Англиядағы драма өнерінің тарихы

Кіріспе

Англиядағы драмалық пьесалар

Драма Еуропадан Римдіктер арқылы Ұлыбританияға енгізілді, және осы мақсатта ел бойынша аудиториялар салынды.

Орта ғасырлар

Орта ғасырларға қарай, "мумерлердің" ойындары дамыды, ол Моррис биімен байланысты ертедегі көше театрының бір түрі. Олар Әйіп Георгий мен Аждаһа және Робин Гуд сияқты тақырыптарға назар аударды. Бұл халық ауыз әңгімелері ескі оқиғаларды қайта баяндады, ал актерлер қаладан қалаға саяхаттап, көрермендерге ақша мен меймандостық алмастырып ойнап көрсетті.

Ағылшынның құпия пьесалары

Құпиялық пьесалар мен керемет пьесалар (кейде екі түрлі форма ретінде ажыратылады, бірақ терминдер көбінесе бір-бірін алмастыра қолданылады) ортағасырлық Еуропадағы ең ерте ресми дамыған пьесалардың қатарына жатады. Ортағасырлық құпиялық пьесалар Киелі кітап сюжеттерін шіркеулерде антифондық әнмен қоса кескіндемелер түрінде бейнелеуге бағытталған. Олар 10-16 ғасырларда дамыды, 15 ғасырда ең жоғары танымалдылыққа ие болды, содан кейін кәсіби театрдың өркендеуімен қолданыстан шықты. Атауы «құпия» сөзінен шыққан, ол «ғажайып» мағынасында қолданылады, бірақ кейде «misterium» сөзінен туындағандығы айтылады, яғни қолөнер, шеберхана гильдиялары қойған пьеса. Кейінгі ортағасырлық кезеңнен сақталған төрт толық немесе дерлік толық ағылшын тіліндегі пьесалар жинағы бар; бұл жинақтар кейде «циклдер» деп аталатын болса да, қазір бұл термин олардың нақты үйлесімділігінен гөрі көбірек байланысқа ие екенін көрсетеді деп есептеледі. Ең толық жинақ – қырық сегіз сахнадан тұратын Йорк циклі. Олар 14 ғасырдың ортасынан 1569 жылға дейін Йорк қаласында қойылды. Сондай-ақ, отыз екі сахнадан тұратын Таунли пьесалары бар, бұрын олар пьесалардың нағыз «циклі» деп саналған және шамасы, Корпус Кристи мерекесі қарсаңында, мүмкін Уэйкфилд қаласында, Англияда орта ғасырдың соңында 1576 жылға дейін қойылған. Ludus Coventriae (сондай-ақ «N Town пьесалары» немесе Hegge циклі деп аталады), қазіргі уақытта кем дегенде үш ескі, байланыссыз пьесалардың редакцияланған жинағы екені қабылданды, ал Честер циклі жиі жиырма төрт сахнадан тұрады, ол ескі ортағасырлық дәстүрлердің Елизаветалық дәуірде қайта құрылғаны деп есептеледі. Ковентриде қойылған Жаңа өсиет циклінен екі сахна, ал Норвич пен Ньюкасл-апон-Тайн қалаларынан бір-бір сахна сақталған. Сонымен қатар, Мария Магдалинаның өмірі туралы 15 ғасырлық пьеса, «Бром Абрахам мен Исаак» және 16 ғасырлық Сент-Полдың нанымға келуі туралы пьеса бар, олардың барлығы Шығыс Англиядан шыққан. Орта ағылшын драмасынан басқа, Корнуолл тілінде Ordinalia деп аталатын үш пьеса бар. Бұл Киелі кітап сюжеттері мазмұны бойынша әртүрлі. Көбінесе Люцифердің құлауы, Адамның жаратылуы мен құлауы, Қабыл мен Әбіл, Нұх пен топан су, Ыбырайым мен Исаак, Мәсіхтің тууы, Лазардың қайта тірілуі, азап шегуі және қайта тірілуі сияқты эпизодтар кездеседі. Басқа сахналарда Мұса пайғамбардың тарихы, Пайғамбарлар шеруі, Мәсіхтің шомылуы, Едемдегі азғыру, Мәриямның көкке көтерілуі мен тәж киюі бейнеленген. Кейбір циклдерде пьесаларды жаңадан пайда болған ортағасырлық қолөнер гильдиялары демеушілік етті. Мысалы, Йорк мерсерлері «Ақырет күні» сахнасын демеушілік етті. Басқа гильдиялар өздерінің кәсіптеріне сәйкес келетін көріністерді ұсынды: ағаш ұсталарынан сандықтың жасалуы; нан пісірушілерден бес нан мен балықтың кереметі; алтын, хош иісті заттар мен мирра әкелген жұлдызшылар. Алайда, гильдиялық бірлестіктерді барлық қалалар үшін өндіріс әдісі деп түсінуге болмайды. Честер сахналары гильдиялармен байланысты болса да, N Town пьесаларының гильдиялармен байланысты екеніне немесе сахналық вагондарда қойылғанына ешқандай дәлел жоқ. Құпиялық пьесалардың ең танымал пьесалары, кем дегенде қазіргі оқырмандар мен көрермендер үшін, Уэйкфилд пьесалары болып саналады. Өкінішке орай, біз Тоунли қолжазбасындағы пьесалардың Уэйкфилдте қойылған пьесалар болатын-болмайтынын білмейміз, бірақ Екінші Шопандар пьесасындағы Хорбери Шрогиске сілтеме (Тоунли пьесасының 454-жолы) осыған күшті дәлел келтіреді.

Mystery plays and miracle plays (sometimes distinguished as two different forms, although the terms are often used interchangeably) are among the earliest formally developed plays in medieval Europe. Medieval mystery plays focused on the representation of Bible stories in churches as tableaux with accompanying antiphonal song. They developed from the 10th to the 16th century, reaching the height of their popularity in the 15th century before being rendered obsolete by the rise of professional theatre. The name derives from mystery used in its sense of miracle, but an occasionally quoted derivation is from misterium, meaning craft, a play performed by the craft guilds. There are four complete or nearly complete extant English biblical collections of plays from the late medieval period; although these collections are sometimes referred to as "cycles," it is now believed that this term may attribute to these collections more coherence than they in fact possess. The most complete is the York cycle of forty eight pageants. They were performed in the city of York, from the middle of the fourteenth century until 1569. There are also the Towneley plays of thirty two pageants, once thought to have been a true 'cycle' of plays and most likely performed around the Feast of Corpus Christi probably in the town of Wakefield, England during the late Middle Ages until 1576. The Ludus Coventriae (also called the N Town plays" or Hegge cycle), now generally agreed to be a redacted compilation of at least three older, unrelated plays, and the Chester cycle of twenty four pageants, now generally agreed to be an Elizabethan reconstruction of older medieval traditions. Also extant are two pageants from a New Testament cycle acted at Coventry and one pageant each from Norwich and Newcastle upon Tyne. Additionally, a fifteenth century play of the life of Mary Magdalene, The Brome Abraham and Isaac and a sixteenth century play of the Conversion of Saint Paul exist, all hailing from East Anglia. Besides the Middle English drama, there are three surviving plays in Cornish known as the Ordinalia. These biblical plays differ widely in content. Most contain episodes such as the Fall of Lucifer, the Creation and Fall of Man, Cain and Abel, Noah and the Flood, Abraham and Isaac, the Nativity, the Raising of Lazarus, the Passion, and the Resurrection. Other pageants included the story of Moses, the Procession of the Prophets, Christ's Baptism, the Temptation in the Wilderness, and the Assumption and Coronation of the Virgin. In given cycles, the plays came to be sponsored by the newly emerging Medieval craft guilds. The York mercers, for example, sponsored the Doomsday pageant. Other guilds presented scenes appropriate to their trade: the building of the Ark from the carpenters' guild; the five loaves and fishes miracle from the bakers; and the visit of the Magi, with their offerings of gold, frankincense and myrrh, from the goldsmiths. The guild associations are not, however, to be understood as the method of production for all towns. While the Chester pageants are associated with guilds, there is no indication that the N Town plays are either associated with guilds or performed on pageant wagons. Perhaps the most famous of the mystery plays, at least to modern readers and audiences, are those of Wakefield. Unfortunately, we cannot know whether the plays of the Towneley manuscript are actually the plays performed at Wakefield but a reference in the Second Shepherds' Play to Horbery Shrogys (The Towneley plays line 454) is strongly suggestive

Моральдық ойын

Моральдық пьеса – орта ғасырлық және ерте Тюдор театр өнерінің бір түрі. Өз заманында бұл пьесалар «интерлюдия» деп аталатын, моральдық мазмұны бар немесе жоқ драмаларға қолданылған жалпы термин болған. Моральдық пьеса – кейіпкердің түрлі моральдық қасиеттердің бейнесімен кездесетін, оны жамандыққа салыстырғанда құдайға ұнамды өмірді таңдауға бағыттайтын аллегорияның бір түрі. Бұл пьесалар Еуропада 15-16 ғасырларда кең таралды. Орта ғасырлардағы діни негіздегі мистик пьесалардан өркендеген олар, еуропалық театрдың секулярлық негізге қарай бет бұруын көрсетеді. «The Somonyng of Everyman» (Everyman-ды шақыру) – көбінесе жай ғана Everyman деп аталатын, 15 ғасырдың соңында жазылған ағылшын моральдық пьесасы. Джон Буньянның 1678 жылғы «Көшпенділердің жолы» христиандық романы сияқты, Everyman аллегориялық кейіпкерлерді пайдалану арқылы христиан құтқарылуы мәселесін және адам оған қол жеткізу үшін не істеу керектігін зерттейді. Негізгі идея – адамның өміріндегі жақсылық пен жамандық істері өлгеннен кейін Құдай тарапынан есепке алынады, дәл кітапқа жазылғандай. Пьеса – бүкіл адамзатты бейнелейтін Everyman-ның өмірінің аллегориялық баяны. Оқиға барысында Everyman өзінің жағдайын жақсарту үмітімен басқа кейіпкерлерді серік болуға көндіруге тырысады. Барлық кейіпкерлер де аллегориялық, әрқайсысы Достастық, [материалдық] Мүлік және Білім сияқты абстракт идеяны бейнелейді. Жақсылық пен жамандық арасындағы қақтығыс кейіпкерлердің өзара әрекеттесуі арқылы көрсетіледі.

Қайта өрлеу дәуірі: Елизавета және Якоб дәуірі

Ағылшын қайта өркендеуі кезеңі, шамамен 1500–1660 жылдары, драма және өнердің гүлденуімен ерекшеленді. Ағылшын тіліндегі ең ерте комедиялардың екеуі – Николас Удаллдың «Ральф Ройстер Дойстер» (шамамен 1552 ж.) және анонимді «Гаммер Гуртонның тігісі» (шамамен 1566 ж.) 16 ғасырға жатады. Елизавета I (1558–1603) және кейін Джеймс I (1603–25) билік еткен 16 ғасырдың соңы мен 17 ғасырдың басында, Лондон орталығында сарайлық және халықтық мәдениет қатар дамып, көрнекті поэзия мен драма тудырды. Ағылшын драматургтары итальяндық үлгіге қызығушылық танытты: Лондонға итальяндық актерлердің көптеген тобы қоныс аударды. Лингвист және лексикограф Джон Флорио (1553–1625), әкесі итальяндық болған, Джеймс I сарайында патша тілінің мұғалімі болды және Уильям Шекспирдің досы болуы мүмкін, Италия тілі мен мәдениетінің көп бөлігін Англияға әкелді. Ол Монтеньді ағылшын тіліне аударды. Елизавета дәуіріндегі алғашқы пьесалардың қатарында Саквилл мен Нортонның «Горбодук» (1561) және Томас Кидтің (1558–94) «Испандық трагедиясы» (1592) бар, ол Шекспирдің «Гамлетіне» әсер етті. Уильям Шекспир осы кезеңде ақын және драматург ретінде ерекше көзге түсті. Шекспир кәсібі бойынша әдебиетші емес еді және, мүмкін, тек грамматикалық мектепте білім алған. Ол жазуын бастағанда ағылшын сахнасын монополиялаған «университет зиялылары» сияқты заңгер де, аристократ та емес еді. Бірақ ол өте дарынды және жан-жақты болды, Роберт Грин сияқты «кәсіби» адамдарды басып өтті. Ол өзі актер болды және пьесаларын қойған театр компаниясының жұмысына белсенді қатысты. Көптеген драматургтар тарих, комедия немесе трагедия жанрларының біріне маманданса, Шекспирдің барлық үш түрде де пьеса жазғаны ерекше. Оның 38 пьесасы трагедия, комедия және тарих пьесаларын қамтиды. Сонымен қатар, ол «проблемалық пьесалар» немесе «ашулы комедиялар» деп аталатын пьесаларды жазды, олардың ішінде «Масса үшін өлшем», «Тройл мен Крессида», «Қысқы ертегі» және «Барлығы жақсы аяқталады» бар. Оның ертедегі классикалық және итальяндық комедиялары, мысалы, «Қателер комедиясы», тығыз қос сюжеттер мен нақты комикалық тізбектерге ие болды, 1590-шы жылдардың ортасында оның ең ұлы комедияларының романтикалық атмосферасына жол берді: «Жазғы түнгі арман», «Ешнәрсе туралы көп шу», «Сізге ұнайды» және «Он екінші түн». Лирикалық «Ричард II» (толығымен өлеңмен жазылған) кейін Шекспир 1590-шы жылдардың соңындағы тарихтарға прозалық комедияны енгізді: «Генрих IV» (1 және 2-бөліктер) және «Генрих V». Бұл кезең екі трагедиямен басталады және аяқталады: «Ромео мен Джульетта» және «Юлий Цезарь», бұл пьесалар сэр Томас Норттың 1579 жылғы Плутархтың «Параллель өмірлер» атты еңбегінің аудармасына негізделген, бұл драманың жаңа түрін енгізді. Көптеген пьесалары табысқа жеткенімен, Шекспир өзінің ең ұлы пьесалары деп саналатын «Гамлет», «Отелло», «Король Лир», «Макбет», «Антоний және Клеопатра» пьесаларын кейінгі жылдары жазды. Соңғы кезеңінде Шекспир романтикаға немесе трагикомедияға бет бұрып, тағы үш үлкен пьесаны аяқтады: «Симбелин», «Қысқы ертегі» және «Дауыл», сондай-ақ «Тир князі Периклмен» бірлесіп жұмыс жасады. Бұл төрт пьесадағы көңіл күй трагедияларға қарағанда нашар, 1590-шы жылдардағы комедияларға қарағанда ауыр, бірақ олар татуласумен және трагикалық қателіктерді кешірумен аяқталады. Шекспир тағы да екі пьесада, «Генрих VIII» және «Екі асыл туыс» пьесаларында, мүмкін Джон Флетчермен бірге жұмыс істеген. Бұл кезеңдегі басқа да маңызды драматургтар – Кристофер Марлоу, Томас Деккер, Джон Флетчер, Фрэнсис Бомонт, Бен Джонсон және Джон Вебстер. Елизавета театрының басқа да маңызды тұлғалары – Кристофер Марлоу (1564–1593), Томас Деккер (1572–1632), Джон Флетчер (1579–1625) және Фрэнсис Бомонт (1584–1616). Марлоу (1564–1593) Шекспирден бірнеше апта бұрын дүниеге келген және оны білген болуы керек. Марлоудың тақырыбы Шекспирдің тақырыбынан өзгеше, өйткені ол ренессанс адамының моральдық драмасына басқа нәрселерге қарағанда көбірек назар аударады. Марлоу заманауи ғылымның жаңа мүмкіндіктеріне таңғалып, үрейленіп жүрді. Неміс таным-санасына сүйене отырып, ол Англияға «Доктор Фауст» (1592 ж. шамасында) атты пьесасында Фауст туралы әңгімені таныстырды. 24 жыл бойы шайтанмен келісім жасағаннан кейін Фауст оған өз жан дүниесін тапсыруы керек. Бомонт пен Флетчер аз танымал, бірақ олар Шекспирдің ең жақсы драмаларын жазуға көмектескен болуы мүмкін және сол кезде танымал болды. Бомонт пен Флетчердің басты жетістіктерінің бірі – феодализм мен рыцарлықтың қалай снобтыққа және көрінеулікке айналғанын көрсету және жаңа әлеуметтік топтардың өркендеп келе жатқанын түсіну болды. Бомонттың «Күйіп жатқан пестелінің рыцары» (1607) комедиясы өсіп келе жатқан орта тапты, әсіресе әдеби талғамды білмейтін жаңа байларды сатиралайды. Бен Джонсон (1572/3–1637) ең белгілі сатиралық пьесаларымен, атап айтқанда «Вольпон», «Алхимик» және «Бартоломей жәрмеңкесі»мен танымал. Ол сонымен қатар сарайлық маскалар, актерлер маска киетін әсем пьесалар жазумен де айналысты. Бен Джонсонның эстетикасы орта ғасырлардағы түбірлерге ие, өйткені оның кейіпкерлері темпераменттер теориясына негізделген. Алайда, латын әдебиетінің стереотиптік образдары да бірдей ықпал етті. Сондықтан Джонсон көбінесе типтерді немесе карикатураларды жасайды. Алайда, ең жақсы туындыларында кейіпкерлер «өте тірі бейнеленгендіктен, типтен асып түседі». Ол стильдің шебері және керемет сатирик. Джонсонның танымал комедиясы «Вольпон» (1605 немесе 1606) бір топ алаяқтардың қалай үлкен алаяқтың құрбаны болғанын көрсетеді, жамандық жамандықпен жазаланады, ал ізгілік өтеуін алады. Джонсонның стиліне ұсқандардың қатарында Бомонт пен Флетчер, олардың «Күйіп жатқан пестелінің рыцары» (1607–08 ж. шамасында) комедиясы өсіп келе жатқан орта тапты және әсіресе әдеби талғамды білмейтін жаңа байларды сатиралайды. Жеймс дәуіріндегі танымал театр стилі – кек алу пьесасы, бұл стильді бұрынғы Елизавета дәуірінде Томас Кид (1558–94) танымал еткен, ал кейін 17 ғасырда Джон Вебстер (1578–1632) дамытқан. Вебстердің маңызды пьесалары «Ақ шайтан» (1609–1612 ж. шамасында) және «Мальфи герцогинясы» (1612/13 ж. шамасында) қараңғы, мазасыз туындылар. Вебстер адам табиғатының ең қараңғы көрінісін көрсеткен Элизавета және Жеймс драматургі ретінде танымал. Вебстердің трагедиялары адамзаттың қорқынышты көрінісін ұсынады; Т.С. Элиоттың «Өлімсіздіктің сыбырлары» атты өлеңінде Вебстер әрқашан «терінің астындағы бассүйекті» көргені туралы есте қалдырады. Вебстердің пьесалары 18 және 19 ғасырларда жиі сынға ұшыраса да, 20 ғасырда оған қызығушылық қайта жанданды. Басқа кек алу трагедияларының қатарында Томас Миддлтон мен Уильям Роулидің «Өзгергіш», Сирил Турнердің «Атеистің трагедиясы» (1611 ж. алғаш жарияланған), Кристофер Марлоудың «Мальталық еврей», Джордж Чапменнің «Бусси Д’Амбуаның кек алуы», Джон Марстонның «Нараз» (1603 ж. шамасында) және Джон Фордтың «Оның әйеліне өкінішті» пьесалары бар. «Гамлеттен» басқа, Шекспирдің кек алу элементтері бар басқа пьесалары – «Тит Андроник», «Юлий Цезарь» және «Макбет». Джордж Чапмен (1559–1634) комедиялар (оның «Шығысқа» бірлесіп жазған пьесасы корольді қорлағандықтан оның қысқа мерзімге қамалуына әкелді), трагедиялар (әсіресе «Бусси Д’Амбуа») және сарайлық маскалар (Линкөлн және Орталық ғимараттың есте қаларлық маскасы) жазған сәтті драматург болды, бірақ қазір ол 1616 жылы Гомердің «Илиада» және «Одиссея» аудармасы үшін есімдері танымал. «Жақсы патшайым Мариамның трагедиясы», еврей патшайымының жақын…

The period known as the English Renaissance, approximately 1500–1660, saw a flowering of the drama and all the arts. The two candidates for the earliest comedy in English Nicholas Udall's Ralph Roister Doister (c. 1552) and the anonymous Gammer Gurton's Needle (c. 1566), belong to the 16th century. During the reign of Elizabeth I (1558–1603) and then James I (1603–25), in the late 16th and early 17th century, a London centred culture, that was both courtly and popular, produced great poetry and drama. The English playwrights were intrigued by Italian model: a conspicuous community of Italian actors had settled in London. The linguist and lexicographer John Florio (1553–1625), whose father was Italian, was a royal language tutor at the Court of James I, and a possible friend of and influence on William Shakespeare, had brought much of the Italian language and culture to England. He was also the translator of Montaigne into English. The earliest Elizabethan plays include Gorboduc (1561) by Sackville and Norton and Thomas Kyd's (1558–94) revenge tragedy The Spanish Tragedy (1592), that influenced Shakespeare's Hamlet. William Shakespeare stands out in this period as a poet and playwright as yet unsurpassed. Shakespeare was not a man of letters by profession and probably had only some grammar school education. He was neither a lawyer nor an aristocrat like the "university wits" that had monopolised the English stage when he started writing. But he was very gifted and incredibly versatile, and he surpassed "professionals" like Robert Greene, who mocked this "shake scene" of low origins. He was himself an actor and deeply involved in the running of the theatre company that performed his plays. Most playwrights at this time tended to specialise in either histories, comedies, or tragedies, but Shakespeare is remarkable in that he produced all three types. His 38 plays include tragedies, comedies, and histories. In addition, he wrote his so called "problem plays", or "bitter comedies", that include, amongst others, Measure for Measure, Troilus and Cressida, A Winter's Tale and All's Well that Ends Well. His early classical and Italianate comedies, like A Comedy of Errors, containing tight double plots and precise comic sequences, gave way in the mid 1590s to the romantic atmosphere of his greatest comedies, A Midsummer Night's Dream, Much Ado About Nothing, As You Like It, and Twelfth Night. After the lyrical Richard II, written almost entirely in verse, Shakespeare introduced prose comedy into the histories of the late 1590s, Henry IV, parts 1 and 2, and Henry V. This period begins and ends with two tragedies: Romeo and Juliet and Julius Caesar, based on Sir Thomas North's 1579 translation of Plutarch's Parallel Lives, which introduced a new kind of drama. Though most of his plays met with success, it was in his later years that Shakespeare wrote what have been considered his greatest plays: Hamlet, Othello, King Lear, Macbeth, Antony and Cleopatra. In his final period, Shakespeare turned to romance or tragicomedy and completed three more major plays: Cymbeline, The Winter's Tale and The Tempest, as well as the collaboration Pericles, Prince of Tyre. Less bleak than the tragedies, these four plays are graver in tone than the comedies of the 1590s, but they end with reconciliation and the forgiveness of potentially tragic errors. Shakespeare collaborated on two further surviving plays, Henry VIII and The Two Noble Kinsmen, probably with John Fletcher. Other important playwrights of this period include Christopher Marlowe, Thomas Dekker, John Fletcher Francis Beaumont, Ben Jonson, and John Webster. Other important figures in Elizabethan theatre include Christopher Marlowe (1564–1593), Thomas Dekker (c. 1572 – 1632), John Fletcher (1579–1625) and Francis Beaumont (1584–1616). Marlowe (1564–1593) was born only a few weeks before Shakespeare and must have known him. Marlowe's subject matter is different from Shakespeare's as it focuses more on the moral drama of the renaissance man than any other thing. Marlowe was fascinated and terrified by the new frontiers opened by modern science. Drawing on German lore, he introduced the story of Faust to England in his play Doctor Faustus (c. 1592), a scientist and magician obsessed by the thirst for knowledge and the desire to push man's technological power to its limits. At the end of a 24 year covenant with the devil, Faust must surrender his soul to him. Beaumont and Fletcher are less known, but they may have helped Shakespeare write some of his best dramas, and were popular at the time. One of Beaumont and Fletcher's chief merits was that of realising how feudalism and chivalry had turned into snobbery and make believe and that new social classes were on the rise. Beaumont's comedy The Knight of the Burning Pestle (1607) satirises the rising middle class and especially the nouveaux riches who pretend to dictate literary taste without knowing much literature at all. Ben Jonson (1572/3 1637) is best known for his satirical plays, particularly Volpone, The Alchemist, and Bartholomew Fair. He was also often engaged to write courtly masques, ornate plays where the actors wore masks. Ben Jonson's aesthetics have roots in the Middle Ages as his characters are based on the theory of humours. However, the stock types of Latin literature were an equal influence. Jonson therefore tends to create types or caricatures. However, in his best work, characters are "so vitally rendered as to take on a being that transcends the type". He is a master of style, and a brilliant satirist. Jonson's famous comedy Volpone (1605 or 1606) shows how a group of scammers are fooled by a top con artist, vice being punished by vice, virtue meting out its reward. Others who followed Jonson's style include Beaumont and Fletcher, whose comedy, The Knight of the Burning Pestle (c. 1607–08), satirizes the rising middle class and especially of those nouveaux riches who pretend to dictate literary taste without knowing much about literature at all. In the story, a grocer and his wife wrangle with the professional actors to have their illiterate son play a leading role in the play. A popular style of theatre during Jacobean times was the revenge play, which had been popularised earlier in the Elizabethan era by Thomas Kyd (1558–94), and then subsequently developed by John Webster (1578–1632) in the 17th century. Webster's major plays, The White Devil (c. 1609 – 1612) and The Duchess of Malfi (c. 1612/13), are macabre, disturbing works. Webster has received a reputation for being the Elizabethan and Jacobean dramatist with the most unsparingly dark vision of human nature. Webster's tragedies present a horrific vision of mankind; in his poem "Whispers of Immortality," T. S. Eliot memorably says that Webster always "saw the skull beneath the skin". While Webster's drama was generally dismissed in the eighteenth and nineteenth centuries, there has been "a strong revival of interest" in the 20th century. Other revenge tragedies include The Changeling, written by Thomas Middleton and William Rowley; The Atheist's Tragedy by Cyril Tourneur, first published in 1611; Christopher Marlowe's The Jew of Malta; The Revenge of Bussy D'Ambois by George Chapman; The Malcontent (c. 1603) of John Marston; and John Ford's 'Tis Pity She's a Whore. Besides Hamlet, other plays of Shakespeare's with at least some revenge elements are Titus Andronicus, Julius Caesar, and Macbeth. George Chapman (?1559 ?1634) was a successful playwright who produced comedies (his collaboration on Eastward Hoe led to his brief imprisonment in 1605 as it offended the King with its anti Scottish sentiment), tragedies (most notably Bussy D'Ambois) and court masques (The Memorable Masque of the Middle Temple and Lincoln's Inn), but who is now remembered chiefly for his translation in 1616 of Homer's Iliad and Odyssey. The Tragedy of Mariam, the Fair Queen of Jewry, a closet drama written by Elizabeth Tanfield Cary (1585–1639) and first published in 1613, was the first original play in English known to have been written by a woman.

17 және 18 ғасырлар

1649–1660 жылдар аралығындағы үзіліс кезеңінде пуритандар діни және идеологиялық себептермен ағылшын театрларын жабық ұстады. 1660 жылы монархия қалпына келтірілгеннен кейін Лондон театрлары қайта ашылып, Карл II-нің жеке қызығушылығы мен қолдауымен гүлденді. Кең және әлеуметтік жағынан әртүрлі аудиторияны өзекті жазулар және алғашқы кәсіби актрисалардың енгізілуі қызықтырды (Шекспир заманында барлық әйел рөлдерін ұлдар орындаған). Қайта жаңғыртудың жаңа жанрлары – батырлық драма, қайғылы драма және қайта жаңғырту комедиясы. Осы кезеңдегі танымал батырлық трагедияларға Джон Драйденнің «Барлығы махаббат үшін» (1677) және «Ауренгзебе» (1675), сондай-ақ Томас Отуэйдің «Сақталған Венеция» (1682) пьесалары жатады. Бүгінгі күні продюсерлер мен көрермендердің қызығушылығын ең жақсы сақтап қалған қайта жаңғырту пьесалары – комедиялар, мысалы, Джордж Этерджидің «Мода адамы» (1676), Уильям Уайчерлидің «Ауылдық әйел» (1676), Джон Ванбрудың «Қайталау» (1696) және Уильям Конгревтің «Әлем жолы» (1700). Бұл кезеңде алғашқы кәсіби әйел драматург, көптеген комедиялардың авторы Афра Бен, оның ішінде «Ровер» (1677) пьесасы жарық көрді. Қайта жаңғырту комедиясы жыныстық ашықтығымен танымал немесе жағымсыздық тудырды, бұл сапаны Карл II (1660–1685) жеке өзі және оның сарайының аристократиялық әдеп-ғұрыптары ынталандырды. 18 ғасырда жоғары білімді және қоздырғыш қайта жаңғырту комедиясы танымалдылығын жоғалтып, оның орнына сезімтал комедия, Джордж Лиллоның «Лондон саудагері» (1731) сияқты отандық трагедия және итальяндық операға қызығушылық артты. Бұл кезеңде халықтық ойын-сауық бұрынғыдан да беделді болды. Ағылшын музыкалық залының алғабасы – «Жәрмеңке орындары» бурлескі мен музыкалық ойын-сауықтар ағылшын драмасының есебінен дамыды. 19 ғасырдың басында, жеке көрсетуге арналған пьесаларды қоспағанда, ағылшын драмалары аз жазылды.

Виктория дәуірі

Виктория дәуірінде Лондон сахнасында фарстар, музыкалық бурлесктер, экстраваганзалар мен комикалық опералардың көптігі пайда болды, олар Шекспирдің қойылымдарымен және Джеймс Планше мен Томас Уильям Робертсон сияқты авторлардың күрделі драмаларымен бәсекелесті. 1855 жылы неміс Reed Entertainments компаниясы Ұлыбританияда (бұрынғысынан ашық) музыкалық театр деңгейін көтеру процесін бастады, бұл Гилберт пен Салливанның атақты комикалық опералар сериясымен аяқталды, ал 1890 жылдары алғашқы Эдвард музыкалық комедиялары пайда болды. У. С. Гилберт пен Оскар Уайльд Виктория дәуірінің соңғы кезеңінің жетекші ақындары мен драматургтары болды. Әсіресе Уайльдтың пьесалары Виктория дәуірінің қазір ұмытылған көптеген пьесаларынан ерекшеленеді және ирландтық Джордж Бернард Шоу мен норвегиялық Генрик Ибсен сияқты Эдвард драматургтарының пьесаларымен тығыз байланысты. Виктория дәуірінде театрлардағы қойылымдардың ұзақтығы тез өзгерді. Көлік жақсарғандықтан, Лондондағы кедейлік азайды және көше жарығы түнде қауіпсіз саяхаттауға мүмкіндік берді, театрлардың саны артып, әлеуетті көрермендердің саны едәуір өсті. Осының арқасында пьесалар ұзақ уақыт бойы қойылып, көрермендерді тарта алды, нәтижесінде табыс артты және өндіріс сапасы жақсарды. 500 рет тізбектеп қойылған алғашқы пьеса 1875 жылы Лондондағы «Біздің жігіттер» комедиясы болды. Оның таңғажайып жаңа рекорды – 1362 қойылым 1892 жылы «Чарлидің әпкесі» пьесасымен еңсерілді. Гилберт пен Салливанның бірнеше комикалық опералары 500 қойылымнан асып түсті, 1878 жылы «H.M.S. Pinafore» операсынан бастап, ал Альфред Сельье мен Б. С. Стивенсонның 1886 жылы жарық көрген «Дороти» операсы 931 қойылымға созылды.

Театр: 190145

Эдвардтық музыкалық комедия Лондон сахнасында (шетелдік оперетта импорттарымен бірге емес) Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін басым болды, содан кейін оны күрт танымал болған американдық музыкалық театр және Ноэль Ковард, Айвор Новелло және олардың замандастарының комедиялары ығыстырды. Кинотеатр сахнаға қарсы тұрды. Алғашқыда фильмдер үнсіз болғандықтан, театрға тигізген әсері шектеулі болды. Бірақ 1920 жылдардың соңына қарай "Джаз әншісі" сияқты фильмдер синхронды дыбыспен көрсетіле бастады, сонда сыншылар кино тікелей театрдың орнын баса ма деп ойланды. Кейбір драматургтер жаңа формат үшін жазды, бірақ пьеса жазу тоқтаған жоқ. Ирландиялық драматургтер Джордж Бернард Шоу (1856–1950) және Дж. М. Синг (1871–1909) британ драмасына зор ықпал етті. Шоудың мансабы он тоғызыншы ғасырдың соңғы онжылдығында басталды және ол 60-тан астам пьеса жазды. Сингтің пьесаларының көпшілігі ХХ ғасырдың бірінші онжылдығына жатады. Сингтің ең танымал пьесасы "Батыс әлемінің ойыншысы" 1907 жылы Дублинде алғаш қойылғанда "құйынды дау мен наразылыққа себеп болды". Джордж Бернард Шоу Эдвардтық театрды неке, топ, "қарулану мен соғыстың моральдық жағы" және әйелдер құқықтары сияқты маңызды саяси және әлеуметтік мәселелерді талқылау аренасына айналдырды. 1920 жылдары және одан кейін Ноэль Ковард (1899–1973) драматург ретінде тұрақты жетістікке жетті, жас кезінен бастап 50-ден астам пьеса жариялады. Оның "Қызу қонақжайлық" (1925), "Жеке өмір" (1930), "Тұрмысқа арналған жоба" (1932), "Қазіргі күлкі" (1942) және "Жанды рух" (1941) сияқты көптеген туындылары тұрақты түрде театр репертуарында сақталып келеді. 1930 жылдары В. Х. Оден мен Кристофер Ишервуд Бертхольт Брехтке үлкен қарыз болған, олардың ең танымал туындысы – "F6-ның көтерілісі" (1936) өлеңмен жазылған драмалардың авторы болды. Т. С. Элиот поэтикалық драманы жаңғыртуға 1932 жылы "Свини Агонисте" пьесасымен кірісті, одан кейін "Тас" (1934), "Кафедральдағы кісі өлтіру" (1935) және "Отбасылық кездесу" (1939) пьесалары жарық көрді. Соғыстан кейін тағы үш пьеса қойылды.

1945-2000 жылдар аралығы

1950 жылдардың соңы мен 1960 жылдардың басында британдық театрда маңызды мәдени ағым – «Кухнялық реализм» (немесе «кухнялық драма») қалыптасты. Бұл термин өнерді сипаттау үшін пайда болды (терминнің өзі Джон Братбидің экспрессионистік суретінен шыққан), сондай-ақ роман, фильм және телеспектакльдерге қатысты қолданылды. Осы өнер қозғалысының өкілдерін көбінесе «ашулы жас жігіттер» деп атады. Олар жұмысшы табының тұрмысын реалистік бейнелей отырып, әлеуметтік және саяси мәселелерді зерттеді. Соғыстан кейінгі кезеңдегі Теренс Раттиган және Ноэль Ковард сияқты драматургтардың пьесалары 1950 жылдары Джон Осборнның «Ашулы жас жігіттер» сияқты туындыларымен сынға ұшырады. Арнольд Вескер мен Нелл Данн да сахнаға әлеуметтік мәселелерді көтерді. 1950 жылдары француздық тұрғын, ирландтық Сэмюэл Бекеттің «Годо күтуде» (1955) пьесасы (алғашқы атауы – «Годо күтуде», 1952) британдық драмаға зор әсер етті. Абсурдизм театры Гарольд Пинтерге (1930-2008) («Туған күн», 1958) ықпал етті, оның туындылары көбінесе қауіп-қатер мен тұйыққа тірелу сезімімен сипатталады. Бекет Том Стоппардқа (1937) («Розенкранц пен Гильденстерн өлі», 1966) да әсер етті. Дегенмен, Стоппардтың пьесалары жоғары көтеріңкі әзіл-қалжың мен түрлі пьесаларда талқылайтын интеллектуалдық мәселелердің кең ауқымымен де ерекшеленеді. Пинтер мен Стоппард 1990 жылдарға дейін жаңа пьесаларын жазуын жалғастырды. Майкл Фрейн (1933) – тіл мен идеяларды шебер қолдануымен танымал драматургтардың бірі. Ол сонымен қатар романдардың авторы. Осы ғасырдың соңында карьерасын бастаған басқа да маңызды драматургтар: Кэрил Черчилль («Жоғарғы қыздар», 1982) және Алан Айкборн («Абсурдты жеке тұлға», 1972). 1920 жылдарда радионың пайда болуынан бастап британдық драма әлеміндегі маңызды жаңалық – BBC радиосының пьесаларға тапсырыс беруі немесе қолданыстағы пьесаларды бейімдеуі. Бұл 1950-1960 жылдары (және 1960 жылдардан бастап теледидар үшін) ерекше маңызды болды. Көптеген белгілі британдық драматургтар мансабын BBC-де бастады немесе олардың туындылары радио үшін бейімделді. Драматург Кэрил Черчилльдің кәсіби драмалық өмірдегі алғашқы тәжірибесі радио драматургі ретінде болды. 1962 жылы «Құмырскалар» пьесасынан бастап, оның сахналық жұмыстары 1973 жылға дейін BBC радио драмасында тоғыз рет қойылды, содан кейін оның пьесалары Корольдік Театрде таныла бастады. Джо Ортонның 1963 жылғы драмалық дебюті – 1964 жылдың 31 тамызында эфирге шыққан «The Ruffian on the Stair» радиоспектаклі. Том Стоппардтың «алғашқы кәсіби қойылымы BBC радиосының Just Before Midnight бағдарламасында болды, ол жаңа драматургтерді таныстырды». Басқа да белгілі радио драматургтары – Брендан Бехан және романист Анжела Картер. Романшы Сюзан Хилл де 1970 жылдардың басында BBC радиосына жазды. Ирландиялық драматург Брендан Бехан, «The Quare Fellow» (1954) кітабының авторы, BBC-ге «The Big House» (1956) радиоспектаклін жазуға тапсырыс берді; бұған дейін ол Ирландия радиосы үшін «Moving Out» және «A Garden Party» атты екі пьеса жазған болатын. Радио үшін жасалған ең танымал туындылардың қатарында Дилан Томас «Сүт ағашы астында» (1954), Сэмюэл Бекет «Барлық күз» (1957), Гарольд Пинтер «Біршама ауыртпалық» (1959) және Роберт Болт «Барлық маусым үшін адам» (1954) пьесалары бар. Сэмюэл Бекет 1950-1960 жылдары радиода, кейін теледидарда бірнеше қысқа пьеса жазды. Бекеттің «Эмберс» радио пьесасы алғаш рет 1959 жылдың 24 маусымында BBC-нің үшінші бағдарламасында көрсетілді және сол жылы Prix Italia сыйлығында RAI сыйлығын жеңіп алды.

An important cultural movement in the British theatre which developed in the late 1950s and early 1960s was Kitchen sink realism (or "kitchen sink drama"), a term coined to describe art (the term itself derives from an expressionist painting by John Bratby), novels, film and television plays. The term angry young men was often applied to members of this artistic movement. It used a style of social realism which depicts the domestic lives of the working class, to explore social issues and political issues. The drawing room plays of the post war period, typical of dramatists like Terence Rattigan and Noël Coward were challenged in the 1950s by these Angry Young Men, in plays like John Osborne's Look Back in Anger (1956). Arnold Wesker and Nell Dunn also brought social concerns to the stage. Again In the 1950s, the absurdist play Waiting for Godot (1955) (originally En attendant Godot, 1952), by the French resident Irishman Samuel Beckett profoundly affected British drama. The Theatre of the Absurd influenced Harold Pinter (1930 2008), (The Birthday Party, 1958), whose works are often characterised by menace or claustrophobia. Beckett also influenced Tom Stoppard (1937 ) (Rosencrantz and Guildenstern are Dead,1966). Stoppard's works are, however, also notable for their high spirited wit and the great range of intellectual issues which he tackles in different plays. Both Pinter and Stoppard continued to have new plays produced into the 1990s. Michael Frayn (1933 ) is among other playwrights noted for their use of language and ideas. He is also a novelist. Other Important playwrights whose careers began later in the century are: Caryl Churchill (Top Girls, 1982) and Alan Ayckbourn (Absurd Person Singular, 1972). An important new element in the world of British drama, from the beginnings of radio in the 1920s, was the commissioning of plays, or the adaption of existing plays, by BBC radio. This was especially important in the 1950s and 1960s (and from the 1960s on for television). Many major British playwrights in fact, either effectively began their careers with the BBC, or had works adapted for radio. Most of playwright Caryl Churchill's early experiences with professional drama production were as a radio playwright and, starting in 1962 with The Ants, there were nine productions with BBC radio drama up until 1973 when her stage work began to be recognised at the Royal Court Theatre. Joe Orton's dramatic debut in 1963 was the radio play The Ruffian on the Stair, which was broadcast on 31 August 1964. Tom Stoppard's "first professional production was in the fifteen minute Just Before Midnight programme on BBC Radio, which showcased new dramatists". Other notable radio dramatists included Brendan Behan, and novelist Angela Carter. Novelist Susan Hill also wrote for BBC radio, from the early 1970s. Irish playwright Brendan Behan, author of The Quare Fellow (1954), was commissioned by the BBC to write a radio play The Big House (1956); prior to this he had written two plays Moving Outand A Garden Party for Irish radio. Among the most famous works created for radio, are Dylan Thomas's Under Milk Wood (1954), Samuel Beckett's All That Fall (1957), Harold Pinter's A Slight Ache (1959) and Robert Bolt's A Man for All Seasons (1954). Samuel Beckett wrote a number of short radio plays in the 1950s and 1960s, and later for television. Beckett's radio play Embers was first broadcast on the BBC Third Programme on 24 June 1959, and won the RAI prize at the Prix Italia awards later that year.

21 ғасыр

Three Girls – сценарист Николь Тейлор жазған және Филиппа Лоуторп режиссерлік еткен, 2017 жылдың 16-18 мамыр аралығында үш күн қатарынан BBC One телеарнасында көрсетілген үш бөлімді британдық теледидардағы шынайы өмірге негізделген драмалық сериал. Сериал Рочдейлдегі балаларға қатысты сексуалдық зорлық-зомбылық желісіне байланысты оқиғалардың көркемделген нұсқасы болып табылады. «Үш қыз» атты мини-сериал балаларды сексуалдық тұрғыдан зорлық-зомбылық жасау кезінде балаларды азғындыққа салудың күрделі қылмыстық процесі туралы хабардарлықты арттыруға тырысады және құрбандардың сенімсіз куәгерлер ретінде қарастырылғандықтан, зорлау туралы шағымдарды тергеуде билік органдарының сәтсіздігін көрсетеді. Оқиға үш құрбанның көзқарасынан баяндалады: он төрт жасар Холли Виншоу (Молли Виндзор), он алты жасар Эмбер Боуэн (Рия Змитрович) және оның кіші қарындасы Руби (Лив Хилл). Адвокаттар Ричард Скорер мен Назир Афзалдың пікірінше, «Үш қыз» драмасы 21-ғасырдағы балаларды қорғау мәселелеріне назар аударуға көмектеседі. Сара Роуботам және бірнеше құрбандар сияқты кейбір сыншылар бейнелеудің дәлдігін жоғары бағаласа, The Telegraph газетіндегі Бен Лоуренс оны тым тартымсыз деп тапты және пакистандық тегі бар адамдардың жөнсіз әрекеттеріне себеп болған түпкі себептерді толыққанды зерттеп, ашуға жеткіліксіз деп санайды.