туындаған қосымша жұмыстарға байланысты құны 70 миллион долларға дейін өсті. Radio City Empire State Development Corporation-нан 2,5 миллион долларлық салық жеңілдігін алды, бұл жөндеуге жұмсалатын 66 миллион долларға дейінгі шығындарды өтеуге арналған. Театр 1999 жылдың 4 қазанында салтанатты концертпен қайта ашылды.

ХХІ ғасырдың басында

Нью-Йорктегі COVID-19 пандемиясына байланысты 500 немесе одан көп адам жиналуына тыйым салынғандықтан, Radio City Music Hall 2020 жылдың 12 және 13 наурызында ашық қалу туралы шешім қабылдады. Бұл шешім Нью-Йорктегі көптеген басқа да орындар мен қоғамдық шаралардың жабылуына қарамастан, контраст құрады. Radio City 13 наурыздан кейін басқа орындар да мерзімі белгісіз жабылып қалғандықтан, қайта ашылу күні белгіленбегенше жабық қалуды шешті. Бұл бастапқыда 7 маусымға жоспарланған, бірақ Radio City жабылып қалғаннан кейін кейінге шегерілген 74-ші Tony Awards сияқты шараларға әсер етті. 2021 жылдың басында Нью-Йорк губернаторы Эндрю Куомо Radio City сәуір айында шектеулі сыйымдылықпен ашылатынын хабарлады. Кейін Куомо Radio City маусым айында сыйымдылық шектеулері мен маска талаптары болмайтын, бірақ тек COVID-19 вакцинасын алған адамдарға ғана ашылатынын мәлімдеді. Tishman Speyer фирмасы Radio City Music Hall-дағы шатырлық террасаны және 1270 Avenue of the Americas-қа жаяу өткел салу туралы LPC-ге ұсыныстар енгізді. Бұл жоспарлар театрға жасалған бастапқы ұсыныстан бастау алған, бірақ ешқашан іске аспаған. LPC 2021 жылдың наурыз айында жоспарларды бекітті. Ол кезде терраса 2021 жылдың соңында ашылуы күтілді және оны 1270 Avenue of the Americas-тың арендаторлары мен олардың қонақтары ғана пайдалана алатын болды. Бақ 2021 жылдың қыркүйегінде ашылды және ресми түрде Radio Park деп аталады. HMWhite фирмасы жобалаған Radio Park қайың ағаштарын, трибуналарды және түрлі жолдарды қамтиды. Radio Park-тың барлық бөлігі 50 Rockefeller Plaza-мен байланысы Radio City Music Hall шатырынан биік болғандықтан, бірте-бірте еңіске орналастырылған.

Фасад

Радио Сити музыка залы 50-ші және 51-ші көшелердің арасындағы Алтыншы авенюдің шығыс жағында орналасқан. 1270 Америка авенюінің астындағы нишада орналасқан театр, ғимараттың жетінші қабатындағы алғашқы кері шегінісінің астында орналасқан. Нью-Йорк метросының 47-ші–50-ші көшелер–Рокфеллер орталығы станциясына кіреберіс, сол станцияға қызмет көрсетеді, ол Алтыншы авенюде, маңдайшаның солтүстік жағына тікелей іргелес, Радио Сити музыка залы орналасқан құрылыста орналасқан. Оның сыртында Алтыншы авеню мен 50-ші көшенің бұрышын айналап өтетін ұзын маңдайша тақтасы, сондай-ақ маңдайшаның Алтыншы авеню жағындағы солтүстік және оңтүстік шеттеріндегі жеті қабатты биік тақталар бар; екі тақтада да театрдың атауы неомен жазылған. Радио Ситиге негізгі кіреберіс Алтыншы авеню мен 50-ші көшенің бұрышында, маңдайшаның астында орналасқан. Театрдың негізгі кіреберісі Алтыншы авеню бойындағы кез келген жерде орналасуы мүмкін болғанымен, сәулетшілер кіреберісті 50-ші көшенің қиылысына жақын орналастыруды жөн көрді, себебі ол батыстағы Бродвей театр ауданынан жақсы көрінеді. Бұрыштық жер сәулетшілерге фасадқа орталық бөліктен гөрі көбірек есіктер орналастыруға мүмкіндік берді. Театрдың сыртқы түрі де оның мақсатын көрсетеді. Кіреберіс үстінде Хилдрет Мейер әртүрлі аспаптарда ойнайтын музыканттардың алты кішкентай қола тақтасын, сондай-ақ би, драма және ән туралы үш үлкен металл және эмаль тақтасын жасады; бұл тақталар театрдың тақырыбын білдіреді.

Интерьер

Ішкі кеңістігінде кең фойе, үлкен зал, сонымен қатар бірнеше галереяға апаратын баспалдақ пен лифттер бар. Эдвард Дюрелл Стоун жобалаған театр арт-деко стилінде безендірілген, оның тік сызықтары сол кездегі кинотеатрларға тән дәстүрлі әшекейлі рококо өрнегінен жаңалықты білдірді. Дональд Дески интерьерді жобалау процесін үйлестірді және Радио-Ситидегі қағаз түспараларын, жиһазын және басқа да сәндік элементтердің бір бөлігін жасады. Дескидің геометриялық арт-деко дизайнында шыны, алюминий, хром, бакелит және былғары қолданылған; бұл материалдар театрдың қабырғаларын, кілемдерін, шамдарын және жиһазын жасау үшін пайдаланылды.

Аудитория

Сәулет сыншысы Дуглас Хаскелл зал туралы былай деді: "Назарды өте зор, 18 метрден биік және 30 метр ені бар үлкен жартылай дөңгелек арка тартып алады – зор кеңістік. Осы аркадан энергия таралады, ал иісті құрылым сыртқа және алға қарай көтеріледі. "Жетістік" жақтары мен жоғарғы бөлігін біріктіретін жалғыз үлкен қисықпен, бірінен соң бірі кең жолақтармен жалғасады, сол сияқты солтүстік жарығы да жолақтармен көрінеді. " Театрдың алғашқы жылдары Федералды жазушылар жобасы "Музыка залындағы барлық нәрсе керемет" деп атап өтті. Ол кезде Радио-Ситиде әлемдегі ең үлкен оркестр, ең үлкен театр экраны, театрдағы ең ауыр просцена аркасы және "ең шебер бишілер", Рокетс болды.

Отырғыштар

Аудиторияда шамамен 5960 орын бар. Олардың 3500-ге жуығы оркестрдің төменгі қабатында, ал қалғандары үш мезонинге орналасқан. Оркестр және мезонин бөлімдерінің барлығында қызғылт қоңыр түсті жұмсақ орындықтар, сондай-ақ әр орындықтың астында сақтау бөлімдері, әр қатардың соңында шамдар және басқа театрларға қарағанда көбірек аяқтарға арналған кеңістік бар. Оркестр қабатының бойымен алты дәліз созылып, әр қатарды 14 орындыққа дейін бөліп тұрады. Дәліздердің ені артқы жағында 1.8 метр, ортасында 1.8 метр, ал алдыңғы жағында 0.9 метрге дейін тарылады. Кроссоверлік дәліз оркестрдің алдыңғы үштен бір бөлігін артқы екі бөлігінен ажыратады. Әр қатар орындықтар бастапқыда 0.6 метр қашықтықта орналастырылып, заманауи театрларға қарағанда аяқтарға арналған кеңірек орын берді. Радио Сити аудиториясының артқы қабырғасында үш мезонин және жертөледегі негізгі зал бар. Мезониндердің әрқайсысы терең емес, ал барлық үш мезонин деңгейі артқы оркестрдің үстіне орналасқан. Мезониндер терең болмағандықтан, кроссоверлік дәліздің қажеті жоқ, сондықтан тек төрт дәліз қарастырылған. Сахнаның екі жағындағы пандустар бірінші мезонин деңгейіне шығады, бұл оркестрді айналдыратын сахнадай әсер тудырады.

Дизайнның басқа ерекшеліктері

Аудитория төбесінде сегіз телескоптық жолақ орналасқан, оларды Хаскелл «солтүстік шоқтары» деп сипаттады. Әр жолақтың жиегі келесі жолақпен 2 фут (1 метр) жапсырылып, 9 метр аралықта орналасқан. Жозеф Урбанның бастапқы жоспарында төбе күмбезделген болуы тиіс еді, бірақ Опера үйінің құрылысы тоқтатылғаннан кейін, дизайнерлер ұсынылып отырған Музыка залы төбесі үшін көптеген әртүрлі нұсқаларды ұсынды. Ағымдағы дизайнды Раймонд Худ жасады, ол жолақтық жүйе идеясын Урбан жазған кітаптан алған. Аркалар гипстен жасалған және әр 2 метр сайын тік қырлары бар. Алғашқы жоспар бойынша аркалардың өзін қисық пішінде салу жоспарланған, бірақ бұл дыбысты бірнеше кішкентай нүктеде шоғырландыратын еді. Қабырғалар Ривз жасаған орындаушылар мен жылқылардың күрделі матадан жасалған силуэттік суреттерімен жабылған. Просценаның сәулелі аркалары үлкен аудиторияны біріктіріп, жақындық және сән сезімін тудырады. Төбе аркаларында ауа кондиционері, күшейткіш жабдықтары және орган құбырларын жасыратын торлар бар. Дыбыс жүйесі оркестр алдында орналасқан жарық органы арқылы басқарылатын болды. Питер Кларк жобалаған Ұлы сахнаның өлшемдері ; ол күн батқандай көрінетін просценалық арканың ішінде орналасқан. Роксинің айтуынша, ол сахнаның күн бату дизайлын Еуропадан теңіз арқылы қайтып келе жатқанда ойлап тапқан. Екі сахналық перде бар; негізгісі болаттан және асбесттен жасалған, ол көлденең бөліне алады, ал оның артындағы жұмсақ перде бір-бірінен тәуелсіз түрде көтеріліп немесе түсіріліп, бірнеше көлденең бөліктерге ие. Алғашқы перденің салмағы үш тонна, ені 34 метр, ал биіктігі 24 метр болған. Сахнаның екі жағында екі лифт және айналмалы баспалдақ орналасқан. Әйел орындаушылардың жуынатын бөлмелері мен киім ауыстыратын бөлмелері сахнаға мүмкіндігінше жақын орналасқан, ал еркек орындаушылардың киім ауыстыратын бөлмелері сахнаның қарсы жағында орналасқан. Бұл Роксинің «бақытты орындаушылар сәтті шоулар жасайды» деген сеніміне сәйкес келеді. Аудиторияның үстінде Рокси үшін екі студия, сондай-ақ хабар тарату студиясы, репетиция залы және екі алдын ала көрсету залы болды. Лифт жүйесін Питер Кларк жобалап, «Отис Лифттері» құрылысын жүзеге асырды. Лифт жүйесі соншалықты жетілген еді, АҚШ Әскери-теңіз күштері Екінші дүниежүзілік соғыстағы ұшақ тасымалдаушыларын құрылысында осыған ұқсас гидравликалық жүйелерді қолданды; «Радио Сити» бойынша, соғыс кезінде үкіметтік агенттер АҚШ Әскери-теңіз күштерінің технологиялық артықшылығын жасыру үшін жертөлені күзетті.

Өнер

Радио Ситидің қоғамдық аймақтарында Ұлы депрессия дәуіріндегі көптеген суретшілердің туындылары бар, оларды Дески өзінің жалпы дизайн жоспарының аясында тапсырыс берген. Үлкен фойедегі "Мәңгілік жастық қайнар көзін іздеу" атты алып фресканы Езра Винтер салған, ол Орегон штатындағы жергілікті американдық тайпаның жыр-дастанын бейнелейді. Театр үшін алюминийден құйылған үш әйел мүсіні жасалған, бірақ Рокси оларды отбасылық орынға лайықсыз деп санады. Рокфеллерлер бұл мүсіндерді ұнатқанмен, ашылу кешінде көрсетілген жалғыз мүсін Роберт Лоранның "Қаз қызы" болды, ол бірінші мезанинде орналасқан және жұқа алюминий қаздың қасында жалаңаш алюминий қызды бейнелейді. Ашылу кешінен кейін қалған екі мүсін де Радио Ситиде қойылды. Гвен Люкстің "Ева" мүсіні үлкен фойенің оңтүстік-батыс бұрышында орналасқан. Үшінші қабаттағы әйелдердің жуынатын бөлмесінде Генри Биллингстің "Пантера" фрескасы бар, ол әйелдердің демалыс бөлмесіндегі Дескидің абстрактілі қабырға жамылғыларымен үйлеседі. Дески екінші қабаттағы ерлердің демалыс бөлмесі үшін еркектерге тән белгілер мен никотин мотивтерін бейнелейтін қабырға жамылғысын жасады. Ол сондай-ақ бірінші мезаниндегі әйелдердің демалыс бөлмесін де жобалады, ол көк және ақ кілеммен, төмен қарқынды шамдармен және айналарға толы бөлме. Витольд Гордон сол қабаттағы ерлердің демалыс бөлмесінде карикатуралар мен стереотиптік мотивтермен карта салды, бұл туынды 1975 жылы Заманауи өнер мұражайына сыйға тартылып, 1999 жылы Музыка залына қайтарылды. Соңында, Эдвард Бук Ульрейх үшінші мезаниндегі ерлердің демалыс бөлмесінде "Жабайы Батыс" фрескасын жасады. Ричард Лейберт 1932 жылдың 27 желтоқсанында Радио Сити ашылғаннан бастап 1971 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін бас органшысы болды, содан кейін оның орнына Рэймонд Бор келді. Екі орган да Эшли Миллер, Дик Лейберт, Рэймонд Бор және Эдди Лейтон тарапынан кеңінен жазылған, ал Лейберт 1930 және 1940 жылдары NBC радиожелісі арқылы театрдан орган музыкасының күнделікті бағдарламасын ұсынды.

Концерттер

1973 жылы 17 наурызда Pink Floyd Music Hall-да өнер көрсетті. Grateful Dead 1980 жылдың қазан айында тоғыз күн ішінде сегіз концерт берді, олар Хэллоуинде аяқталды; осы концерттердің екеуі Grateful Dead: Dead Ahead видеосы ретінде жарық көрді. Американдық жаңа толқын тобы Devo 1981 жылы 31 қазанда "New Traditionalists" гастролі барысында Radio City Music Hall-да өнер көрсетті. 1980-ші жылдары Либерас 14 қойылымнан 82 000 көрермен қатысқанда 2,5 миллион доллар табыс тапты, бұл сол кезде Radio City Music Hall үшін кассалық рекордты орнатты. 1986 жылы норвегиялық A ha тобы онда екі концерт өткізді. Леди Гага мен Тони Беннетт 2015 жылдың 19-23 маусымында "Cheek to Cheek" туры аясында Radio City-де өнер көрсетті. Екеуі 3 тамызда (Беннеттің 95 жылдығы) және 5 тамызда 2021 жылы Беннеттің қоштасу концерттерінде тағы да өнер көрсетті. Адель де Music Hall-да бір түндік концерт берді, ол 2015 жылдың 17 қарашасында жазылып, 2015 жылдың 14 желтоқсанында NBC арнасында көрсетілді. Бритни Спирс 2018 жылдың 23 және 24 шілдесінде өзінің Piece of Me туры аясында театрда екі толық сатылған концерт өткізді. Кристина Агилера 2018 жылдың 3 және 4 қазанында Liberation туры аясында екі кешкі концерт берді. Марая Кэри 2019 жылдың 25 наурызында Caution World Tour аясында толық сатылған залға концерт берді. Сонымен қатар, Оливия Родриго 2022 жылы өзінің Sour туры барысында осы жерде екі концерт өткізді.

Шоулар

Радио Сити Рождестволық тамашасы – театрды басқаратын MSG Entertainment компаниясының жыл сайынғы Рождестволық сахналық музыкалық қойылымы. 1933 жылдан бері Нью-Йорктің Рождестволық дәстүріне айналған бұл қойылымда Rockettes деп аталатын әйелдер би тобы өнер көрсетеді. Ирландиялық би шоуы Riverdance 1996 жылдың наурыз айында Музыка залында Солтүстік Америкада тұңғыш рет көрсетіліп, кассалық рекордтарды жаңартты. Радио Сити Музыка залында 2011 жылдың маусымынан 2012 жылдың қыркүйегіне дейін Cirque du Soleil-дің "Zarkana" шоуы өтті.

Теледидар

Радио Сити музыка залы «Голливуд скверлері», «Фортуна доңғалағы» және «Jeopardy!» сияқты телешоуларға пайдаланылды. 1988 жылдың қараша айында екі апта бойы театр «Wheel of Fortune» шоуына алаң болды, ол алғаш рет гастрольдік сапарға шыққан болатын. «Saturday Night Live» жаңғыртылатын хабаршысы Дон Пардо осы екі апта ішінде хабарламалар жасады. Радио Сити музыка залы 2002 жылдың мамыр айында «Jeopardy!» шоуының төрт мыңыншы эпизодының өткізілу орны болды, сонымен қатар сол кезде «Million Dollar Masters» шақыру турнирі де ұйымдастырылды. Театр 2007 жылдың қараша айында кешкі шоудың 25 жылдығына орай тағы да шоуды қабылдады. Дэвид Леттерман 1988 жылы Радио Сити музыка залында «Late Night with David Letterman» шоуының алтыншы жылдығына арналған арнайы бағдарламасын өткізді, ал 1992 жылы шоудың он жылдығына арналған тағы бір арнайы бағдарлама ұйымдастырды. Келесі жылы «Lyons Group» (сол кезде «Barney & Friends» компаниясының бас компаниясы) «Barney Live in New York City» атты тікелей сахналық шоуды театрда жаздырды. 1998 жылдың ақпан айында Радио Сити музыка залы «Сезам көшесі» музыкалық арнайы бағдарламасы «Elmopalooza» үшін алаң болды, онда Джон Стюарт, Дэвид Алан Гриер және басқалар «Сезам көшесі» актерлерімен бірге өнер көрсетті. 2001 жылдың қазанында «Come Together: A Night for John Lennon's Words and Music» концерті театрынан тікелей эфирде «The WB» және «TNT» телеарналарында бірдей көрсетілді. Концерт өткен айда болған 11 қыркүйектегі шабуылдан кейін кейінге шегерілді. 2013 жылы «America's Got Talent» шоуының сегізінші маусымынан бастап тікелей эфирдегі шоуларын Радио Сити музыка залында өткізетіні жарияланды; бұрынғы жетінші маусымында жаңа төреші Говард Стернді қабылдау үшін «New Jersey Performing Arts Center»-де өткізген болатын. Бұл шешім сонымен қатар Нью-Йорктің салық жеңілдіктерін пайдалану мақсатында жасалды. «AGT» 2016 жылы Стерн кеткенге дейін тікелей эфирлік кезеңдерін Радио Сити музыка залынан көрсетті, содан кейін шоу Лос-Анджелестегі «Dolby Theatre»-ға көшті.

Спорт

Радио Сити музыка залында өткен алғашқы спорттық шара 2000 жылдың 15 қаңтарында Рой Джонс-младший мен Дэвид Телесконың басқаруымен өткен бокс кеші болды. 2013 жылдың 13 сәуірінде Нонито Донайр Радио Сити музыка залында өткен бокс кешінде Гильермо Ригондоға қарсы шықты. 2004 жылы WNBA-ның «Нью-Йорк Либерти» командасы өздерінің әдеттегі үй аренасы – Мэдисон Сквер Гарден 2004 жылғы Республикалық ұлттық конвентке дайындалып жатқандықтан, Радио Ситиде алты ойын өткізді. Осы кезеңде Мэдисон Сквер Гардендегі баскетбол алаңы Радио Сити музыка залына көшірілді. Музыка залында өткізілгенге дейін NFL дұрысы 1965 жылдан бері Нью-Йорк қаласының басқа да жерлерінде ұйымдастырылып келді, бірақ 2014 жылғы дұрыстан кейін Ұлттық футбол лигасы дұрысты елдің әртүрлі қалаларында өткізді.

Сыйлық беру рәсімі

2022 жылдан бастап Бродвей лигасы Тони сыйлығын, Бродвей театрының жыл сайынғы салтанатын, 1997 жылдан бері Radio City Music Hall-да ұйымдастырып келеді. Музыка залы сонымен қатар 6 рет Грэмми сыйлығын, музыка саласындағы Recording Academy ұсынған жыл сайынғы марапаттау рәсімін өткізді. Театр алғашқы Грэммиді 1980 жылы, ал соңғы Грэммиді 1998 жылы қабылдады. MTV Video Music Awards 1984 жылдан 2018 жылға дейін театрда 12 рет ұйымдастырылды.