Кіріспе

Азамат соғысы ардагерлерінің американдық бауырластық ұйымы (1866–1956)
АҚШ ардагерлер ұйымы

Республиканың Ұлы Армиясы (ГАР) – Одақ армиясының (АҚШ армиясы), Одақ теңіз флотының (АҚШ теңіз флоты) және теңіз жауынгерлерінің Азамат соғысында қызмет еткен ардагерлерінен құралған бауырластық ұйым. Ол 1866 жылы Иллинойс штатының Декатур қаласында құрылды және Солтүстік пен Батыста жүздеген "посттарды" (жергілікті бөлімшелер) біріктірді. 1956 жылы соңғы мүшесі Альберт Вулсонның қайтысымен таратылды. Стюарт Макконнеллдің сөзіне сүйенсек: Республиканың Ұлы Армиясы, Одақ армиясы ардагерлерінің барлық ұйымдарының ішіндегі ең ірісі, тоғызыншы ғасырдың соңындағы ең ықпалды саяси лобби болды. Ол ардагерлерге үлкен зейнетақы тағайындауға қол жеткізіп, соғыстан кейінгі бес президенттің сайлануына көмектесті. Мүшелері үшін ол құпия бауырластық ордені, жергілікті қайырымдылықтың көзі, шағын қалаларда ойын-сауық ұйымдастырушы және патриоттық ұйым болды. Соғыс тәжірибесімен байланысқан адамдарды біріктіре отырып, ГАР американдық саясаттағы алғашқы ұйымдастырылған жақтаушылық топтарының біріне айналды, қара ардагерлердің сайлау құқығын қолдады, патриоттық білім беруді насихаттады, Мемориал күнін ұлттық мереке етіп белгілеуге көмектесті, ардагерлерге тұрақты зейнетақы тағайындау үшін Конгреске лобби жасады және республикалық саяси кандидаттарды қолдады. Оның ең көп мүшесі – 410 000 адам 1890 жылы тіркелді, бұл Азамат соғысының естелік шаралары мен ескерткіштерді ашу рәсімдерінің шыңы болды.

Әйелдер мүшелері

Көпшілігі ерлерден құралған GAR ұйымында кем дегенде екі әйел мүше болғандығы белгілі. GAR-ға қабылданған алғашқы әйел – Кэди Брауннелл, ол күйеуі Робертпен бірге Одақ армиясында қызмет еткен. Роберт 1-ші Род-Айленд жаяу әскеріндегі жекелеш болған және Вирджиниядағы Булл-Ран шайқасының бірінші кезегінде, ал Солтүстік Каролинадағы Нью-Берн шайқасында 5-ші Род-Айленд жаяу әскерінде шайқасқан. Кэди 1870 жылы Бриджпорт, Коннектикут штатындағы Элиас Хоу-младший №3 бөліміне мүше болып қабылданды. Оның Род-Айленд штатының Провиденс қаласындағы Солтүстік зираттағы қабір тасына GAR белгісі салынған. 1897 жылы GAR Сара Эмма Эдмондсты қабылдады, ол 1861 жылдың мамыр айынан 1863 жылдың сәуір айына дейін Франклин Томпсон есімді ер адам кейпінде 2-ші Мичиган жаяу әскерінде қызмет еткен. 1882 жылы ол 1884 жылдың шілдесінде алған ардагерлік зейнетақы алу үшін бұрынғы әріптестерінен анттар жинады. Эдмондс ұйымға қысқа ғана уақыт мүше болды, себебі ол 1898 жылдың 5 қыркүйегінде қайтыс болды; алайда, ол 1901 жылы Хьюстон қаласында қайта жерленген кезде әскери салтанатпен қоштастырылды. GAR ұйымына басқа да әйелдер мүше болған болуы мүмкін.

Кейінгі жылдар

GAR 1890 жылы 410 000 мүшеге ие болып, ең көп мүшелікке жетті. Ол 1866 жылдан 1949 жылға дейін жыл сайын "Ұлттық жиын" өткізді. Осы қайта кездесулерде көптеген оттардың төңірегінде соғыс туралы қызықты әңгімелер айтылып, "отбасылық әңгімелер" кітабында жинақталды, соның ішінде 1884-1886 жылдардағы Миннеаполис, Мэн штатындағы Портленд және Сан-Францискодағы жиындардағы тойлардың сипаттамалары да бар. 1949 жылы Индианаполисте өткен соңғы жиында қалған азаматтар ұйым таратылғанша қолдағы лауазымдарды сақтап қалуға дауыс берді. Орегон штатынан шыққан Теодор Пенланд, сол кездегі GAR қолбасшысы, осы ұйымның соңғы басшысы болды. 1956 жылы соңғы мүшесі Альберт Вулсон қайтыс болғаннан кейін GAR ресми түрде таратылды.

Ескерткіштер, құрмет көрсетулер және еске алулар

Америка Құрама Штаттарының көптеген қалаларында Республиканың Ұлы Армиясына арналған физикалық ескерткіштер орнатылған. АҚШ-тың 6-бағдарламалық жолы бүкіл ұзындығында Республиканың Ұлы Армиясы жолы деп аталады. Америка Азамат соғысын почта маркаларында бейнелеу осы соғыс кезінде екі тараптан да басталды. 1948 жылы Республиканың Ұлы Армиясы маркаға түсірілді. 1951 жылы АҚШ пошта қызметі Біріккен Конфедерация ардагерлерінің соңғы жиынына арналған дерлік бірдей марка басып шығарды.

Танымал мәдениетте

Джон Стейнбектің "Едемнің шығысында" Республиканың Ұлы Армиясына (GAR) бірнеше сілтеме бар. Әскери мансабы қысқа болғандықтан, және аяғын жоғалту себепті жауынгерлік тәжірибесі шамалы болғанмен, Адам Трасктың әкесі Сайрус GAR-ға қосылып, ұйымға қатысуы арқылы "үлкен адам" беделін иеленеді. Вашингтонда GAR-дың ықпалының ең жоғары шағында ол ұлына мақтанады:

— Сенің білуің керек пе, менің қаншалықты ықпалым бар екенін? Мен кез келген үміткерге Ұлы Армияны лақтыра аламын, тіпті президент те қоғамдық мәселелер бойынша менің пікірімді білуге тырысады. Мен сенаторларды жеңіске ұшырата аламын, ал тағайындауларды алманы таңдайтын сияқты таңдай аламын. Мен адамдарды жасауға да, жоюға да қабілеттімін. Білесің бе?

Романда кейін Калифорниядағы GAR мүшелерінің қабірлеріне сілтеме жасалып, уақыттың өтуін көрсетуге арналады. Синклер Льюис өзінің танымал "Майн-стрит" және "Бұл жерде бола алмайды" романдарында, ал Чарльз Портистің классикалық "Нағыз ерлік" романында да GAR туралы айтылады. Уильям Фолкнердің "Шұғыла және ашу" романында GAR қысқаша еске алынса, Уилла Кэзердің "Скульптордың жерлеу рәсімі" әңгімесінде де ол туралы сөз болады. GAR патриоттық әннің "Сіз үлкен ескі тусыз" деген екінші шумағында да еске алынады. Джон МакКрейдің "Ол бар!" атты өлеңі, 1917 жылы Чарльз Айвспен "Соғыстың үш әні" циклының бір бөлігі ретінде музыкаға алынған. Уорд Мурдың 1953 жылғы "Бейірімді әкеліңіз" романында Конфедерация Азамат соғысында жеңіске жетіп, әлемдік державаға айналса, ал АҚШ кедейленіп, тәуелділікке түседі. Республиканың Ұлы Армиясы – саботаж бен терроризм арқылы АҚШ-ты бұрынғы даңқына қайтаруды мақсат тұтқан ұлтшыл ұйымның атауы. Бұл атау "Жұлдызды соғыстар" алғашқы кезеңінде де кездеседі. "Жұлдызды соғыстар: Клон соғыстары" фильмінде клондық армия "Республиканың Ұлы Армиясы" деп аталады.

Әйелдер көмекшілері

Әйелдер көмек корпусы 1879 жылы "құпия" ұйым ретінде құрылды және 1883 жылы GAR-дың "ресми әйелдер көмекшісі" ретінде мойындалды. Республиканың Ұлы Армиясының әйелдері де маңызды ұйым болды. Оны Лелия П. Роби құрды. Конгресс жарғысымен тіркелген коммерциялық емес ұйым ретінде, ол АҚШ-тағы ең көне әйелдер мұрагерлік ұйымы болып табылады. Ұйымның бастапқы мақсаттары патриотизм мен Одаққа адалдықты насихаттау, қоғамдық қызметке қатысу, әсіресе біздің ардагерлеріміз бен олардың тәуелділеріне көмек көрсетуді қамтиды. 1866 жылы құрылған GAR-дың алғашқы Одақ ардагерлері есейген сайын, оларға және олардың жесірлері мен жетімдеріне көмек көрсету үшін көптеген әйелдер ұйымдары құрылды. Лояльді әйелдер лигасы 1881 жылы GAR-дың көмекші ұйымы ретінде құрылды; 1886 жылы ұйым көбірек ұлттық сипатқа ие болды және атын "Республиканың Ұлы Армиясының әйелдері" деп өзгертті. Ол 1959 жылдың 17 маусымында 86-шы Конгресс жариялаған 86 47 [S.949] заңмен тіркелді. 1899 жылы президенті Филадельфия қаласынан доктор Джулия П. Шейд болды. 1922 жылы оның президенті Висконсин штатының Фонд-дю-Лак қаласынан Этель М. Айрланд ханым болды.