Кіріспе

Ағылшын ақыны (1963 жылы туған)

Саймон Роберт Армитаж (26 мамыр 1963 жылы туған) – ағылшын ақыны, драматург, музыкант және романист. 2019 жылдың 10 мамырында Ақындар лауреаты қызметіне тағайындалды. Қазір Лидс университетінде поэзия профессоры. 1989 жылы «Zoom!» атты өлеңдер жинағынан бастап, 20-дан астам өлең жинағын жариялаған. Оның көптеген өлеңдері Батыс Йоркширдегі туған қаласына арналған; олар «Магниттік өріс: Марсден өлеңдері» жинағында топтастырылған. Ол «Одиссея», «Аллитератив Морте Артур», «Жемтірек» және «Сэр Гавен және Жасыл рыцарь» сияқты классикалық өлеңдерді аударған. «Ай елі» және «Пенин жолындағы трубадурмен саяхат» сияқты бірнеше саяхат кітабының авторы. Тед Хьюздің шығармаларына арналған антологияларды да редакциялаған. Ол көптеген теле- және радиодағы деректі фильмдерге, драмалық қойылымдарға және саяхаттық бағдарламаларға қатысқан.

Ерте өмір және білім

Армитаж Йоркширдің Батыс Ридингіндегі Хаддерсфилд қаласында дүниеге келді және Марсден ауылында өсті, оның отбасы әлі де сонда тұрады. Оның үлкен әпкесі Хиллари. Оның әкесі Питер бұрын электрик, бас бостандыққа шығару инспекторы және өрт сөндіруші болған, ол "Аваланш Доджерс" ерлер пантомима тобы үшін пьесалар мен пантомималар жазғанымен жергілікті жерде белгілі болған. Ол алғашқы өлеңін 10 жасында мектепке берілген тапсырма ретінде жазды.

Мансап

Ол Лидс университетінде және Айова университетінде шығармашылық жазу бойынша дәріс оқыды, ал 2008 жылы Манчестер Метрополитен университетінде аға оқытушы болды. Ол BBC Radio 3 және 4 радиостанциялары үшін әдебиет, тарих және саяхат тақырыбында бағдарламалар жасады; 1992 жылдан бері бірнеше теледокументалды фильмдердің авторы және жүргізушісі. 2009-2012 жылдары ол Лондонның Оңтүстік жағалауындағы суретші-резидент болды, ал 2011 жылдың ақпан айында Шеффилд университетінде поэзия профессоры атанды. 2017 жылдың қазан айында Лидс университетінде поэзия бойынша алғашқы профессор болып тағайындалды. 2019 жылы Кэрол Энн Даффиден кейін он жылға поэзия лауреаты болып тағайындалды.

Жазу

Армитаждың тұңғыш кітаптық поэзия жинағы «Зум!» 1989 жылы жарық көрді. Оның өлеңдер жинақтарына «Book of Matches» (1993) және «The Dead Sea Poems» (1995) кіреді. Ол екі роман – «Кішкентай жасыл адам» (2001) және «Ақ заттар» (2004) жазды, сондай-ақ Солтүстік Англияға арналған очерктер жинағы «Барлық нүктелері Солтүстік» (1998) жарық көрді. Ол Гомердің «Одиссеясының» драмалық нұсқасын және «Тираннозавр Рекс қарсы Кодруй Кид» атты поэзия жинағын (Т. С. Элиот сыйлығына ұсынылған) шығарды, екеуі де 2006 жылы жарық көрді. Армитаждың өлеңдері ағылшын әдебиеті пәнінен британдық GCSE бағдарламаларының бірнешеуінде кездеседі. Ол құрғақ Йоркшир юморымен, «жетімді, реалистік стиль және сыншыл оймен» үйлесімде сипатталады. Пеннин аймағы арқылы өтетін «Stanza Stones Trail» үшін Армитаж серуендеп жүргенде алты жаңа өлең жазды. Жергілікті сарапшы Том Лонсдейл және әріп кесуші Пип Холлдың көмегімен өлеңдер оқшау жерлерде тасқа ойылып жазылды. Бұл сапар туралы Лонсдейл мен Холлдың өлеңдері мен әңгімелерін қамтитын кітап шығарылды және «Enitharmon Press» баспасынан жарық көрді. Хилари Пейнтердің тапсырыс бойынша жасаған ағашқа ойылған суреттерімен толықтырылған өлеңдер «Fine Press Poetry» басылымында «In Memory of Water» деген атпен бірнеше рет басылды. 2020 жылы Ұлттық поэзия күніне орай «BT» компаниясы оған COVID-19 пандемиясы кезіндегі карантин туралы ой-толғанысын білдіретін «Бір нәрсе түртті» деген шығарма жазуды тапсырды. 2023 жылы Ұлттық қор Армитаждың поэмасын Солтүстік Йоркширдегі Бримхэм Рокс үшін тапсырыс етті. Суретші Адриан Райли Армитаж бен тас оюшы Ричард Доусонмен бірлесіп «Баланс актісін» – таулы жерлер мен жазық даланың кездесетін жерінде Армитаждың өлеңін алып жүретін ескерткіштік құрылысты жасады.

Лауреат ақын ретінде жазу

2019 жылы Армитаждың 1969 жылғы Айға қонуды еске алатын "Конквистадорлар" атты алғашқы өлеңі The Guardian басылымында жарияланды. Армитаждың екінші өлеңі "Finishing it" 2019 жылы Онкологиялық зерттеулер институтының тапсырысымен жазылды. Микрогравер Грэм Шорт 51 сөзден тұратын поэманы қатерлі ісікке қарсы дәрі-дәрмектің көшірмесіне мұқият кескен. Армитаж "All Right" әнін Солтүстік пойыз операторының Психикалық денсаулықты қорғау апталығындағы өзін-өзі өлтіруді болдырмау науқанының бір бөлігі ретінде жазды. Олардың видеосында Марк Аддидің өлеңді оқып берген саундтрегі бар, ал сөздер де экранда пайда болады. 2019 жылдың 21 қыркүйегінде ол өзінің "Құқықшылар" өлеңін оқыды, оны Табиғи сұлулық аймақтары қауымдастығы тапсырды, Арнсайд Кнотта, Камбрияда, Ұлттық парктер мен ауылға қол жеткізу туралы заңның 70 жылдығын атап өту үшін, төбе басында адамдар сызған жүректің қалыптасуын қамтитын іс-шара барысында. Армитаж "Арк" әнін 2019 жылдың 26 қыркүйегінде Британдық Антарктика зерттеуінің жаңа кемесі RRS Сэр Дэвид Аттенбороға арналған рәсімге арнап жазды. "the event horizon" 2019 жылы Оглесби орталығының ашылуына орай жазылды, ол Hallé St Peter's-тің кеңейтілуі, Галле оркестрінің репетициялар, жазбалар, білім беру және шағын қойылымдар өткізетін орны. Поэма ғимаратқа "әңгіме залының кіреберісінде орналасқан, "оқиғалар көкжиегі" деген атпен кескен болат тақта түрінде" енгізілген. "Ода к одежде" Джон Китстің 1819 жылы жазған алты өлеңінің екі жүз жылдығын атап өтеді, Армитаж: "Оның ең ұлы шығармаларының ішінде өлеңдері ағылшын тіліндегі ең танымал шығармалардың бірі". 2020 жылдың 12 қаңтарында Армитаж BBC Radio 4 радиостанциясында өзінің "Астрономия бастаушыларға" атты өлеңін алғаш оқыды. "Lockdown" алғаш рет 2020 жылдың 21 наурызында The Guardian басылымында жарияланды, бұл коронавирус пандемиясына жауап болып табылады, ол Дербиширдің "азамат ауылы" Еямға сілтеме жасайды, ол 1665 жылы Лондонның Ұлы обасының таралуын шектеу үшін оқшауланды, және Санскрит поэмасы "Мегадута" Калидаса, бұлт жер аударылғаннан оның алыстағы әйеліне хабар жеткізеді. Армитаж өзінің "Өмір сүру" деген өлеңін, тағы бір өлеңін, BBC Radio 4-тің Today бағдарламасында 2020 жылдың 20 сәуірінде оқыды. Оның "The Omnipresent" инсталляциясы 2020 жылдың күзінде Лондонның Саутбанк орталығында Everyday Heroes ашық аспан көрмесінің бір бөлігі болды. Хаддерсфилд хор қоғамы Армитажға Шерил Фрэнсис Хоад пен Дэниел Кидайннің шығармаларына сөздерді ұсынуды тапсырды, нәтижесінде "The Song Thrush and the Mountain Ash" және "We'll Sing" 2020 жылдың күзінде видеода жарық көрді. Армитаж хор мүшелерінен оған бір-бір сөз жіберіп, олардың оқшаулаудағы тәжірибесін білдіруін сұрады және екеуін жасау үшін олармен жұмыс істеді. Армитаж 2020 жылдың 11 қарашасында Вестминстер абатшылығында "Белгісіз жауынгердің жерленгенінің 100 жылдығына арналған салтанатта "Жоқтырғыш" атты өлеңін оқыды. "Мен біреу ретінде сөйлеймін" атты мақала алғаш рет 2021 жылдың 20 ақпанында "Таймс" газетінде жарияланды. Бұл мақала 1821 жылдың 23 ақпанында Римде қайтыс болған ақын Джон Китстің 200 жылдығына орай жазылған. Арматидж карантинді жеңілдетудің бір кезеңін атап өту үшін "Cocoon" атты әнін жазды, оны 2021 жылдың 29 наурызында BBC Radio 4 Today бағдарламасында оқыды. "Патриархтар – Элегия" принц Филиптің өлімін атап өтеді және оның жерлеу рәсімі күні, 2021 жылдың 17 сәуірінде жарық көрді. Бұл оның өлген күні қарға сілтеме жасайды, ал Армитаж: "Мен тағайындалғаннан бері оншақты лауреат өлеңдер жаздым, бірақ бұл бірінші патшалық оқиға және ол үлкен сияқты сезінеді". Армитаж 2021 жылы Пик ауданы ұлттық паркі құрылғанның 70 жылдығын мерекелеу үшін "Шефтен тыс фестиваль" комиссиясы ретінде "70 хабарлама" жазды. "Футурама" - Армитаждың 2021 жылы Глазго қаласында өткен Cop26 конференциясына берген жауабы, ол туралы "Мен біз жүргендей ерекше арман тәрізді жағдайды, ескі дүниенің ережелері мен табиғи заңдары өзгеріп жатқандай сезінетін жерлерді суретке түсіруге тырыстым" деді. 2019 жылдың қарашасында Армитаж өзінің жалақысын "табиғат пен қоршаған ортаны жүрегінде ұстаған" өлеңдер жинағы үшін Поэзия мектебінің Лаурель сыйлығын құруға табыстамақшы екенін мәлімдеді. Бұл сыйлықты Поэзия мектебі ұйымдастырады. Армитаж 2022 жылы 12 наурызда The Guardian газетінде жарияланған Украинаға ресейлік шабуыл туралы "Қаршылық" атты мақаласын жазды. Ол оны "жаңалықтардағы әдепсіз бейнелер арқылы бізге келіп жатқан нәрселердің бұзылған нұсқасы" деп сипаттады. Армитаж өзінің "Жалғыз адам" өлеңін 2022 жылдың 23 наурызында Йорк минстерінде COVID-19 пандемиясы кезінде қаза болғандарды еске алуға арналған Ұлттық күндізгі ойлау күнінің екінші жылдығында өткен қызметте оқыды; өлең Минстердегі естелік бағында жазылатын болады. Элизабет II-нің Платиналық мерейтойына арналған 2022 жылдың маусымында Армитаж "Патшайымдық" өлеңін жазды. Ол 3 маусымда The Times газетінде және коммерциялық дүкендер арқылы сатылатын қол қойылған шектеулі басылымда, сондай-ақ royal.uk веб-сайтында жарияланды. Армитаж 2022 жылдың 13 қыркүйегінде Элизабет II-нің қайтысын еске алу үшін "Гүлдік құрбан" өлеңін жариялады; ол екі шумақтың әрқайсысының жолдарының бас әріптері "Элизабет" деген сөзді құрайтын қос акростих түрінде жазылған. Кейін сол күні ол өлеңді BBC News at Ten бағдарламасында түсіндіріп, оқыды. BBC-нің жүз жылдығын мерекелеу үшін Армитаж "Жалға беру туралы есеп" өлеңін жазды, ол 2022 жылдың 24 қазанында The One Show бағдарламасында Брайан Кокс, Майкл Пэлин, Мэри Берри және Крис Пэкхэм сияқты BBC тұлғаларының қатысуымен, BBC Concert Orchestra-ның сүйемелдеуімен оқылды. Армитаж 1923 жылдың 24 ақпанында қызметке кірген локомотив Flying Scotsman-ның жүз жылдығын белгілеу үшін "Ұшатын шотландтың жасалуы (фантосмагория)" өлеңін жазды. Әлемдік поэзия күні, 2023 жылдың 21 наурызында ол LYR тобымен бірге Ұлттық сенім тапсырысымен жасалған 10 туындының біріншісі "Көкшетаудың арасындағы шабақ" өлеңін жариялады. 2023 жылдың 6 мамырында III Чарльз бен Камилланың тәж кигізу рәсіміне Армитаж "Күтпеген қонақ" өлеңін жазды, ол Вестминстер абаттығындағы тәж кигізуге шақырылған әйел туралы әңгімелейді және 1661 жылы II Чарльздың тәж кигізуін тіркеген Сэмюэл Пипс күнделігінен цитата келтіреді. 2023 жылдың шілдесінде Армитаж Британдық Антарктика зерттеуінің Нү-Алесунд зерттеу станциясында Спитсбергенде уақыт өткізіп, сапарына қатысты өлеңдер жинағын жазды. "Шың" өлеңі 2023 жылдың қазанында The Guardian басылымында жарияланды, 2023 жылдың 10 қазанынан бастап трансляцияланатын төрт бөлімді BBC Radio 4 бағдарламасы "Поэт-лауреат Арктикада" алдында.

Лауреаттың кітапханаға экскурсиясы

2019 жылдың қарашасында Армитаж он жыл бойы әр көктемде бір апта бойы бес-жеті кітапханада болып, бір сағаттық поэзия оқып, мүмкін болса, қонақ ақынды таныстыратынын хабарлады. Кітапханалар әліпбилік тәртіппен таңдалуы керек еді: 2020 жылдың наурызында ол "А" немесе "В" (соның ішінде Британдық кітапхана) әрпімен басталатын орындарға немесе кітапханаларға баратын еді, ал 2029 жылы "W", "X", "Y" және "Z" әріптеріне дейін баратын жоспары бар еді. Ол: «Х әрпі қызықты болады – Ұлыбританияда X әрпімен басталатын жер бар ма? Мен сондай-ақ, бұл аралдарда сөйлейтін басқа тілдердегі, мысалы, валлий, урду немесе қытай тілдеріндегі әріптерді қосудың жолын табуды қалаймын, сондай-ақ ағылшын тілі бірінші тіл болмайтын қауымдастықтарды да осы іске тартуға тырысамын» деді. COVID-19 пандемиясынан туындаған кешігуден кейін, алғашқы тур 2021 жылы өтті. Армитаж түрлі кітапхана ғимараттарында қашықтықтан, онлайн режимінде тікелей эфирде оқыды, 26 сәуірде Эшби-де-ла-Зухта басталып, Хелен Мортпен бірге Белперге дейін жалғасты; Маг Диксонмен Абердинде; Клэр Шоумен Бэккупта; Амина Атик пен Эйра Мерфимен Бутлда; Тереза Лола мен Джоэлл Тейлормен Британдық кітапханада; және 1 мамырда еріктілер басқаратын кітапхананы ресми түрде ашқан Абингтонда. 2022 жылғы тур C, D және валлий тіліндегі Ch және DD әріптерімен аталатын кітапханаларды қамтыды. 24 наурыз бен 1 сәуір аралығында Армитаж Чаддертонда Кейша Томпсонмен, Фатеха Аламмен және Лоуди Кариммен; Кармартенде Ифор ап Глинмен; Клеведонда Фиби Стукеспен; Колтонда Элизабет Джейн Бернеттпен; Чатхэмде Пейшенс Агбабимен; Кембридж университетінің кітапханасында Имтиаз Дхаркермен; Клайдбанкте Кэтлин Джеймимен және Тавона Ситолемен; және Тейг Чеарсабахте Кевин МакНейлмен оқыды. 2023 жылғы тур 17-23 наурыз аралығында E, F және G әріптерімен аталатын кітапханаларды қамтыды. Армитаж турды Эксетер кітапханасында бастады, ол өзінің Land Yacht Regatta тобымен бірге болды. Содан кейін ол 2021 жылғы Гинкго сыйлығының иегері Джейн Ловеллмен Гластонбери кітапханасында; Истборн кітапханасында жеке; Лорел сыйлығының иегері Мэтт Говард пен Фойлдің жас ақыны Дженна Хантпен Факенхэм кітапханасында; Ханан Иссамен Гавардндағы Гладстон кітапханасында; және Канал лауреаты Рой Макфарлейнмен және Театр Порто мен Боти Театр компаниясының өкілдерімен Элсмир Порт кітапханасында оқыды. 2024 жылғы тур 5-12 наурыз аралығында H-K әріптерімен аталатын кітапханаларды қамтыды. Алғашқы шара Харлсден кітапханасында өтті, онда сомали ақыны Әша Лұл Мохамуд Юсуф пен оның аудармашысы Клэр Поллард оның сыйлық алған «Теңіздегі көші-қон: Тахриб» кітабынан оқыды. Кент кітапханасы Армитаждың HM East Sutton Park түрмесіндегі оқу тобына қосылған шарасын өткізді. Хаверфордвест кітапханасында Армитаж ақын, романист және драматург Оуэн Шиерс пен Пушкарт сыйлығына үміткер Бетани Хендлимен бірге оқыды. The Hive, Worcester, қоғамдық және академиялық кітапхана және мұрағат орталығында Армитаж Уорстерширдің жас ақыны Амели Саймонмен бірге оқыды. Армитаж кейін Кирккдбрайт кітапханасына барды, ол 2022 жылы Шотландия поэзия кітапханасының келесі буындағы жас макарларының бірі Лидия Макмилланмен бірге оқыды, ал турдың соңғы шарасы Холтвистл кітапханасында Нортумберленд кітапханасының 100 жылдығы мен Нортумберленд ұлттық саябағының халықаралық қараңғы аспан паркі мәртебесіне он жыл толуын атап өтті, онда Катрина Портеус пен ұлттық саябақтың резиденциядағы жазушысы Шерее Мак қатысты.

Сахналық өнер

Армитаж бес сахналық пьесаның авторы, оның ішінде Эврипидтің «Гераклдың ақымақтығы» пьесасының нұсқасы – «Мистер Геракл». «Трояның соңғы күндері» 2014 жылдың маусым айында Шекспирдің «Глобус» театрында тұсаукесер өткізді. 1996 жылы ол Лондонның Ұлттық театрынан «National Connections» сериясы үшін «Eclipse» пьесасын жазуға шақырылды. Бұл пьеса 1994 жылы Хабден-Бриджден Линдси Римердің жоғалып кеткеніне байланысты жазылған және 1999 жылғы Корнуоллдағы күн тұтылуы кезінде өтеді. Соңғы жұмысы ретінде Армитаж шотланд композиторы Стюарт МакРейдің музыкасына жазылған «Алтын бұта» операсының сюжетіне негізделген «Ассасин ағашы» операсының либреттосын жазды. Операның тұсаукесері 2006 жылы Шотландиядағы Эдинбург халықаралық фестивалінде болды, содан кейін Лондонның Ковент-Гардендегі Корольдік опера театрына көшті. «Saturday Night» (Century Films, BBC2, 1996) – Брайан Хилл режиссерлік еткен Лидстегі түнгі өмір туралы деректі фильмге елу минуттық поэтикалық түсіндірме жазып, баяндады. 2010 жылы Армитаж 264 мильдік Пеннин жолынан Шотландиядан Дербиширге қарай оңтүстікке қарай жүрді. Жол бойында ол 1993 жылғы «Hitcher» өлеңінде бейнеленген бос өмір салтынан бас тартып, көбінесе ақша, тамақ немесе тұру орыны үшін өлең оқыды және өзінің саяхаты туралы «Үйге қайту» атты кітап жазды. 2007 жылы ол музыкант Крейг Смитпен бірлесіп жазған әндер альбомын «The Scaremongers» тобының атымен шығарды. 2016 жылы «14–18 NOW» өнер бағдарламасы Бірінші дүниежүзілік соғыстың жүз жылдығын мерекелеуге арналған бес жылдық жобаның бөлігі ретінде Саймон Армитаждың өлеңдер сериясын тапсырыс берді. Бұл өлеңдер Лондондағы Императорлық соғыс мұражайының архивінен алынған алты әуе немесе панорамалық суретке жауап ретінде жазылған. «Still» поэзия жинағы Норфолк және Норвич фестивалінде тұсаукесер өткізіп, «Enitharmon Press» баспасымен бірлесіп жарық көрді. 2019 жылы «Sky Arts» компаниясы оған «Брекзит» аясында британдық ерекшеліктерді қарастыратын «Art 50» жобасының бөлігі ретінде эпикалық өлең мен «The Brink» фильмін жасауды тапсырды. «The Brink» британдықтардың Еуропамен қарым-қатынасын материктің қалған бөлігіне ең жақын нүкте – Кенттен қарастырды. 2020 және 2021 жылдары Армитаж «The Poet Laureate Has Gone to His Shed» подкастын жазды, ол «BBC Radio 4» арнасында да көрсетілді. Онда ол ортағасырлық «Сырт пен түнқұйрық» поэмасымен жұмыс істеп жатқанда, 20 қонақты өзінің бақшасындағы жазу үйіне әңгімелесуге шақырды; үшінші серия 2023 жылы басталды. Армитаж Брайан Хиллмен бірге «Дүние қайда кетті?» атты «пандемиялық өлең» бойынша жұмыс істеді. Бұл өлең «локдаундағы өмір мен жоғалтуды зерттейді және бүкіл әңгімені Армитаждың жаңа, жан-жақты өлеңімен байланыстырады» және 2021 жылдың маусым айында «BBC Two» телеарнасында көрсетілді. 2020 жылдың желтоқсанында ол «BBC Four» телеарнасының «Winter Walks» сериясында Равенскардан бастап, ескі «Cinder Track» – пайдаланылмаған темір жол желісі арқылы, Боггл-Хоулдан Робин Гуд шығанағына дейін серуендеп шықты. 2022 жылдың тамызында Армитаж Филип Ларкиннің 100 жылдығын мерекелеу үшін «BBC Radio 4» арнасында «Larkin Revisited» сериясын ұсынды, онда әрбір эпизодта Ларкиннің бір өлеңі талданды.

Жеке өмір

Армитаж Батыс Йоркширдің Холм аңғарында, Марсдендегі туған үйіне жақын тұрады. Оның бірінші әйелі Элисон Тутелл болды: олар 1991 жылы үйленді. Кейін ол радио продюсері Сью Робертске үйленді; олардың 2000 жылы туған қызы Эмелин бар. Эмелин 2017 жылы 13-18 жастағы жастар арасында өткен SLAMbassadors ұлттық поэзия слэмінде жеңіске жетті. Әкесі мен атасының дәстүрін жалғастырып, ол Ұлттық жастар театрының мүшесі және әнші. Ол жергілікті футбол командасы «Хаддерсфилд Таун» жақтасы және «All Points North» (1996) кітабында оны жиі еске алады. Ол сонымен қатар құстарды бақылайды.

Музыка

Армитаж – диско-жокейлікпен де айналысатын тұңғыш лауреат ақын. Ол, әсіресе, The Smiths тобының музыкасын ұнатады. Армитаж LYR (Land Yacht Regatta) тобының жетекші вокалисі, ол Ричард Уолтерс пен Патрик Джей Пирсонмен бірге ойнайды. Топ Decca Records құрамына кіретін Mercury KX лейблымен келісімшарт жасасқан. Олар 2020 жылы дебюттік альбомын – Call in the Crash Team, ал 2021 жылы Prefab Sprout тобының Венди Смит қатысқан Winter Solstice синглын шығарды. 2020 жылдың мамырында Армитаж BBC Radio 4 арнасының Desert Island Discs бағдарламасына қонақ шақырды. Оның музыкалық таңдауы Дэвид Боуидің "Moonage Daydream" әнін, ал кітап таңдауы – Оксфорд ағылшын тілінің сөздігін қамтыды, ал ол үшін ең қажетті зат – теннис допшасы болды.