Кіріспе

Oxygène (окси) – француз электронды музыканты және композиторы Жан Мишель Жардың үшінші студиялық альбомы. Ол алғаш рет 1976 жылдың желтоқсанында Disques Motors компаниясы Францияда шығарды, ал 1977 жылы Polydor Records компаниясы халықаралық деңгейде таратты. Жарр альбомды Париждегі пәтерінде құрылған уақытша студияда түрлі аналогтық және цифрлық синтезаторларды, сондай-ақ басқа да электрондық аспаптар мен эффекттерді пайдаланып жазды. Француз дыбыс инженері Мишель Гейс Жаррға альбомда қолданылған кейбір аспаптарды сатып алуға, жазуға және бағдарламалауға көмектесті. Жаррдың музыкалық стиліне Пьер Шеффер әзірлеген musique concrète әсер еткен. Альбом екі синглмен қолдау көрсетілді: "Oxygène (Part II)" және "Oxygène (Part IV)". Соңғысының халықаралық сәттілігінен кейін, альбом Жаррдың табысқа жеткен туындысы болды, ол француз альбомдар тізімінде бірінші орынға көтерілді. Ол неміс-американдық электронды композитор Гершон Кингслидің "Popcorn" трегінен шабыт алды. Oxygène альбомы "жетпісінші жылдардағы синтезатор революциясын бастаған" және "серпімді, көпіршікті аналогтық тізбектер мен есте қаларлық мелодиялардың жұқпалы үйлесімі" деп сипатталды. Альбом Мобі сияқты кейінгі өнерпаздарға, сондай-ақ Pseudo Echo тобынан Брайан Канхамға әсер етті. 1978 жылы одан "Équinoxe" альбомы шықты, ал 1979 жылы Жарр Конкорд алаңында ашық ауада концерт өткізді, бұл екі альбомның да сатылымын арттырып, 15 миллион данаға жеткізді. 2016 жылғы мәліметтер бойынша, оның шамамен 18 миллион данасы сатылды және ол тарихтағы ең көп сатылған француз, электрондық және инструменталды альбомдардың бірі болып табылады.

Өмірбаян

1967 жылы Жарр өзінің алғашқы синтезаторы EMS VCS 3 (инструменттің алғашқы бірліктерінің бірі) сатып алу үшін электр гитарасы мен күшейткішін сату үшін Лондонға барды. Ол оны көптеген келесі альбомдарында пайдаланды. Ол сондай-ақ The Dustbins тобында гитара ойнады және электр гитарасы мен флейтаны таспа эффектілерімен және басқа да дыбыстармен үйлестірді. 1968 жылы Жарр алғашқы аналогты синтезаторлармен және таспа циклдарымен жұмыс істей бастады, ал 1969 жылы Пьер Шеффер құрған Groupe de Recherches Musicales тобына қосылды. 1971 жылы ол мекемеден шығып, Triangle электрондық дыбыс эффекттерін жасауға кірісті; оны шығару үшін Pathé Marconi рекордтық компаниясына барды. Жарр сонымен қатар кейбір рок-музыканттары үшін продюсерлік жұмыс жасады, бұл оған Париждегі Елисей алаңының жанындағы Рю де ла Тремойльдегі пәтерінің ас үйінде шағын уақытша жазба студиясын құруға жеткілікті қаражатты әкелді. Ол EMS Synthi AKS-ты да пайдаланды; соңғы екеуі екі Revox B77 үлгісіндегі таспа машиналарымен байланысты болды. Шеффердің бұрынғы студенті және Disques Motors көркемдік директоры Хелен Дрейфус күйеуі Фрэнсис Дрейфусты Жан Мишельді өзінің рекордтық лейблінің қызметкері ретінде жұмысқа алуға көндірді. Бастапқыда Фрэнсис Жаррға авторлық құқық әкімшісі лауазымын ұсынды, бірақ ол эксклюзивті ән жазу және жазу келісімшартына қол қоюды жөн көрді. Жарр сол жылы Pop Corn Orchestra және Jammie Jeferson псевдонимдерімен әрқайсысының кавер нұсқасын шығарды. Ол сәттілікке жетпесе де, бұл оның ең сәтті "Oxygène (Part IV)" сингліне шабыттандырды. Олардың алғашқы екі альбомы және бұрынғы синглдары Disques Motors лейблінде жазылған, бірақ онда жарияланбады. Лейблдегі бастапқы кезеңінде ол 1972 жылдан 1975 жылға дейін лейблдің ішінде және сыртындағы басқа да артистер үшін музыка мен ән мәтіндерін жазуға көбірек бейіл бөлді. Жан Мишельдің Франсуаза Харди, Жерар Ленорман және Патрик Джуветпен бірлесіп жұмыс істеген кезінде алған гонорарлары оған ARP 2600 сатып алуға мүмкіндік берді. Сол жылы ол A4 автожолының (сонымен қатар, A4 автожолы деп те аталады) ашылу әнін жазды, кейбір БАҚ, мысалы, The Telegraph, әнге "Oxygène (Part IV)" әнінің бастапқы нұсқасының болуы мүмкін екенін айтты. Фербер студиясында Жарр өзінің ескі Mellotron-ын тауып алды, онда альбомға арналған алғашқы музыкалық шығарма "Oxygène (Part II)" жазылды. "Oxygène (Part II)" дыбысында қолданылған толқындар дыбысы, Фарфиса орган дыбыстары күрт өзгертілді. Гейсс ARP 2600-де белгілі бір дыбыстарды бағдарламалады, олардың ішінде "Oxygène (Part IV)" дыбысының негізгі дыбысы және "Oxygène (Part VI)" дыбысының "тыныс алу" толқындары бар. RMI Harmonic Synthesizer және RMI Keyboard Computer "Oxygène (Part IV)", "Oxygène (Part V)" және "Oxygène (Part VI)" бағдарламаларында қолданылды; "Oxygène (Part V)" тізбегі Keyboard Computer арқылы жасалды. "Oxygène (Part II)" тек "swing" алдын ала орнатылғанды пайдаланды. Альбомның атауын ол сурет жұмысынан алды, өйткені ол оның "күйлердің рухына толығымен сәйкес келеді" деп есептеді. Жарр: "Отыз жыл бұрын планета туралы ойлаған адамдар аз еді. Бірақ мен әрқашан осыған қызығушылық таныттым, міндетті түрде саяси емес, поэтикалық, сюрреалистік жолмен". Мысалы, Крис Блэквелл құрған Island Records сияқты, ол кейіннен өмірінде екі қателік жасады деп есептеді, олардың ішінде Oxygène және Элтон Джонның Empty Sky атты алғашқы альбомын қабылдамауы. Жан Мишель Disques Motors лейблінің басшысы Фрэнсиспен қайтадан кездесіп, альбомды шығара ала ма деп шешті, ол бірден келісті: "Жақсы, енді біз әлемдік табысқа ие болдық". Oxygène 1976 жылдың желтоқсанында Францияда жарық көрді, ал алғашқы 50,000 данасы шектеулі сандағы аудио дүкендердің сатушыларына таратылды. Олар альбомның бірнеше данасын өзінің клиенттеріне стерео дыбыс қасиеттерін көрсету үшін қолданды. Сонымен қатар, Жан Мишель мен Фрэнсис Парижде жарнамалық плакат науқанын жасады. 1977 жылдың басында Жарр ұзақ уақыттан бері серіктесі Ювемен бірге Mort ou vif альбомынан команданы жинап, Paris by Night альбомын жазуға кірісті (альбом de Patrick Juvet) [fr], онда "Où sont les femmes ? [fr]" хиті болды. Альбом маусым айында жарық көрді және жарнамалардың басында болды. Сол жылы Кристофпен бірге шыққан La dolce vita (альбом) [fr] альбомынан кейін, Жарр басқа артистер үшін музыка мен ән мәтіндерін жазуды тоқтатуға шешім қабылдады және өзін жеке музыкалық мансабына толықтай арнауға тырысты. 1977 жылы альбомды Polydor Records халықаралық деңгейде шығарды, ал сәуір айына дейін Францияда 70,000 дана сатылды. Бұл жетістік альбомның француз альбомдар чартында бірінші орынға шығуына әкелді. BBC альбомды деректі фильмде пайдаланды. Дублинде, Ирландияда телефон арқылы альбомның екі минуттық бөлігі мен жарнамалық хабарлама ойнатылатын жүйе қолданылды. 2 қазан 1977 жылы ол Jacques Martin жүргізетін L'orchestre d'Antenne 2 жедел бағдарламасының бір бөліміне шақырылды, онда оркестр оның "Oxygène (Part IV)" синглін орындады. Жарр сонымен қатар бүкіл әлем бойынша шамамен 25 алтын жазба алды. АҚШ-та ол тек Лос-Анджелесте 100,000 данадан астам сатылды, ал 1977 жылдың соңына қарай бүкіл елде 300,000 дана сатылды. Кейіннен Фрэнсис Disques Dreyfus лейблін құрды. Équinoxe 1978 жылы осы лейблде жарық көрді. 1979 жылы Жарр Конкорд алаңында ашық ауада концерт берді, бұл оқиға екі альбомның сатылымын арттырды, әрқайсысы Францияда шамамен 1,5 миллион дана сатылды және 1981 жылы платиналық сертификат алды; 1981 жылға қарай альбом бүкіл әлем бойынша шамамен 15 миллион дана сатылды, электрондық және инструменталды альбомдардың ішіндегі рекордты көрсеткіш.

Сыни қабылдау

1977 жылы Ұлыбританияда шыққан альбомға реакция көбінесе теріс болды: британдық музыка баспасөзі, дамып келе жатқан Ұлыбритания панк-сценасына көбірек қызығушылық танытып, гитараға негіделген музыкаға бағдарланған және көптеген электрондық музыка түрлеріне жаулы қарайтын. NME журналының Angus MacKinnon альбомды «тағы бір шексіз ғарыш саяхаты» деп сипаттады. «Неміс саяхатшылары» ([Tangerine] Dream, Schulze және т.б.) электрондық галактиканың осы бөлігін ғасырлар бұрын картаға түсірген. «Альбомның өте ұқсас болуын емес, оның негізгі ықпалдастарын зерттеңіз». Music Week альбомды Майк Олдфилдтің француздық нұсқасы деп есептеп, былай деді: «Өкінішке орай, Джарр өзіндік санасымен тым ауыр жұмыс жасаған. Ол өнерін ашық көрсетіп тартады. Олдфилдтен айырмашылығы, ол өзінің туындысынан күлмейді. Бұл альбом тұтас бойы ауыр, оның ықпалдары үнемі сезіледі, әсіресе Малердің мұңды әуездері мен Бахтың тұрақты негізі. Журнал қорытындысында «біраз қызығушылық туғызылатын болады, бірақ бұл альбом біздің жабық және музыкалық зияткерлікке қарсы көзқарасы бар аралдық мәдениетімізге сай емес» деді. Melody Maker журналының Карл Даллас альбомға көбірек мейіріммен қарады, ол: «Мен бұл альбомды алғаш естігенімде оны жек көрдім. Ол тым жай, талап етпейтін, оқиғасыз болды. Бірақ оны қайта-қайта тыңдағанда, оның бастапқыда ойлаған электрондық Музак емес екенін мойындауым керек» деді. Ол сондай-ақ «бұл классикалық музыка емес» екенін айтты және: «Дискотекаларда ойнатылатын трек [«Оксигеннің IV бөліміне» сілтеме] музыкалық жағынан ең әсерлі бөлімі болмаса да, ол Tangerine Dream немесе Oldfield сияқты поп-музыкамен байланысты. Жеке мен үшін ол олардан гөрі техникалық жағынан ғана әсерлі. Онда жан-жақтылық, музыка жасауға деген құштарлық сезілмейді, бұл Эдгар Фруздың туындыларын Джексон Поллоктың картинасына музыкалық теңеуге мүмкіндік береді. Ол тым жетілген, тым формальды». Ең оң пікірді Record Mirror журналынан Робин Смит берді, ол: «Осындай музыка арқылы жылулықты жеткізу қиын, нәтижесі көбінесе жасанды болады, бірақ Жан-Мишель Джарр біріктірілген желілермен байланысқан әртүрлі формаларды жасады» деді. Ол Джаррды «осындай эмоциялық күшке ие» француздық Майк Олдфилд деп сипаттады. Ол бірінші жақтың «көшпенді ноталармен аяқталатынын», ал екінші жақтың «барьерді бұзу сияқты қарқынды ашылуы бар» деп қорытындылады. Record World журналы бұл «ерекше әуенді тақырып» екенін және «барлық аспаптар Джаррдың өзі орындағанын» жазды. Ретроспективті шолулар альбомды электрондық музыканың дамуындағы маңызды туынды деп санайды. Mojo журналынан Phil Alexander оны Джаррдың үш маңызды альбомының бірі деп атап, ол «авангард, электрондық, классикалық және прогрессивті музыка әлемін біріктіруге жасаған саналы әрекет» екенін жазды. Ол «динамикалық, жылы дыбысның құнарлы екенін» айтты және «Оксиген (IV бөлім)» туралы «электрондық музыканың мәңгілік іргетасы болып қала беретін Ұлыбританияның топ-5 хиттерінің бірі» деп аяқтады. Альбом uDiscover Music журналы 1976 жылдың ең ықпалды альбомдарының бірі деп танылды және 1001 Albums You Must Hear Before You Die кітабына енгізілді. Billboard журналының авторы Ларс Брендл «Oxygène (Part I)» электрондық музыканың сол кездегі салқындату әуендерінің бірі деп санады.

Марапаттар

Жарқылау ЕліМарапат ЖылыОрынFNACФранцияИдеал дискографиясы: 823 қажетсіз альбомдар2015*RoRoRo Rock LexiconГерманияЕң ұсынылатын альбомдар2003*Giannis PetridisГреция2004 ғасырдың үздік альбомдары2003*Yedioth AhronothИзраильБарлық уақыттың үздік 99 альбомы199942PanoramaНорвегияЖылдың үздік 30 альбомы 1970 98199910Том МунАмерика Құрама ШтаттарыӨлмей тұрып тыңдауға тиіс 1000 жазба2008*Роберт ДимериӨлмей тұрып тыңдауға тиіс 1001 альбом2018* (*) ретсіз тізімдерді көрсетеді.

Мұра

Oxygène L'Académie Charles Cros сыйлығының Grand Prix du Disque (ағылшын тілінде: Диск Гран-приі) жүлдесін жеңіп алды, ал американдық People журналы Жаррды "Жылдың тұлғасы" деп таңдады. 2007 жылы түпнұсқа альбомның жаңа нұсқасы – "Oxygène: New Master Recording" жарық көрді. Уэльс музыка жазушысы Марк Дженкинс альбомды "ертерек синтезатор өнерпаздарына қол жетімсіз болған, қиялға толы дыбыс текстуралары мен жеңіл әуендер арасындағы динамикалық үйлесімге қол жеткізді" деп бағалады. Албом музыкалық терапия, медитация және босану кезінде қолданылып келеді. Oxygène 1970-ші жылдары синтезатордың кеңінен таралуына ықпал еткен маңызды факторлардың бірі деп есептеледі және 2015 жылы Jarre-мен бірлесіп "Electronica 1: The Time Machine" альбомын жасаған Moby сияқты электронды музыка өнерпаздарына әсер етті.