Кіріспе

Моруя (/m/ɔːr/uː//j//ə/ MOR oo yə) – Австралияның Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының қашықтағы оңтүстік жағалауында, Моруя өзенінің бойында орналасқан қала. Принц тас жолы қаладан өтеді, ол Сиднейден оңтүстікке қарай шамамен және Канберрадан шамамен қашықтықта жатыр. 2021 жылы Моруяның халқы 4 295 адамды құрады, ал құрылыс аймағында 2 762 адам тұрды. Қала көбінесе ауыл шаруашылығына, су өсіруге және туризмге тәуелді. Моруя Eurobodalla округі әкімшілігімен басқарылады, ал округ кеңсесі қалада орналасқан.

Тарих

Жаңа Оңтүстік Уэльстің Оңтүстік жағалауы – Юин халқының дәстүрлі қоныс аумағы, ал Моруя және оның төңірегінде Бугелли Манджи руы мекендейді. "Моруя" атауы, жергілікті тұрғындардың Таравал тілінен алынған, "қара құйрыққақтың мекені" деген мағынаны білдіреді деп саналады, бірақ бұл болжам нақтыланбаған және расталмаған. Алғашқы еуропалық қоныс аударушы – Ирландиядан келген тігінші Фрэнсис Фланаган, 1829 жылы өзеннің солтүстік жағалауындағы Шаннон Вью жеріне иелік құқығын алды. 1830 жылы келесі қоныс аударушы Джон Хоудон Бергалияда қоныс тепті, бірақ шекарадан тыс жерде болғандықтан, жерге құқық ала алмады. Дегенмен, 1831 жылы Фланаганнан жоғары, өзеннің солтүстік жағалауындағы жер оған берілді. Ол бұл жерді Киора деп атады, және осы атпен ауыл да пайда болды. 1835 жылы Фланаганнан өзен арғы бетінде Уильям Моррис Гундари деп аталатын жерді иеленді. Уильям Кэмпбелл онда менеджер болып жұмыс істеді, ал 1845 жылы оны өзі сатып алды. Қала орталығы 1850 жылы геодезист Паркинсонның жобалауымен құрылды және 1851 жылы ресми түрде қала деп жарияланды. Ол Брулиден келген жолдың өзен жағалауында аяқталатын жерге қарама-қарсы орналасқан, екеуі де пароммен байланысты болды. Сол жол бойында темірші шеберханасы болғандықтан, ол Вулкан көшесі деп аталды. Кэмпбелл көшесі атын жер иесінен, Квин көшесі – патриотизмнен, ал Чирк көшесі – католик шіркеуінің сол жерде болуынан алды; католик шіркеуі кейін 1887 жылы аяқталды. Жерді сату 1852 жылы басталды. Моруя 1891 жылы муниципалитет болып жарияланды. Жергілікті өнеркәсіптерге ағаш өңдеу, алтын кенін өндіру, сүт шаруашылығы және гранит тастарының қазылуы кірді. Моруя өзенінің үстінен алғашқы көпір 1876 жылы салынды, бірақ жиі су тасу салдарынан 1900, 1945 және 1966 жылдары жаңа көпірлер салынуына мұқтаж болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Моруя әуежайы озық операциялық база ретінде пайдаланылды. 1942 жылдың 3 тамызында Моруя мен Батеманс шығанағы арасындағы жапондық су асты кемесі Дюринби траулеріне шабуыл жасады. 1944 жылдың 25 желтоқсанында АҚШ-тың «USS Robert J. Walker» бостандық кемесі Моруя жанында неміс су асты кемесі U 862-нің торпедалық шабуылына ұшырады және келесі күні Моруя мен Бега арасында батып кетті. Қаза тапқандардың саны екі адамды құрады, ал 67 адам құтқарылды. Моруя төңірегіндегі ауылдық аймақтар 2019–20 жылғы Австралияның орман өрттерінен зардап шекті.

Моруя граниті

Моруя өзінің гранит тастарымен танымал, олар Австралияның маңызды ескерткіштерін, соның ішінде Сидней портының көпірін салу үшін пайдаланылды. Көпір тіректерінде қолданылған гранит осы аймақта қазылып алынған. Карьерлер суға жақын болғандықтан, оны Сиднейге оңай тасымалдау мүмкін болды. Гранит кенін 1850-ші жылдардың соңында Оркней аралдарынан келген ағайынды Джозеф және Джон Флетт Лутттиттер бастады. Өзеннің оңтүстік жағындағы олардың карьері Сиднейдің көптеген ескерткіштері үшін тас өндірді, соның ішінде Мартин Плейстегі Бас пошта кеңсесінің бағаналары мен Хайд Парктегі капитан Кук мүсінінің негізі. Моруя карьері, сондай-ақ Үкімет карьері деп те аталады, 1876 жылы Моруя өзенінің солтүстік жағалауында ашылды. 1925 жылдан 1932 жылға дейін Көпір құрылысында 250 тас қалаушы жұмыс істеді және мердігер оларды Моруяға көшіріп, көпір тіректері үшін өлшемді тас, 173 000 блок және бетон үшін инерт материал ретінде қолданылған 200 000 куб метр сынық тас өндірді. Моруя граниті Мартин Плейстегі Сидней ескерткіші үшін де қолданылды. Осы жеті жыл ішінде карьердің жанында 70-ке жуық үйден тұратын шағын Гранитаун қалашығы пайда болды; қазіргі таңда осы қалашықтан аз ғана із қалған. Карьерде 1931 жылы жабылған трамвай жолы болған. Карьерді пайдаланған кемежай 2008 жылға дейін сақталды, бірақ одан кейін бұзылып, балық аулау платформасымен ауыстырылды. Моруя карьерін Жаңа Оңтүстік Уэльс Инфрақұрылым, жоспарлау және табиғи ресурстар департаменті басқарады. Моруя карьерінің батысында үшінші карьерді Зиглер отбасы басқарды.

Кішігірім сауда

Моруяда әртүрлі бөлшек сауда орындары, банктер және қызметтер негізгі көшеде орналасқан, ал супермаркеттер қосалқы көшелерде орналасқан. Харис Скарф қалада дүкенге ие, ол бұрын Гульберн саудагері Алленге тиесілі болған филиал. Моруяда екі супермаркет бар: біреуі 10 қатарлы Woolworths (2000 жылы ашылған) және IGA (2013 жылы ашылған). 2011 жылдың 28 маусымында ашылған, бұрынғы 8 қатарлы Franklins 2013 жылдың ақпанында жұмылын тоқтатты. Моруяда сонымен қатар аймақтық телекоммуникация компаниясы Southern Phone да орналасқан. Сейсенбі күні түстен кейін және сенбі күні өткізілетін базарлар, сондай-ақ жеміс-жидек және көкөніс базарлары жергілікті тұрғындар мен келушілердің арасында танымал.

Көрнекті орындар

Моруя әуежайы (код MYA) Моруя бастарының солтүстік жағында орналасқан. Аэродром жағажайға тікелей іргелес жатыр, ал Моруяға ұшатын рейстер жағалау бойымен баяу және көркем түсуді ұсынады. Rex Airlines әуе компаниясы Моруядан Сиднейге және Моруядан Меримбулаға, содан кейін Мельбурнға жалғастыратын рейстерді негізінен Saab 340B ұшақтарымен орындайды.

Климат

Моруяда жұмсақ теңіздік климат (Cfb) басым, жаздары жылы әрі ылғалды, қыстары салқын және орташа құрғақ. Қыстардың құрғақтығы Ұлы бөлініс тауларының фоэн әсеріне байланысты, ол Оңтүстік мұхиттан келген батыс суық фронттардың жауын-шашын әкелуін тоқтатады. Қалада жылына 121,2 күн ашық болады.