Кіріспе

Рождестволық крекерлер – тартылған кезде жарылысқан дыбыс шығаратын мерекелік үстел безендірулері. Олардың ішінде әдетте кішкентай сыйлық, қағаз бас киім және әзіл болады. Бұл крекерлер Ұлыбритания, Ирландия және Австралия, Канада, Жаңа Зеландия, Оңтүстік Африка сияқты Ұлттар Достастығы елдерінде Рождество тойының маңызды бөлігі саналады. Крекер – ортасында сыйлық болатын, әдемі безендірілген қағазға оралған, бөлінген картоннан жасалған түтікше. Ол үлкен тәттінің қаптамасына ұқсайды. Крекерді екі адам тартып бөледі, әрқайсысы түтікшенің бір жағынан ұстайды. Тарту салдарынан крекер тең бөлінбейді, ортаңғы бөлігі мен сыйлықты бір адам алады.

Дәстүр

Крекерлер дәстүрлі түрде Рождестволық кешкі ас кезінде немесе Рождестволық тойларда тартылады. Крекерді тарту рәсімінің бір түрінде крекердің үлкен бөлігін алған адам картон түтіктің ішіндегі заттарды өзіне алып қалуға құқылы болады. Кейде әрбір қатысушы өзінің крекеріне ие болып, нәтижесіне қарамастан оның ішіндегі заттарды сақтайды. Рождестволық крекерлердің ішінде әдетте түрлі-түсті, қағаздан жасалған тәж сияқты бас киім, кішкентай ойыншық, пластик модель немесе әшекей, сондай-ақ мақал, әзіл, жұмбақ немесе қызықты факт жазылған кішкентай қағаз болады. Тәж сияқты қағаз бас киімдер Рождество кешкі асы кезінде киіледі. Мерекелік бас киімдерді кию дәстүрі римдік дәуірге және Сатурналия тойларына дейін барып жетеді, онда да әсем бас киімдер тағылған.

Тарих

Оксфорд ағылшын сөздігі 1847 жылдан бері пешенелерді (жарылғыш қағаз қобдыларын) тартуды тіркеп алады.

Том Смит

Дәстүр бойынша, лондондық Том Смит (1823–1869) 1847 жылы крекерлерді қалай ойлап тапқандығы айтылады. Ол крекерлерді өзінің бон-бон тәттілерінің жетілдірілген түрі ретінде жасады, оларды қағазға оралған күйінде (дәстүрлі тәтті ораманың бастауы) сатты. Бон-бонның сатылымы төмендеген кезде Смит жаңа тағылымдамалық идеялар іздеуге кірісті. Оның бірінші әрекеті – тәттілердің қаптамасына махаббат хаттарын салу болды (бұл сәттілік печеньелеріне ұқсас). Смит отқа лақтырған бұтақтың жарылысын естігеннен кейін крекерге «жарылыс» әсерін қосуға шабыттанды. Қағаз қаптаманың көлемін үлкейту қажет болды, ал тәттіні кейіннен әртүрлі сыйлықтармен – жанкүйерлермен, әшекейлермен және басқа да құнды заттармен алмастырды. Жаңа өнім бастапқыда «Cosaque» (француз тілінде «казак») деген атпен сатылды.

Өнер

Рождестволық крекер – американдық суретші Норман Роквеллдің «Мерекелік сыйлық» атты майлы суретінің тақырыбы. Сурет 1919 жылғы 26 сәуірде The Saturday Evening Post журналының мұқабасында жарияланды.

Жазбалар

Әлемдегі ең үлкен Рождестволық крекерінің ұзындығы 63,1 метр (207 фут) және диаметрі 4 метр (13 фут) болды. Оны 2001 жылдың 20 желтоқсанында Ұлыбританияның Букингемшир графтығындағы Чешем қаласындағы Лей Хилл мектебі мен мектепке дейінгі білім беру орталығының оқушыларының ата-аналары жасаған. Ең ұзын Рождестволық крекерлерді тарту тізбегі 1081 адамнан тұратын және 2015 жылдың 10 желтоқсанында Лондондағы Харродиан мектебінде тіркелді. 2020 жылдың 17 тамызында британдық комедия актері Алан Дэвис QI телесериалының Рождестволық бөлімін түсіріп жатқанда, 30 секунд ішінде бір адаммен тартылған ең көп крекерлер бойынша Гиннестің әлемдік рекордын жасады. Ол 35 сәтті тартыс жасады, бұл бас-аяқ бәсекеде әріптес Джастин Мурхаусты 5-ке басып өтті. Дэвистің рекорды 2021 жылдың 12 желтоқсанында Капиталдың Jingle Bell Ball-ында Джоэл Корри 41 сәтті тартыс жасағанға дейін сақталды.

Ұшу шектеулері

Америка Құрама Штаттарына және одан коммерциялық рейстермен ұшатын жолаушыларға бортқа немесе тіркелген багажда Рождестволық крекерлерді алып жүруге қатаң тыйым салынған. Ұлыбританияда ережелер әуе компаниясына және әуежайға қарай өзгереді.