Құрама Штаттардағы Мартин Лютер Кинг күні

Кіріспе

АҚШ мейрамы, қаңтар айының үшінші дүйсенбісі

Мартин Лютер Кинг кіші күні (ресми түрде Мартин Лютер Кинг кішісінің туған күні, және көбінесе МЛК күні деп қысқартылады) – АҚШ-та жыл сайын қаңтар айының үшінші дүйсенбісінде тойланатын федералдық мереке. Кинг азаматтық құқықтар қозғалысында зорлықсыз әрекеттердің бас сөйлеушісі болды, ол федералдық және штаттық заңдарда, сондай-ақ азаматтық қоғамдағы нәсілдік дискриминацияға қарсы наразылық білдірді. Бұл қозғалыс АҚШ-тағы бірнеше маңызды заң реформаларына әкелді. 1929 жылы туған Мартин Лютер Кинг кішінің туған күні 15 қаңтар (1929 жылы ол сейсенбіге келді). Бұл мереке үшін ең ерте дүйсенбі – 15 қаңтар, ал ең кеш – 21 қаңтар. Дүйсенбі күнгі тойлау Бірыңғай дүйсенбі мерекелік күндер туралы заңға сәйкес келетін басқа федералдық мерекелерге ұқсас. Кингтің құрметіне федералдық мереке орнату науқаны 1968 жылы оның қаза болғаннан кейін көп ұзамай басталды. Президент Рональд Рейган 1983 жылы осы мерекені заңмен бекітті, ал ол үш жылдан кейін, 1986 жылғы 20 қаңтарда алғаш рет тойланды. Бастапқыда кейбір штаттар бұл мерекені тойлауға қарсылық көрсетіп, оған басқа атаулар берді немесе оны басқа мерекелермен біріктірді. Барлық штаттардың заңдарында және федералдық заңда ресми мойындау 2000 жылы болды.

Ұсыныстар

Мартин Лютер Кинг күнін мереке ретінде еңбек одақтары келісімшарттарды талқылау кезінде ұсынды. Кинг қайтыс болғаннан кейін, Конгресс депутаты Джон Конирс (Мичиган штатынан демократ) және сенатор Эдвард Брук (Массачусетс штатынан республикашыл) Кингтің туған күнін ұлттық мереке деп жариялау туралы заң жобасын Конгреске енгізді. Бұл заң жобасы алғаш рет 1979 жылы АҚШ Өкілдер палатасында қарастырылды. Бірақ, қабылдану үшін қажетті дауыс санынан бес дауыс кем болды. Оппозициядағылардың екі басты аргументі – федералдық қызметкерлерге ақы төленетін демалысқа тым көп қаржы жұмсалады және жеке тұлғаны құрметтеуге арналған мереке ұзақ жылдар бойы қалыптасқан дәстүрге қайшы келеді (Кинг ешқашан мемлекеттік қызметте болған емес). Хелмс заң жобасына қарсы сөз сөйлеу арқылы кешіктіру тактикасын қолданды және 1983 жылдың 3 қазанында Кингтің коммунистермен байланысы болғандығын дәлелдеу үшін 300 беттік құжатты Сенатқа ұсынды. Нью-Йорк штатының сенаторы Дэниел Патрик Мойнихен Хелмстің құжатын "нашарлық жинағы" деп атап, оны Сенат еденіне лақтырып, аяқтап тастады.

Федералды жол

Президент Рональд Рейган бастапқыда мерекеге қарсы болды, себебі шығындарды алаңдатып еді. Хелмстің Кингті коммунист деп айыптауына байланысты сұраққа жауап бергенде президент: "Біз оның шындығын отыз бес жылдан кейін білеміз, солай емес пе?" деді. Бұл сөздер бұрын жабық сақталған ФБР-дің бақылау жазбаларының ашылуына сілтеме жасады. Бірақ 1983 жылдың 2 қарашасында Рейган Индиана штатының өкілі Кэти Холл ұсынған заңға қол қойып, Кингті құрметтейтін федералдық мереке құрды. 1983 жылдың 2 тамызында Өкілдер палатасындағы соңғы дауыс беру нәтижесі 338–90 (Демократиялық фракцияда 242–4, Республикалық конференцияда 89–77) болды, ал 5 мүше дауыс беруге қатыспады немесе қалыс қалды. Екеуі де вето құлату үшін жеткілікті дауыс болды. Мереке алғаш рет 1986 жылдың 20 қаңтарында тойланды. Заң сонымен қатар "Мартин Лютер Кинг кіші федералдық мереке комиссиясын" құрды.

Мемлекеттік деңгейдегі өту

Патшаны құрметтейтін федералдық мереке 1983 жылы заңға қол қойылып, үш жылдан кейін күшіне енсе де, АҚШ-тың барлық штаттары қаңтардағы мерекені штат деңгейінде атап өтуді қаламады. 1999 жылы Нью-Гэмпшир патшаның атымен аталатын мерекеге соңғы штат айналды, оны алғаш рет 2000 жылдың қаңтарында тойлады – осы атпен күнтізбенің жалпыұлттық тойлануының бастауы. 1986 жылы Аризонаның демократ губернаторы Брюс Бэббит, өкілінен кетіп бара жатқанда, атқарушы бұйрық арқылы Аризонада мемлекеттік MLK мерекесін құрды, бірақ 1987 жылы оның республикалық ізбасары Эван Мечам, Бэббит бұйрығы заңсыз деп мәлімдеген бас прокурордың пікірін келтіре отырып, Бэббиттің шешімін қызметке келгеннен кейін бірнеше күн өткен соң кері қайтарды. Кейін сол жылы Мечам қаңтар айының үшінші жексенбісін Аризонада «Мартин Лютер Кинг кіші / Азаматтық құқықтар күні» деп жариялады, бірақ ол ақысыз мереке ретінде. Бұл ұсыныс келесі жылы штат Сенатынан қабылданбады. 1990 жылы Аризона сайлаушыларына мемлекеттік қызметкерлерге MLK мерекесіне ақы төлеу туралы шешім қабылдау мүмкіндігі берілді. Сол жылы Ұлттық футбол лигасы 1993 жылы Аризонада өткізілуі жоспарланған XXVII Суперкубогын басқа жерге көшіруге уәде берді, егер MLK мерекесі мақұлданбаса. 1990 жылғы қарашадағы сайлауда сайлаушыларға екі Патша күнінің нұсқасы ұсынылды: 301-жоба, ол Колумб күнін ақы төленетін штаттық мерекелер тізімінен алмастырды, және 302-жоба, ол Линкольн мен Вашингтонның туған күндерін MLK күніне орын ашу үшін бір ақылы мерекеге біріктірді. Екі шара да қабылданбады, ең көп дауыс жинаған 302-жобаға сайлаушылардың 49% ғана қолдау көрсетті; тіпті 302-ге «жоқ» деп дауыс бергендердің кейбіреулері 301-ге «иә» деп дауыс берді. Осының салдарынан штат XXVII Суперкубогын қабылдау мүмкіндігінен айырылды, ол кейіннен Калифорния штатының Пасадена қаласындағы Rose Bowl стадионында өтті. 2000 жылдың 2 мамырында Оңтүстік Каролина губернаторы Джим Ходжес патшаның туған күнін ресми штаттық мереке деп жариялайтын заңға қол қойды. Оңтүстік Каролина барлық штаттық қызметкерлерге ақы төленетін мереке ретінде бұл күнді мойындаған соңғы штат болды. Бұл заңға дейін қызметкерлер Мартин Лютер Кинг кіші күнін немесе үш Конфедерация мерекесінің біреуін тойлауға құқылы болды.

Although the federal holiday honoring King was signed into law in 1983 and took effect three years later, not every U. S. state chose to observe the January holiday at the state level In 1999, New Hampshire became the last state to name a holiday after King, which they first celebrated in January 2000the first nationwide celebration of the day with this name. In 1986, Arizona Governor Bruce Babbitt, a Democrat, created a paid state MLK holiday in Arizona by executive order just before he left office, but in 1987, his Republican successor Evan Mecham, citing an attorney general's opinion that Babbitt's order was illegal, reversed Babbitt's decision days after taking office. Later that year, Mecham proclaimed the third Sunday in January to be "Martin Luther King Jr./Civil Rights Day" in Arizona, albeit as an unpaid holiday. This proposal was rejected by the state Senate the following year. In 1990, Arizona voters were given the opportunity to vote on giving state employees a paid MLK holiday. That same year, the National Football League threatened to move Super Bowl XXVII, which was planned for Arizona in 1993, if the MLK holiday was voted down. In the November 1990 election, the voters were offered two King Day options: Proposition 301, which replaced Columbus Day on the list of paid state holidays, and Proposition 302, which merged Lincoln's and Washington's birthdays into one paid holiday to make room for MLK Day. Both measures failed to pass, with only 49% of voters approving Prop 302, the more popular of the two options; although some who voted "no" on 302 voted "yes" on Prop 301. Consequently, the state lost the chance to host Super Bowl XXVII, which was subsequently held at the Rose Bowl in Pasadena, California. On May 2, 2000, South Carolina governor Jim Hodges signed a bill to make King's birthday an official state holiday. South Carolina was the last state to recognize the day as a paid holiday for all state employees. Before the bill, employees could choose between celebrating Martin Luther King Jr. Day or one of three Confederate holidays.

Жұмыс орнынан демалыс

Жалпы алғанда, 2019 жылы жұмыс берушілердің 45%-ы қызметкерлеріне демалыс берді. Сенімсіз дереккөз: күні – 2023 жылғы қаңтар. Демалыс күнін бермеу себептері әртүрлі болды, олар мерекенің жақында енгізілуінен бастап, Рождество мен Жаңа жыл арасындағы аптадан кейін, көптеген кәсіпорындардың жартылай немесе толығымен жабық болатын екі аптадан кейін туындаған жағдайларға дейін қамтыды. Нью-Йорк қор биржасы мен NASDAQ сауда үшін жабылады, ал банктер көбінесе жабық болады. Сонымен қатар, көптеген мектептер мен жоғары оқу орындары сабақтар үшін жабылады; ал кейбіреулері ашық болып, Мартин Лютер Кингтің идеяларын талқылайтын семинарлар немесе мерекелік шаралар өткізеді. Мартин Лютер Кинг күнін тойлауға байланысты, кейбір колледждер мен университеттер Рождество демалысын осы күнді демалысқа қосып, ұзартады. Ал кейбір жұмыс берушілер Мартин Лютер Кинг күнін жылжымалы мереке ретінде пайдаланады.

MLK Қызмет күні

Ұлттық "Мартин Лютер Кинг, Ұлттық қызмет күні" Пенсильвания штатының бұрынғы АҚШ сенаторы Харрис Воффорд және Атланта конгрессмені Джон Льюис бастамасымен құрылды. Олар Кинг мерекесі мен қызмет туралы заңды бірлесіп жазған авторлар. Федералды заң американдықтарды Кинг мерекесін Кингтің құрметіне азаматтардың ерікті қызмет көрсету күніне айналдыруға шақырады. Бұл федералды заңнамаға президент Билл Клинтон 1994 жылғы 23 тамызда қол қойды. 1996 жылдан бері Воффордтың бұрынғы штат кеңсе директоры Тодд Бернштейн жыл сайынғы Ұлы Филадельфиядағы Кинг күніне арналған қызметті ұйымдастырып келеді, бұл Кингті құрметтеу үшін елдегі ең ірі шара. 1994 жылдан бері қызмет күні ұлттық деңгейде AmeriCorps федералды агенттігімен үйлестіріледі, ол MLK күнінде қызметтерді ұйымдастыратын ұйымдарға гранттар ұсынады. АҚШ-та үкімет тағайындаған тағы бір ресми ұлттық қызмет күні – 11 қыркүйек Ұлттық қызмет күні (9/11 күні).

Сөз сөйлеу

Сесар Чавес онымен бірге АҚШ-тағы шаруалардың экономикалық мұқтаждарына назар аудару мақсатында үгіт жұмыстарын жүргізді. Кейіннен оның құрметіне осы мерекеге ұқсас "Сезар Чавес күні" құрылды.

Канада

Онтариодағы Торонто қаласының әкімдігі Мартин Лютер Кинг кіші күнін ресми түрде мойындайды, бірақ ол ақылы демалыс емес: барлық мемлекеттік қызметтер мен кәсіпорындар жұмыс істей береді. Онтариодағы Оттава қалалық әкімдігі бұл ұлттық мерекені 2005 жылдың 26 қаңтарынан бастап ресми түрде тойлауды бастады.

Израиль

1984 жылы АҚШ-тың Алтыншы флоты сапармен келген кезде әскери-теңіз капелланы раввин Арнольд Ресникофф Иерусалимдегі Президент резиденциясында Мартин Лютер Кинг кіші күніне арналған алғашқы Израиль президенттік рәсімін өткізді. Израильдің сол кездегі президенті Хаим Герцогтың әйелі Аура Герцог осы ерекше шараны қабылдауға ерекше қуанғанын, себебі Израильде Кингтің құрметіне ұлттық орман бар екенін, сондай-ақ Израиль мен Кингтің "арман" туралы ұғымдары ортақ екенін атап өтті. Ресникофф рәсімде сөйлеген сөзінде осы тақырыпты жалғастырып, Жаратылыс кітабынан Жүсіптің ағалары ағасының жақындағанын көргенде айтқан аятты келтірді: "Міне, арманшыл келді; оны өлтіріп, шұңқырға тастайық, сонда оның арманының не болатынын көреміз". Ресникоффтың сөзіне қарағанда, тарихта арманшылдың өзін өлтіру арқылы арманды өлтіре аламын деп ойлағандар болған, бірақ Кингтің өмірі көрсеткендей, мұндай адамдар әрқашан жаңылысқан.

Жапония

Жапонияның Хиросима қаласында Мартин Лютер Кинг кіші күні тойланады. 2005 жылдың қаңтар айында қала әкімі Тадатоси Акиба қала әкімінің кеңсесінде арнайы банкет ұйымдастырып, қаласының бейбітшілікке шақыруын Кингтің адам құқықтары туралы үндеуімен үйлестірді.

Нидерланды

1987 жылдан бері жыл сайын Нидерландының Вассэнар қаласында доктор Мартин Лютер Кингті еске алу және кешкі ас кештері өткізіліп келеді. Еске алу шараларына жастармен қатар Азаматтық құқықтар қозғалысының қатысушылары мен ардагерлері, сондай-ақ музыкалық қойылымдар кіреді. Шара әрқашан баршаның қол ұстасып шеңбер құрып, "Біз жеңіске жетеміз" әнін шырқауымен аяқталады. Еске алу кештері қаңтар айының соңғы жексенбісінде ұйымдастырылады.